Foto: Shutterstock

Ouderen en de dilemma’s van corona. Wel of geen bezoek? En wel of geen beademing?

Foto: Shutterstock

De vraag aan ouderen hoe zij in deze coronaperiode denken over kiezen tussen sociale isolatie of ziek worden en of ze dan wel of niet beademd willen worden, leverde onze columniste Irma van Steijn tientallen reacties op.

In mijn column ‘Houd me vast!’ beschreef ik vorige week het verhaal van de 81-jarige Celia, behorend tot de groep ‘kwetsbare ouderen’. Ze worstelt met de persoonlijke gevolgen van het sociale isolement en zou liever sterven dan het zo nog heel lang moeten volhouden.

De maandag erna stond het aangrijpende relaas van Auke Zeldenrust in de Leeuwarder Courant, over de hekken rond de instelling waar zijn moeder vertoeft waardoor hij niet meer bij haar raam kon komen om contact te maken. Hij beschreef de pijn van het contactverlies enorm invoelbaar.

Dit doet ertoe!

In mijn column vroeg ik oudere lezers te reageren op het verhaal van Celia. En dat gebeurde massaal, ik ontving meer dan honderd reacties en daarmee wist ik zeker: dit doet ertoe! Velen schreven dat ze zich uitgenodigd voelden hun stem te mogen laten horen.

U leest het goed: mogen laten horen. We leven in een tijdperk waarin het voor jongeren normaal is om voortdurend te roeptoeteren over wat ze ergens van vinden. Veel ouderen zijn bescheiden en daarom geef ik hierbij een aantal graag het woord.

Ouderen aan het woord

Een klein deel van de schrijvers vertelde me vooral sterk aan het leven te hangen, ondanks de hoge leeftijd:

„Ik ben 85 jaar en heb altijd gezond geleefd. Ik hoop nog zeker 10 jaar gezond te leven en doe alle mogelijke moeite niet besmet te raken. Mocht dit onverhoopt toch gebeuren dan hoop ik dat er nog een plekje voor me vrij is in het ziekenhuis en dat ik dit virus zal overleven.”

loading

Een ander deel van de inzendingen benoemt vooral herkenning. Een viertal citaten:

  • „Ik ben 87 en de uitspraak van Celia kon van mij zijn! Ook ik draag een penning, ben duidelijk naar mijn kinderen, huisarts en thuiszorg dat ik beslist niet aan een beademing wil als ik getroffen zou worden, mijn leven is voltooid. Mijn dochter en ik zien elkaar dagelijks en besmetting tussen ons zou kunnen, we knuffelen elkaar, en ik voel me gezegend.”
  • „Bijna afgesloten van alles en iedereen? Moet ik niet aan denken als tachtigjarige. De regels in acht nemend, ga ik op de fiets boodschappen doen. Geniet van de zon en ik doe zelfs ’s morgens nog twee krantenwijken! En als ik ziek word en het niet overleef? Dan heb ik tenminste niet achter het raam op magere Hein zitten te wachten, maar passend bij mij de laatste levensperiode in mijn eigen stijl afgesloten.”
  • „Ik ben 82 jaar, jongste uit een gezin van 16, waarvan inmiddels behalve mijn oudste zus van 99 niemand meer in leven is. Ik ben het helemaal met Celia eens, het is goed zo. Als mijn tijd daar is zal ik tevreden zijn, en dankbaar voor alle goeds wat me is overkomen.”
  • „Wij ouderen hebben geleerd om voor een ander klaar te staan, we leerden niet om eerst aan jezelf te denken. We werden groot met het gezegde: Kanniet ligt op ’t kerkhof en Wilniet ligt er naast. Nu mag ik zeggen: Kan ik niet meer en ook: Wil ik niet meer.”

Anderen: Volg het advies wél op!

Een ander kleiner deel van de schrijvers drukt ons op het hart vooral de maatregelen te volgen en zet duidelijk kanttekeningen bij het doorbreken van de sociale isolatie:

„Ik ben een voorstander van autonomie. Maar in deze tijd van een pandemie betekent het niet naleven van zelf-isolatie dat je andere mensen in gevaar kunt brengen en dat je het toch al overbelaste zorgsysteem nog zwaarder belast.”

„Ik vind het ook absoluut waardeloos dat ik mijn (klein)kinderen niet kan zien, maar als ik bijvoorbeeld nog 3 jaar kan leven en daarvoor enkele maanden in quarantaine moet zitten prefereer ik dat. Wij moeten nu kiezen voor het algemene belang en ons eigen belang daar waar mogelijk opzij zetten. Dus ook voor Celia even pas op de plaats maken. Wij hebben in deze tijd genoeg digitale mogelijkheden om met elkaar te blijven communiceren. Het maakt het fysieke weerzien des te aangenamer.”

Een dilemma: wat als iemand niets heeft vastgelegd?

Wat me trof was dat wel driekwart van de schrijvers aangaf expliciet de wens te hebben niet behandeld te willen worden, mocht het virus hen treffen. Zij leggen hiermee overigens een volgend dilemma bloot: wat nu als u dit niet hebt vastgelegd? Ik heb hierover met een huisarts gesproken, maar eerst een aantal aangrijpende citaten:

  • „Als het mij overkomt dan maak ik geen kans om te overleven en dan wil ik geen ic-bed bezetten. Dan kunnen ze beter een jonger persoon een bed aanbieden. En nee, ik ben niet levensmoe. Maar ik weet als je thuis blijft, en het coronavirus heeft je te pakken, lig je ook alleen en zal het ook zwaar zijn, maar ben dan minder mensen tot last en met een hooglader kunnen ze dan nog naar me zwaaien.”
  • „Of je het overleeft of niet, het is een martelgang voor alle partijen. Ondanks het feit dat ik nog goed mee kan doen in deze wereld wil ik het gevecht in de ic niet aangaan.”
  • „Ik lig na het eten vaak op de bank en tuf dan soms in slaap. Als ik dan ontwaak en niet goed weet waar ik ben, dan denk ik: wat zou dat heerlijk zijn zo dood te gaan. Ik wil graag nog een poosje verder, maar als het tegenzit zeg ik ‘ja, ga maar’.’’
  • „Ik hoop in april 91 jaar te worden, woon zelfstandig, rijd nog auto en kan me redden. Maar ernstig ziek en naar adem snakken, ik hoop dat me dat bespaard blijft. Ik zou ook niet weten waarom ik niet dood zou mogen, maar ja de wet hé? Ik hoop dan op een spuit die er een eind aan maakt, mocht ik ziek worden.”

Tot slot: Autonomie en waardig mogen sterven

Met een beschouwende reactie tot slot: „De vraag is: wat gebeurt er met ons wanneer we de autonome keuze willen maken dat als we ziek worden, maar niet willen lijden, dat dan ons einde gekomen is. Het is dan niet meer een oproep tot autonomie maar een verzoek om waardig te mogen sterven waarbij de hulp van de arts gewenst is.”

„Als in deze corona-crisistijd al die ‘autonome’ ouderen een beroep doen op artsen om hun een waardig einde te bezorgen voelt dat niet oké voor die toch al overbelaste zorgverleners. De zorg die dan toch, maar niet in genezende zin aan ons gegeven wordt, kan dan immers niet aan mensen gegeven worden, die nog een veel langer leven vóór zich hebben…. Ik zie dan meer in een oproep aan beleidsmakers om vooral haast te maken met een laatste-wil-middel dat ons in staat stelt ook écht zelf en autonoom voor ons levenseinde te kiezen.”

Huisarts: Bespreek het, liefst ook met de kinderen

Ik heb gebeld met een huisarts en hem het dilemma van deze wens tot zelfbeschikking voorgelegd. Zijn antwoord was kraakhelder: als mensen niets hebben laten vastleggen in het dossier van hun huisarts, en de wens van de patiënt bij de arts dus niet bekend is, dan zal er een ziekenhuisopname met behandeling volgen op het moment dat iemand dermate ziek is dat behandeling en beademing medisch noodzakelijk is.

De huisarts raadt mensen dus met klem aan hier nu goed over na te denken en wensen bespreekbaar te maken, liefst ook met kinderen, als dat mogelijk is. Veel huisartsen hebben op hun website voorbeeldformulieren die gedownload kunnen worden met een voorbeeld over wat er in een laatste wilsverklaring kan staan.

Bellen met de huisarts kan ook

Mensen kunnen dit ook telefonisch met hun huisarts bespreken. Ook kan er een ander persoon gemachtigd worden om die eigen wil te verwoorden, als je dat zelf niet meer kunt.

Heel nadrukkelijk stelt de huisarts: schroom niet om hierover contact op te nemen met uw huisarts, laat horen wat uw wens is nu u dat nog kan. En natuurlijk is het niet zo dat mensen aan hun lot worden overgelaten wanneer ze hebben vastgelegd niet behandeld te willen worden. Er is dan thuis ontzettend veel mogelijk om pijn en lijden te verzachten. Het is ook niet zo dat huisartsen hier geen tijd voor zouden hebben, het is een belangrijk onderdeel van hun vak.

Een week vol existentiële vragen

Nou, het was me het weekje wel. Ik ben nog nooit zo ondergedompeld geweest in dit soort existentiële vraagstukken over leven, liefde en lijden. Zoveel ouderen hebben de moeite genomen mij te schrijven en zoveel levensverhalen heb ik in een kleine week tot me genomen. Het doet er toe!

Reageren? i.vansteijn@maarsinghenvansteijn.nl

menu