Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens het opnemen van een persoonlijke videoboodschap waarin de koning ingaat op het afbreken van de vakantie naar Griekenland.

Koninklijke knieval is een trendbreuk met Willem-Alexanders voorgangers

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens het opnemen van een persoonlijke videoboodschap waarin de koning ingaat op het afbreken van de vakantie naar Griekenland. Foto: ANP/Koen van Weel

Er was zware druk voor nodig. Maar met zijn nederige excuses toonde koning Willem-Alexander dat hij dingen anders doet dan zijn voorgangers.

Excuses voor de eeuwigheid waren het, de berouwvolle woorden van koning Willem-Alexander, tot ons gesproken vanuit de DNA-salon van paleis Huis ten Bosch. Ze tonen aan hoezeer hij, koningin Máxima naast hem en hun adviseurs in de coulissen, in hun maag zitten met het publieke gemor over de koninklijke herfstvakantie. Hoe zij een groot gebaar nodig achtten, om dat zorgvuldig geboetseerde imago van het koningspaar in stand te houden.

Maar de koninklijke knieval is vooral ook een trendbreuk met Willem-Alexanders voorgangers en maakt van hem een menselijke koning, die in een toespraak op YouTube praat over zijn eigen feilbaarheid. Kwetsbaar, gewoontjes bijna.

Zijn moeder, Beatrix, zou dit voor zichzelf niet passend hebben geacht toen ze staatshoofd was. Nimmer maakte zij persoonlijke excuses, voor wat dan ook. Kwetsbaar, gewoontjes, feilbaar: het zijn karakter-eigenschappen waar ze als vorstin van gruwelde. Zij was staatshoofd en daarnaast mens, niet gecombineerd zoals haar oudste zoon is.

En Juliana dan, de grootmoeder van Willem-Alexander, op wie hij volgens de verwachtingen van meerdere kenners zo zou lijken? En over wie hij zelf zei, in 1997, dat hij het koningschap liever in haar lijn dan in die van zijn moeder voort zou willen zetten?

Lockheed en Greet Hoffmans-affaire

Zij maakte ook nooit publieke verontschuldigingen. Niet over de acties van haar man, prins Bernhard, rond Lockheed. En ook niet voor het wankelen van de monarchie rond de Greet Hoffmans-affaire. Juliana zag zichzelf als door God gestuurd en achtte het niet nodig verantwoording af te leggen voor haar daden of uitspraken.

Wat het filmpje van Willem-Alexander en Máxima echt historisch maakt: bij welke kwestie dan ook, oordeelden hun voorgangers dat de ministeriële verantwoordelijkheid voldeed. Met zijn woorden liet Willem-Alexander – ongetwijfeld in nauw overleg met premier Mark Rutte en hun beider adviseurs – zien dat hij het desondanks toch nodig vond zelf nederige excuses te maken. Rutte had immers afgelopen weekeinde al de volledige ministeriële verantwoordelijkheid op zich genomen voor de Griekse tragedie. Maar het eigentijdse koningsdrama eindigde gisteren toch echt met de woorden van Willem-Alexander en de sippe gezichtsuitdrukking van Máxima.

Zelfs de SP, die in de Tweede Kamer achteraan staat waar het gaat om Oranjeliefde, reageerde beduusd op de openlijke schuldbekentenis van het koningspaar. Er vielen termen als ‘onverwacht’ en ‘indrukwekkend’. SP-kamerlid Ronald van Raak: ,,Ik hoop dat ze hun lesje hebben geleerd, ze zijn letterlijk teruggefloten.’’

Teruggefloten door een morrend en ontevreden volk, dat murw gebeukt lijkt door een uitzichtloze gezondheidscrisis en het niet pikte dat het staatshoofd wél de najaarszon achterna vloog.

Hooivorken vervangen door harde woorden op sociale media

De hooivorken waarmee in vroeger tijden werd geprotesteerd, zijn vervangen door harde woorden op sociale media en kritische analyses in krantenkolommen en aan talkshowtafels. En dat is natuurlijk ook een groot verschil met de koningschappen van Beatrix en vooral Juliana, waarin schandalen eerst in de buitenlandse pers moesten verschijnen, voordat de Nederlandse hoofdredacteuren erover durfden te publiceren – bang voor de toorn van de Oranjes.

Maar hoe hoog de druk door adviseurs, vanuit het Torentje van premier Rutte en in (sociale) media ook is opgevoerd: Willem-Alexander doet het wél, sorry zeggen. Niet alleen als staatshoofd – dat deed hij dit jaar overigens óók, hakkelend en stamelend op staatsbezoek in Indonesië – maar vooral op persoonlijk vlak. Nu en ook eerder dit jaar al, na dat onhandige poseermoment met die vrolijke Griekse restauranteigenaar.

Eigenlijk wisten we al veel langer dat deze koning sorry kan (laten) zeggen. Weet u nog: 2001, de bekendmaking van de verloving met Máxima Zorreguieta? Willem-Alexander die een open brief van de Argentijnse oud-dictator Jorge Videla had aangehaald. Dat was, zoals Máxima in dé kennismaking met het Nederlandse volk charmant grinnikte, een beetje dom. Volkomen gescripte opmerking, bleek naderhand, maar het werkte. Nederland hield in één klap van die spontane Máxima en vergaf Willem-Alexander ter plekke. Vergeving na boetedoening volgde destijds, zo ging het afgelopen zomer en zo zal het nu gaan.

Al zit aan alles een grens. Excuses zijn alleen waardevol en oprecht als je ze niet te vaak hoeft te maken. De traditionele wintersportvakantie van de Oranjes in Lech staat nu al onder hoogspanning, zeker als de corona-alarmen in Europa dan nog steeds zo hard loeien als nu. En op de langere termijn: de eerste officiële koninklijke stappen van prinses Amalia, eind volgend jaar wordt ze 18 jaar en daarmee ‘troongerechtigd’, zullen met nog meer nieuwsgierigheid worden gevolgd.

De donkerste week van het koningschap van haar vader zal de leerzaamste week uit haar leven tot nu toe geweest zijn. Voor de troon is geen enkele opleiding passend, de praktijk is de enige, harde leerschool. Zij zal zien dat haar vader nu opnieuw moet beginnen met het winnen van vertrouwen en het opbouwen van draagvlak onder de bevolking. En zij heeft waargenomen hoe snel het nationale sentiment kan veranderen.

menu