Opinie: Actief registreren helpt orgaandonatie

De Tweede Kamer buigt zich woensdagavond over het Actieve Donorregistratiesysteem. Dit systeem helpt ons vooruit.

Fascinerend, dat kamerdebat onlangs over het initiatiefwetsvoorstel van Pia Dijkstra van D66. Een voorstel voor invoering van het Actieve Donorregistratiesysteem (ADR) voor orgaandonatie. Ik heb er met spanning naar gekeken, maar vaak ook met kromme tenen. Wéér diezelfde drogredeneringen over het zelfbeschikkingsrecht, de onaantastbaarheid van het lichaam en het ‘recht om geen keuze te hoeven maken’ die we al veertig jaar horen. Het geheugen van politici is kort.

Onderzoeken

Een flink deel van het debat ging over de vraag of we van een systeemwijziging wel een toename van het aantal donaties mogen verwachten. De onderzoeken die het meest ter sprake komen waren die van Taels en van Raaij (2008) en van Panteia (2014).

In dit soort onderzoek wordt Nederlanders gevraagd welk besluit zij zouden nemen - als donor en als nabestaande - in de verschillende systemen. De vergelijking die ons interesseert is natuurlijk die tussen ons huidige systeem en het ADR-systeem.

Donorregister

Of de uitkomsten voor het huidige systeem kloppen, kunnen we nagaan in het Donorregister. Dan blijkt meteen de zwakte van dit soort onderzoek: mensen dichten zichzelf meer daadkracht toe dan ze in de praktijk laten zien. Zo zeggen in het onderzoek uit 2008 twee keer zoveel mensen dat ze zich als donor hebben laten registreren dan we in het Donorregister kunnen terugvinden.

Als mensen minder daadkrachtig zijn dan ze zeggen, leidt dat bij het huidige systeem tot minder geregistreerde donoren. Bij het ADR-systeem juist tot meer. Iedereen die aankondigt een expliciete keuze te maken, maar dat in feite niet doet, wordt dan immers als donor geregistreerd.

De onderzoeken waren als je het goed bekijkt dus goed nieuws voor Pia Dijkstra. In de onderzoeken zeggen ook twee keer zoveel mensen dat zij toestemming zouden geven voor donatie als hun naaste niet geregistreerd staat, dan wat wij in de praktijk zien. Bij zulke foutenmarges zouden we met Dijkstra kunnen zeggen: droom maar lekker verder. Toch zijn bepaalde gegevens harder dan andere en die kunnen we wel degelijk voor een kleine rekenoefening gebruiken.

Mensen laten vooral een weigering registreren omdat ze uitgesproken negatief over donatie denken. Dat zal niet veranderen. Daarom zal het percentage geregistreerde weigeringen ook wel constant blijven, in wat voor systeem dan ook. Dat percentage ligt nu iets boven de 10 procent van de meerderjarige bevolking. Dat is gelijk aan het percentage mensen dat zegt nooit een donororgaan te zullen accepteren. Hoewel de meesten dat natuurlijk wel doen als de nood aan de man komt.

Nabestaanden

Het aantal mensen dat de beslissing uitdrukkelijk aan hun nabestaanden overlaat zal bij ADR waarschijnlijk stijgen. Panteia voorspelt een toename van 5 tot 22 procent, ander onderzoek wat meer of wat minder.

Als in het ADR-systeem 10 procent weigert en circa 22 procent de keus over donatie overlaat aan nabestaanden zouden we in Nederland met een ander systeem plotseling 65-70 procent automatisch geregistreerde donoren hebben. Ter vergelijking: op dit moment heeft 26 procent van de Nederlandse bevolking een ‘Ja’ geregistreerd.

Maar leidt dit percentage ook in de praktijk, aan het bed, tot meer donaties?

Als van de nabestaanden net als nu 1 op de 3 toestemming geeft voor donatie, leidt dat in 7 procent tot donatie. Om een even goed resultaat te bereiken als nu zouden we dan nog een kleine 40 procent donaties moeten halen uit die 65 tot 70 procent automatisch geregistreerde donoren.

Een hoger percentage moet haalbaar zijn. Bij een geregistreerde donor zal de familie donatie immers alleen nog kunnen tegenhouden als zij aannemelijk kan maken dat de overledene er toch echt anders over dacht. En de eerste vraag is dan natuurlijk waarom hij niet zelf zijn registratie gewijzigd heeft.

Ik verwacht daarom dat het ADR-systeem ons vooruit gaat helpen.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.