Oud en ongelukkig

Oud en ongelukkig

Oud en ongelukkig

Ouder worden betekent verliezen lijden. Niet iedereen kan daar even goed mee omgaan. Een deel van de senioren krijgt psychische problemen. Maar die zijn ook voor hen nog goed te behandelen.

Iedereen wil oud worden, maar niemand wil het zijn, aldus een volkswijsheid. Het werk en de bijbehorende sociale rollen vallen weg, de lichamelijke fitheid gaat achteruit en dierbaren komen te overlijden. Dit alles gaat veel oudere mensen niet in de koude kleren zitten. Veel van hen lopen er psychische klachten door op, dikwijls zonder dat ze het zelf in de gaten hebben.

Bij oudere mensen doen zich dezelfde psychische klachten voor als bij jongere leeftijdsgroepen, maar bij senioren zijn de problemen vaak complexer, zegt klinisch psycholoog Dorothee Veenstra van Van Andel Ouderenpsychiatrie, onderdeel van GGZ Friesland. Behalve de verlieservaringen zijn dementie en chronische ziekten factoren die de situatie ingewikkeld maken.

Het verlies van werk heeft een enorme impact op mensen, omdat daarmee een heel belangrijk onderdeel van het bestaan wegvalt. De meeste gepensioneerden weten de leegte die erdoor ontstaat te vullen met andere bezigheden die voldoening geven. Maar als dat niet lukt, kan dat aanleiding vormen voor het ontstaan van klachten. Ook het verliezen van de partner is een risicofactor, evenals de teloorgang van de eigen gezondheid. Zulke ingrijpende levenservaringen kunnen mensen in geestelijke nood brengen.

Jeugdtrauma's

Angst en depressie zijn de voornaamste problemen. Soms durven ouderen de deur niet meer uit. Omdat ze geen contacten meer hebben met anderen. Of juist omdat ze bang zijn om te vallen. Anderen piekeren extreem veel en kunnen niet meer slapen als de kinderen op vakantie zijn. Ze bellen veel te vaak om te vragen of alles goed is. Door fysieke problemen kunnen mensen soms hun hobby niet meer uitoefenen. Het kan leiden tot een gevoel van leegheid in het bestaan, met ongeluksgevoelens als gevolg.

Het kan ook zijn dat angsten die iemand altijd al heeft gehad heviger worden. Omdat veel andere bezigheden wegvallen, komt de vrees centraler in de gedachten te staan. Waar de angstgedachten eerder moesten ‘concurreren' met allerlei andere zaken, zoals het werk, de kinderen en de sociale contacten, krijgen ze nu veel meer de ruimte. Opvallend genoeg wordt de vrijgekomen denkruimte vaak niet gevuld met leuke gedachten, maar juist met negatieve.

Zo kunnen ook oude jeugdtrauma's of ervaringen uit de Tweede Wereldoorlog weer aan de oppervlakte komen. Ook die herinneringen krijgen meer de ruimte. ,,Minsken sitte folle mear yn harren eigen holle.'' Het is niet zo dat mensen gevoeliger worden, naarmate ze ouder worden, zegt Veenstra. Wie in zijn jongere jaren gevoelig was, blijft sentimenteel. Maar wie een laconieke houding had, houdt die doorgaans ook op latere leeftijd.

Wat ook voorkomt is de angst voor dementie. Mensen die bang zijn om dement te worden letten heel erg op alles wat ze niet meer weten. Dit terwijl het volstrekt normaal is dat iemand dingen vergeet, zegt Veenstra. ,,Dat heart no ienris by it ûnthâld.'' Van alle 55-plussers kampt 20 procent met lichte angstklachten, 8 tot 15 procent heeft lichte depressieve klachten, 1 tot 5 procent is ernstig depressief en kan nergens meer van genieten.

loading
Dorothee Veenstra, klinisch psycholoog bij MCL Jelgershuis.

Vooroordelen

Bij oudere mensen worden de problemen minder vaak herkend en is er sprake van onderbehandeling, zegt Veenstra. Dat komt doordat er nog altijd vooroordelen bestaan. ,,Faak wurdt tocht dat somber en eangstich wêze heart by it âlder wurden.'' Dat denken zowel hulpverleners als ouderen zelf. Ook wordt depressiviteit soms aangezien voor een teken van dementie.

Oudere mensen houden zulke nare gevoelens dan ook vaak voor zich. Bij de huisarts praten senioren wel over maagpijn, gebrek aan energie of concentratieproblemen, maar niet over somberheid. En dat terwijl achter zo'n lichamelijke kwaal zomaar een psychiatrische klacht kan schuilgaan. Via de huisarts komen veel mensen dan ook bij de GGZ terecht. Een andere belangrijke verwijzer is de afdeling geriatrie in het ziekenhuis.

En de ouderenpsychiatrie kan veel voor hen doen, zegt Veenstra. Vroeger werd nog wel eens gedacht dat psychische problemen bij ouderen niet meer te behandelen waren, maar daar wordt tegenwoordig anders tegenaan gekeken. ,,Je sjogge minsken hiel bot opknappen'', aldus Veenstra.

Angsten zijn ook op latere leeftijd nog goed te overwinnen. Onder professionele begeleiding kunnen mensen er stapje voor stapje overheen komen, zodat hun wereld weer groter wordt. En zelfs tientallen jaren oude trauma's zijn nog goed aan te pakken, door middel van de EMDR-methode waarbij de patiënt met de ogen de vingers van de behandelaar volgt.

Tijdsbesteding

Bij Van Andel worden mensen betrokken bij hun behandelproces; er is sprake van ‘gedeelde besluitvorming'. Zo bekijken psycholoog en patiënt in gezamenlijk overleg welke vorm van behandeling het beste past. Daarbij kan het gaan om medicatie, psychotherapie of dagbehandeling. ,,Wy geane yn petear mei de pasjint. Wy freegje wêr't hy of sy it measte lêst fan hat en besprekke op hokker wize wy dêr wat mei dwaan sille.''

Sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen komen bij de mensen thuis om te kijken hoe ze in hun eigen omgeving weer actief kunnen zijn, vaak in samenwerking met andere zorgverleners of een wijkteam. Het is belangrijk dat mensen hun eigen kracht terugvinden. ,,Want dêrmei kinne je harren werstelfermogen oansprekke.''

Daarnaast zijn er gesprekken met lotgenoten. Mensen kijken daar vaak nogal tegenop, maar uiteindelijk hebben ze veel baat bij het contact met anderen en het besef dat ze niet de enige zijn.

Ouder worden hoeft namelijk helemaal niet samen te gaan met hinderlijke angst- en somberheidsklachten, beklemtoont Veenstra. De sleutel tot succes is om de ontstane leegte op te vullen met andere zinvolle en leuke activiteiten. Onderdeel van de behandeling is dus het zoeken naar nieuwe manieren van tijdsbesteding. ,,It giet derom dat je in weardefol libben liede kinne, ek al hawwe je klachten.''

Gelukkig ouder worden

Op maandag 22 februari van 19.30 tot 22.00 uur vindt in Stadsschouwburg De Harmonie Leeuwarden een Publieksacademie-lezing van GGZ Friesland en de LC plaats met als thema: ‘Gelukkig ouder worden'. Door veranderingen op latere leeftijd kunnen mensen zich eenzaam, somber of angstig voelen. Ouderen vragen zich soms af of het leven nog wel zin heeft. Maar welke invloed hebben mensen zelf op hun geluk?

Twee ervaringsdeskundigen, twee zorgprofessionals bij Van Andel Ouderenpsychiatrie en een hulpverlener van een wijkteam gaan tijdens de Publieksacademie onder leiding van presentatrice Arjette de Pree in gesprek over hoe mensen gelukkig ouder kunnen worden.

Met deze publiekslezingen willen GGZ Friesland en de Leeuwarder Courant de aandacht vestigen op de geestelijke gezondheidszorg in Friesland en bijdragen aan het vergroten van kennis en begrip en het verlagen van drempels.

Aanmelden kan niet meer, er zijn geen plaatsen meer beschikbaar. Een samenvatting van de avond is te bekijken op de websites van GGZ Friesland en de Leeuwarder Courant .

menu