Op deze eerste mei valt er weinig te vieren: in ons land, Frankrijk en Groot-Brittannië staan de sociaaldemocratische partijen er belabberd voor.

De traditionele band tussen de arbeidersklasse en hogeropgeleiden is doorbroken.

Belangrijkste oorzaak is het meedeinen van de sociaaldemocratie met het marktdenken en het neoliberalisme, al vanaf de jaren negentig.

Overheidsgrip op belangrijke terreinen als zorg, onderwijs, volkshuisvesting, openbaar vervoer en niet te vergeten het bankwezen is grotendeels prijsgegeven. Dat paste in de tijdgeest, zoals die in de praktijk werd gebracht door Reagan en Thatcher. Met de Val van de Muur en daarmee van het communisme in 1989, leek de triomf van het kapitalisme en de vrije markt compleet.

Kapitalisme

Maar sinds 2008 weten we waartoe het casino-kapitalisme en het neoliberalisme leiden: een economische crisis, werkloosheid, permanente bestaansonzekerheid en miljardenverliezen van pensioenfondsen en particulieren, een snel stijgende staatsschuld. De geminachte staat moest ingrijpen om faillissementen van banken te voorkomen. ‘Wie met de tijdgeest trouwt, wordt snel weduwe.’

Waar moet de sociaaldemocratie in de 21ste eeuw nu voor staan? Kerntaak was, is en blijft de uitwassen van het kapitalisme te beteugelen. Doelen en idealen van de sociaaldemocratie blijven: bestaanszekerheid, goed werk en verheffing.

Nieuw Plan van de Arbeid

Natuurlijk staat bestaanszekerheid en goed werk voorop. En hoewel de werkloosheid daalt, is er een grote groep van wie die bestaanszekerheid bedreigd wordt door lage opleiding, flexibilisering en robotisering. Een nieuw Plan van de Arbeid kan hierbij van nut zijn: afzonderlijke ideeën over industrie- en energiepolitiek, infrastructuur, kenniseconomie, duurzaamheid en natuur zouden in een samenhangend plan moeten worden gegoten.

Experimenten met basisinkomen en opnieuw in- voeren van melkertbanen horen hier zeker bij. Een taak voor de wetenschappelijke instituten van de linkse politieke partijen!

Volksverheffing

Bij de (volks)verheffing moeten we denken aan lezen, goed onderwijs, natuur verkennen, actieve cultuurbeoefening en deelgenoot worden aan de schoonheid van kunsten. Steeds duidelijker wordt dat het met de gelijkheid van onderwijskansen matig is gesteld en dat de economische, culturele en sociale kloof tussen laag- en hooggeschoolden toeneemt.

Onderwijs, culturele instellingen, de publieke omroep staan onder druk door marktwerking en onverstandig overheidsbeleid. De PvdA moet zich bij dat verheffingsstreven niet baseren op een vaag cultuurrelativisme, dat geen onderscheid maakt tussen culturen. Immers, als alle culturen gelijk zijn, dan is kannibalisme een kwestie van smaak.Nee, de PvdA moet de kernwaarden zoals die geformuleerd zijn door radicale filosofen uit de zeventiende en achttiende eeuw als Spinoza en de Franse denkers hoog houden en verdedigen: universele kernwaarden zoals democratie, etnische en seksuele gelijkheid, vrijheid van denken, spreken en drukpers, scheiding van kerk en staat.

Bestrijd het kapitalisme

In Het land is moe beschreef historicus Tony Judt een wereld, die we hebben verloren: de jaren na de Tweede Wereldoorlog tot de jaren tachtig. Vooral onder invloed van de Britse econoom John Maynard Keynes was er een algemeen geloof in een actieve staat, planning en publieke investeringen op grote schaal. Na de ervaringen van de crisis van de jaren dertig geloofden maar weinigen in de magie van de vrije markt.

Wat was het resultaat van deze politiek in de drie decennia na de oorlog? Veiligheid, welvaart, sociale dienstverlening en grotere gelijkheid. Of zoals de liberale Duits-Britse politieke wetenschapper Sir Ralf Dahrendorf het zei: ,,In veel opzichten betekent de sociaaldemocratische consensus de grootste vooruitgang die de geschiedenis tot nu toe heeft gezien. Nooit eerder hebben zoveel mensen zoveel kansen in hun leven gehad.”

Hoe ver we nu verwijderd zijn van de naoorlogse periode van vooruitgang, maatschappelijke kansen en gelijkheid blijkt o.a. uit Thomas Piketty’s Kapitaal in de 21ste eeuw. en het onlangs verschenen Oxfamrapport: de inkomens- en vermogensongelijkheid neemt wereldwijd toe. De tachtig rijkste mensen van de wereld bezitten nu evenveel als de armste 3,5 miljard! Meer dan ooit is een tegenwicht tegen deze maatschappelijke ontwikkeling noodzakelijk. Het is de historische taak van de sociaaldemocratie deze uitwassen van het kapitalisme fel te bestrijden!

Carel Zuil woont in Groningen. Hij was gemeenteraadslid en wethouder (990-2000) in Ooststellingwerf.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra