Foto: Shutterstock

Ouderen en de dilemma's van corona. 'Laten we wat meer doorvragen en werkelijk nieuwsgierig zijn naar de antwoorden'

Foto: Shutterstock

De vraag van onze columnist Irma van Steijn over hoe ouderen denken over de maatregelen tegen de verspreiding van het coronavirus leverde vele tientallen lezersreacties op. Hier het tweede en laatste deel van haar inventarisatie, over het maken en respecteren van persoonlijke keuzes.

Twee weken geleden schreef ik de column over de 81-jarige Celia, die met gepassioneerde boosheid haar pijn en eenzaamheid verwoordde die was ontstaan door het sociale isolement waarin vele ouderen door hun leeftijd ongewild waren terechtgekomen.

De maatregelen die bedoeld zijn om haar te beschermen hebben een desastreus effect. Celia lijdt niet aan voedselhonger, maar aan huidhonger. Ik vroeg in die column aan ouderen om te reageren en de dagen erna stroomde mijn mailbox vol met aangrijpende reacties.

Die reacties stonden in de bijlage van vorige week : Laat me gaan! Want dat was de meest genoemde reactie van ouderen die mij in die week mailden: laat me maar gaan als mijn tijd gekomen is, ik wil niet aan de beademing op de intensive care.

Afgelopen week kwamen er nog meer mails binnen. Ik liet Celia alle reacties lezen die ik had gekregen, uiteraard geanonimiseerd. Zij was immers degene die dit existentiële thema had aangezwengeld, ik was slechts de boodschapper in de krant.

Het voelt als contact

Celia was dit keer erg vrolijk, ze voelde zich lichter dan de vorige keer. Ze vertelt: ,,Toen ik al die reacties las ging de wereld weer een beetje open, alsof dat verstikkende en benauwde gevoel verdween. Ik ben zo blij om al die reacties te lezen, het voelt als contact, zoveel mensen in een soortgelijke situatie hebben de moeite genomen er iets over te zeggen, ik vind het fantastisch.’’

,,Ook als mensen er anders over denken is dat niet erg, ze spreken zich tenminste uit, dat is zo belangrijk! Wij hebben een stem, die mag gehoord worden. En bovendien heb ik nu ook mijn huisarts ingelicht over mijn wensen, ik heb gewoon gebeld en dat was goed.’’

,,Op tv zag ik dat sommige verpleeghuizen een familielid betrekken bij een zieke oudere, bijvoorbeeld een kind dat zijn moeder kan bijstaan als zij eenzaam en angstig is. Zo goed!’’

Celia heeft nu meer oog voor dit soort mooie verbindende dingen, ze ziet andere dingen dan vooral het donker van twee weken geleden. En ja, dat leidt daadwerkelijk tot meer gezondheid en minder pijn. Iedereen die gereageerd heeft, heeft dus bijgedragen aan haar gezondheid. Dank daarvoor!

Ik neem u nog even mee in een aantal andere reacties van afgelopen week. Allereerst van mensen die de tekst hebben ervaren als een soort zetje om actief te worden, bijvoorbeeld:

Ik ben heel blij met de reacties van andere ouderen. Ik ben er erg mee bezig, 79 jaar en heb een auto-immuunziekte en ben doof, maar nog actief genoeg. Het idee om in het ziekenhuis te komen, doof en zo ziek, jaagt me angst aan. Ik heb nu besloten om de huisarts te mailen dat ik niet beademd wil worden en ben daar heel rustig van geworden. De kinderen weten het al. Laten we hopen dat het niet hoeft.

Religieuze ouderen

Daarnaast kwamen er reacties binnen van ouderen die iets gemist hadden in het stuk, bijvoorbeeld de mening van religieuze ouderen. Zo had ik een mooie mailwisseling met een 86-jarige meneer met copd. Hij schrijft:

Ik denk er ook over na welke keuze ik moet maken als ik (God verhoede het) ondanks dat we in quarantaine zijn, corona-positief zou zijn en opgenomen moet worden. Voor mij zou dan de overtuiging door God geschapen te zijn en het leven zelf niet te mogen beëindigen, een heel zwaarwegende rol spelen. Zodanig zelfs dat ik elke mogelijke behandeling, zelfs op ic met beademing zou wensen, omdat ik geloof dat God bepaalt en weet wanneer het einde van mijn leven gekomen is.

Het mooie van dit soort reacties is dat ze zo duidelijk maken dat persoonlijke levensovertuigingen enorm bepalend zijn voor de keuzes die mensen wensen, juist wanneer het einde van een leven zich aandient. Deze persoonlijke keuzes uitspreken en bespreekbaar maken is van belang, maar des te belangrijker is het dat deze keuzes dan ook worden gerespecteerd door de omgeving.

Het goed durven doorvragen naar, en respecteren van, persoonlijke wensen is nog niet zo gemakkelijk. Het volgende fragment van een 79-jarige dame maakt dit schrijnend duidelijk:

Ik zou eigenlijk aan mijn kinderen moeten vertellen dat ik medicijnen zou willen krijgen waardoor ik geen pijn of hevige benauwdheid ervaar, maar ik durf dat niet. Ik wil niet per se dood of zo, maar ook niet levensverlengend behandeld worden op de ic, laat me maar rustig gaan als het zover is. Ik ben zo bang dat ze daar tegenin zullen gaan, dat ze boos worden.

Een andere dame heeft in dit kader een duidelijke wens:

Ik ben sinds vier jaar weduwe en heb een wilsbeschikking gemaakt. Als ik niet in staat ben om zelfstandig een beslissing te nemen, dan weiger ik elke vorm van levensverlenging. Dus ook geen reanimatie, vocht en bloedtransfusie en ook geen beademing. Ik ben tot deze beslissing gekomen doordat mijn moeder in coma lag en ze niets op papier had gezet. Ze had altijd wel gezegd ‘ik wil niet als een kasplantje leven’, maar dat is toch gebeurd. Nu hoeven mijn kinderen niet die beslissing te nemen. Ben echt niet levensmoe, maar wel realistisch.

Zelfbeschikking

Een derde groep lezers kenmerkt zich niet door een hoge leeftijd – ze zijn tussen de 40 en 65 jaar – maar door de wens om de thematiek van zelfbeschikking te willen verbreden. Een dame uit Amersfoort schrijft:

Ik ben 55 en ook ik wil niet gereanimeerd, ic-opname en of beademd worden. Ik weet dat ook veel jongeren het leven zwaar vinden. Hoe fijn zou het zijn als er ruimte zou zijn waarin mensen gewoon kunnen zeggen: Ik zal mezelf niet doden, maar als me iets overkomt is het niet erg. Ik ben niet depressief of suïcidaal. Maar als het morgen klaar is, is het wat mij betreft ook goed. Snap je? Zodra je hierover praat met hulpverleners worden er allerlei etiketten aan gehangen en dan moeten er medicijnen of therapie ingezet worden. Dat hoeft voor mij echt niet. Ik functioneer prima.

Deze fitte 60-jarige schrijft:

Ik ben 60 jaar oud en mahayana boeddhist. Ik ben absoluut niet bang voor de dood (wij noemen dit overigens overgaan in een andere dimensie). De enige angst die ik heb is voor hoogte. Uiteraard hou ik me aan de voorschriften van het RIVM, maar meer omdat ik niet graag wil dat ik een ander zou besmetten. Wij kunnen ons thuis prima vermaken, dat deden we overigens ook al voor deze crisis, en missen alleen de kinderen en kleinkinderen.

Deze boeddhist eindigde zijn tekst met een strofe die ik niet had verwacht: Ben derhalve absoluut niet bang voor corona omdat ik accepteer dat je in de wieg al zeker bent van twee zaken: belastingen en doodgaan.

Belangrijk anker

Zo is het natuurlijk ook, het feit dat we allemaal doodgaan is eigenlijk het enige dat we echt zeker weten, we gaan allemaal, we weten alleen niet wanneer en hoe. Onze levensovertuiging is daarmee een belangrijk anker in hoe we met die onzekerheid omgaan.

Vanuit mijn eigen vak, de psychologie, noemen we dat onze mindset . Bij ernstige ziekte hoort angst en stress. Als we een mindset hebben waarmee we die angst en stress kunnen omarmen, dan ervaren we dat als draaglijker dan wanneer we ons er vanaf keren of tegen verzetten.

We weten dat wanneer we ons toekeren naar zaken die er echt toe doen, hoe moeilijk of ethisch ze ook zijn, het daardoor draaglijker wordt. Uit de mails die ik kreeg leerde ik dat mensen bang kunnen zijn dat hun wens niet gerespecteerd wordt en zich daardoor niet uitspreken, en zichzelf dus verstikken.

Hierbij dus mijn oproep: laten we wat meer doorvragen en werkelijk nieuwsgierig zijn naar de antwoorden. Laten we elkaar respecteren, ook als het niet onze antwoorden zijn.

 

Reageren? i.vansteijn@maarsinghenvansteijn.nl

 

menu