Nepnieuws even 'viraal' als corona: complotten en propaganda rond het virus (en zo herken je die)

Nepnieuws: Ook de paus zou ten onder zijn gegaan aan het coronavirus en het ook nog vrolijk verspreiden.

Behalve voor het virus zelf, waarschuwt het RIVM ook voor de onzin die op sociale media rondgaat over corona. De uitbraak is voer voor speculaties en complottheorieën - van biologisch wapentuig tot een zieke paus. ,,Je kunt het best herkennen."

Het RIVM besteedde er maar even een tweet aan: er gaat een lijst rond op sociale media met een onjuist aantal corona-patiënten. ,,Deze lijst klopt niet.” De lijst waar het RIVM op doelt, circuleert op twitter en bevat veel grotere aantallen besmettingen (76) en verdachte gevallen (178) dan tot dusver bekend.

(Lees verder onder de tweet)

En dat is niet bepaald het eerste symptoom van fake rond het coronavirus. De afgelopen week gingen opvallend veel screenshots rond van ‘nieuwe besmettingen’ in het land. De berichten waren in een jasje gestoken van serieuze nieuwsmedia, maar ze klopten niet.

Sinds de corona-uitbraak begin dit jaar wereldnieuws werd, gingen ook de verzonnen en aangedikte berichten ‘viraal'.  Ook op andere manieren wordt misbruik gemaakt van het virus. De ANBO waarschuwt voor babbeltrucs voor ouderen. Ook gaan fishing mails rond over corona.

( Lees verder onder de tweet )

Er verschenen artikelen, foto's en video's over Chinezen met corona die als straf geketend door de straten moesten paraderen (ongefundeerd), over de paus die corona heeft (hij is flink verkouden, maar dat hij het virus heeft - ‘daar is geen bewijs voor’), over vluchtelingen die Italianen en Spanjaarden ziek maken (verzonnen), over het virus als ‘biologisch wapen’ uit een lab in Wuhan (‘geen bewijs voor’), over Bill Gates die Chinezen met het virus helpt bij de geboortebeperking (yep, ook dat is beweerd).

Een media-instituut uit de VS turfde begin vorige maand al 180 artikelen van factcheckers over  ‘hoaxes’ rond het virus.

(lees verder onder de tweet)

,,Dat was te verwachten”, zegt onderzoeker Peter Burger (Universiteit Leiden) koeltjes. Al zo'n dertig jaar verdiept Burger zich in geruchten, broodje aap-verhalen, ‘hoaxes’ en nepnieuws. Een uitbraak van een nieuw virus is een vertrouwde favoriet van nepnieuwsmakers, complottheoretici en speculanten.

,,Dat is al decennia, misschien wel eeuwen zo. Over eerdere virussen en ziektes werd ook beweerd dat deze ontwikkeld waren door militaire regimes, bewust door bevolkingsgroepen verspreid worden, gevolg zouden zijn van seks met dieren, zelfs. Zulke verhalen zagen we al bij Ebola, Sars en Mers, maar ook bij aids steken die theorieën steeds weer de kop op, zoals vorig jaar nog in Nederland.”

Al gaat de verspreiding nu sneller dan tien jaar geleden bij de Mexicaanse Griep, toen stonden veel sociale media nog in de kinderschoenen. ,,Nu gaan sommige video's de wereld over in een paar minuten. Wereldwijd proberen factcheckers de beelden dan te traceren.''

,,Laatst nog, een video met twee donkere jongens die drinken uit een limonadefles in een supermarkt en de fles terugzetten. Dat zou dan in Italië of Spanje zijn, waarbij de jongens bewust anderen ziek maken. Maar na een check bleek het om video uit Ivoorkust te gaan, dus niet uit Europa.”

(Lees verder onder de tweet)

Creatievelingen maken sites na

Bij de corona-uitbraak vallen Burger vooral de gefabriceerde screenshots op, die melding maken van nieuwe patiënten. ,,Krantenwebsites zijn daarvoor misbruikt, ook die van het RIVM. Creatievelingen maken dan zo’n site na en verzinnen een corona-geval. Wat het idee erachter is? Geen idee, ik denk gewoon even keet schoppen, een zieke grap uithalen om wat clicks binnen te halen.” 

Deze pulp, propaganda, geruchten en complotten zullen nooit helemaal verdwijnen, weet Burger: ,,Het is er al eeuwen.”

Kijk hoe gereageerd werd op de cholera-uitbraak in Parijs (1832). Daar werd door sommigen gewezen naar ‘het bestuur’ dat het volk bewust zou ‘vergiftigen’ met de ziekte, zoals in een oud krantenstuk te lezen is.

,,Het zal altijd blijven, maar we kunnen er dus wel wat tegen doen. De eerste stap is: zelf nadenken. Besef of wat je leest echt kan. Kijk naar de afzender, wie is de bron? En zo'n screenshot: daar staat geen link bij naar de bron, dat is al verdacht.”

(Lees verder onder de tweet )

Even googelen kan ook helpen, veel nepverhalen zijn eerder al ontkracht door factcheckers. ,,En grote technologiebedrijven moeten meer doen. Die kunnen onbetrouwbare berichten best een etiket opplakken met de mededeling dat de inhoud niet geverifieerd is of gemanipuleerd.”

Berichtenservice Twitter -razend populair onder journalisten en politici - maakt daar werk van. Wie zoekt op coronavirus krijgt als suggestie nu het RIVM als betrouwbare bron voorgeschoteld. ,,Dat is een mooi begin.”

Bistro Le Virage in Maastricht werd slachtoffer van een nepbericht over corona, dat zogenaamd door de NOS was verspreid.

loading

menu