Na hippe speciaalbiertjes is er nu hippe prik (en 't Noorden drinkt mee)

Kleinschalige productie, bijzondere smaken, artistieke labels met namen als Aard’g, Double Dutch en Moj. Nee, geen speciaalbier maar frisdrank. Hippe priklimonade. En het Noorden drinkt mee.

Priklimonade maakt een ontwikkeling door die lijkt op die van ambachtelijk bier. Moest je het vroeger doen met cola, sinas of – doe eens gek – Rivella, tegenwoordig biedt een beetje hippe horecazaak keuze uit frisdrank die smaakt naar rabarber, vlierbes of dennennaalden. Minder zoet en complexer van smaak: fris voor fijnproevers.

Het begon in Duitsland

De frisdranktrend begon in Duitsland, waar merken als Bionade, Club-Mate en Fritz al jaren aan de weg timmeren. En zoals bijna elke stad of streek in Nederland inmiddels een bierproducent herbergt, groeit ook het aantal ‘microbrouwerijen’ voor frisdrank. Neem Moj Lemonade, een initiatief van Folkert van der Heide uit Drachten, Grietje van der Meulen uit Baflo en Theo Wouda uit Leeuwarden.

Folkert van der Heide en Grietje van der Meulen. Foto: DvhN

„Geboren uit frustratie”, lacht Van der Heide. Als marketeer in de voedselindustrie zag hij hoe er allerlei onnodige toevoegingen werden gebruikt in frisdrank, puur om de productiekosten te drukken en de marge te vergroten. Dat kon beter, vond hij. „Back to pure is daarom ook onze slogan. Moj Lemonade is gemaakt van fruit, water en een heel klein beetje rietsuiker. En alle ingrediënten zijn biologisch.”

Experimenteren met vruchtensiroop

Het idee voor Moj ontstond toen Van der Heide in contact kwam met Grietje van der Meulen, die al tien jaar vruchtensiropen maakt op haar fruitkwekerij De Hexenketel in Eelde. Rozenbottel, vlierbes, mispel, sleedoorn: vruchtsoorten die je niet overal tegenkomt. Samen sloegen ze aan het experimenteren en kwamen ze uit op twee smaken frisdrank: rabarber en kruisbes/vlierbes.

„Rabarber wilden we sowieso, want we kennen geen enkele andere frisdrank waarin je de echte smaak van rabarber proeft”, zegt Van der Heide. De fruitsmaak in reguliere frisdrank is een chemische benadering, legt Van der Meulen uit, op basis van kleur- en smaakstoffen.

„Dat is beangstigend genoeg: wat mensen tegenwoordig herkennen als de smaak van fruit. Bij ons kan het zijn dat de volgende batch een iets andere kleur heeft of een iets zoetere smaak. Dat hoort nu eenmaal bij fruit, dat smaakt niet elk jaar precies hetzelfde. Maar grote fabrikanten willen dat niet.”

Moj met kruisbessen en vlierbloesem. Foto: DvhN

‘Mensen zijn klaar met grote bedrijven’

Het is een van de redenen dat ambachtelijke frisdranken de markt veroveren, denkt Van der Meulen. „Mensen zijn klaar met de grote bedrijven, mede door de voedselschandalen van de afgelopen jaren. Wij zijn heel transparant, alle ingrediënten staan gewoon op de website. En we noemen suiker gewoon suiker.”

Josselyn Ineke van drankengroothandel Dorstlust – dat zichzelf afficheert als drankerij – beaamt het belang van een eerlijk verhaal. „Mensen zijn steeds bewuster bezig met wat ze in hun lijf stoppen. Net als bij eten willen ze ook van frisdrank weten waar het gemaakt is en wat erin zit.”

Dorstlust ontstond zes jaar geleden toen Tessa Monfrooy, een van de oprichters, in Berlijn kennismaakte met Club-Mate. Aanvankelijk was dit energiedrankje op basis van thee vooral bekend in de Duitse hackersscene, maar het veroverde heel Duitsland.

Ruim tweehonderd soorten frisdrank

Monfrooy begon samen met compagnon Stephan van Duuren Club-Mate te importeren en inmiddels heeft Dorstlust, gevestigd in Amsterdam met een dependance in Groningen, ruim tweehonderd verschillende frisdranken op voorraad.

Ineke stelt dat een van de redenen voor die snelle groei is, dat het een mooi alternatief is voor alcohol. „Met dit soort frisdranken zijn ook heel mooie food pairings mogelijk, zoals met wijn of bier.” Waar traditionele frisdranken overheersend zoet zijn, bieden de nieuwe alternatieven vaak complexe combinaties van zoet, zuur en bitter.

Zo is kombucha nu een bestseller bij Dorstlust; een gefermenteerd, lichtzuur drankje op basis van thee. „Dat werd alleen gedronken door mensen die erg met hun gezondheid bezig waren, maar inmiddels is het erg populair geworden. Het heeft een spannende smaak.”

‘Met één glas waren al mijn problemen verdwenen’

De gefermenteerde thee zou ook helpen tegen allerlei gezondheidskwalen. Reden voor Gert Timmerman uit Zuidlaren om aan het experimenteren te slaan. „Ik had een probleem met mijn darmflora en wat de dokter voorschreef hielp niet. Toen ben ik gaan googelen naar een natuurlijke oplossing en kwam ik uit bij kombucha. Dat was twee jaar geleden hier in de omgeving nog niet te krijgen – nou ja, alleen een houdbare versie die nergens naar smaakte – dus toen ben ik het zelf gaan maken. Met één glas per dag waren al mijn problemen verdwenen.”

Timmerman ging het drankje ook voor vrienden en familie brouwen en doopte het Tim’s Kombucha. Inmiddels is zijn brouwsel op een paar adressen in Drenthe te koop, maar veel groter zal Tim’s Kombucha niet worden. „Het is een microbrouwerij, of eigenlijk een nanobrouwerij. We pakken het wel professioneel aan, maar het is iets voor erbij. Ik doe het samen met mijn vrouw.”

Historische merken liften mee op frisdrank-revival

Ook historische merken als Exota en Ranja liften mee op de frisdrank-revival, beide kregen de afgelopen jaren nieuw leven ingeblazen. „Het pure van de oorspronkelijke Ranja was de inspiratie voor Moj”, vertelt Folkert van der Heide.

De sinaasappellimonade, zo’n succes dat de merknaam een soortnaam werd, komt oorspronkelijk uit Groningen. Daar produceerde de familie Polak de aanmaaksiroop vanaf 1921, eerst aan de Petrus Campersingel en later aan de Bornholmstraat. Van der Heide: „Wij willen eigenlijk een volwassen versie van Ranja maken.”

Het aantal Nederlandse frisdrankbrouwers is nog beperkt: in het aanbod van Dorstlust zijn vooral nog veel Duitse en Engelse makers te vinden. „Dat komt denk ik omdat de brouwcapaciteit in Nederland nog beperkt is”, denkt Ineke van Dorstlust. „Beginnende brouwers hebben geen eigen ketels, die moeten ze ergens huren. Dat is voor nu nog een probleem, want er zijn er niet zoveel beschikbaar.”

Daar liepen de makers van Moj ook tegenaan. Aanvankelijk zou de frisdrank worden gemaakt bij het bedrijf Cranberry Terschelling in Harlingen, maar de twee eigenaars daarvan kregen vorig jaar ruzie met elkaar. Van der Heide: „Wij hadden afspraken gemaakt met de ene eigenaar en de andere wilde zich daaraan niet houden. Dus toen moesten we op zoek naar een andere fabriek.” Die vonden ze uiteindelijk in Duitsland, bakermat van de hippe frisdrank.

Inkopen bij kleine producenten

Moj – met een j in plaats van een i, om verwarring met het Franse moi te voorkomen – is sinds het najaar verkrijgbaar bij een select aantal horecazaken. Bij Food Matterz bijvoorbeeld, een lunch- annex delicatessenzaak in Groningen.

„Wij maken geen gebruik van groothandels, maar kopen direct bij kleine producenten in”, legt eigenaresse Hennie de Haan uit. „Dat kost meer tijd, maar dat is het waard. Moj is een eerlijk product met een goed verhaal, dus daar sta ik achter.”

De prikproducenten in Noord-Nederland zien groeimogelijkheden voor frisdrank nieuwe stijl. „Zeker de jongere generaties willen weg van mainstream, zij gaan op zoek naar producten die anders dan anders zijn”, denkt Grietje van der Meulen.

Gert Timmerman is het roerend met haar eens. „De vraag was altijd: als je geen alcohol wilt drinken in de horeca, wat drink je dan? Mensen willen een leuk alternatief hebben, iets anders dan het standaard spul. En er valt nog genoeg te ontdekken, of te herontdekken: er zijn allerlei drankjes die we al jaren vergeten zijn.”

Waar te koop?

Tim’s Kombucha

  • Hippe Kringloop, Assen
  • EigenErf, Schipborg
  • Cosineros, Zuidlaren
  • Go Pure, Zuidlaren

Moj

  • Foodmatterz, Groningen
  • De Uurwerker, Groningen
  • Apollo Hotel, Groningen
  • Stadslab, Groningen
  • Proeflokaal Maallust, Veenhuizen
  • Het Postkantoor, Heerenveen
  • Grand Café Z, Leeuwarden
  • Eindeloos, Leeuwarden
  • Burgemeester van Napels, Leeuwarden

Dorstlust

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.