Minister-president Mark Rutte in het Torentje.

Premier Rutte over zijn overleden moeder, de toeslagenaffaire en corona: 'Zijn ze nou weer aan het demonstreren, ja?'

Minister-president Mark Rutte in het Torentje. Foto: Pim Ras

Corona bracht Mark Rutte het heftigste jaar van zijn premierschap. En te midden van die crisis overleed zijn moeder. ,,Het laat een leegte achter, ik droom nog veel van haar.’’

Het was zondagavond 15 maart en de premier kreeg een standje van zijn moeder. Zoals elke zondag was Mark Rutte (53) - ‘man van gewoontes, inderdaad’ - bij haar op bezoek om samen te eten. Alleen had hij als minister-president net die avond alle horeca vanaf 18.00 uur gesloten, als onderdeel van de coronamaatregelen. ,,Ik haalde altijd wat Indisch, maar dat ging dus ook niet, want die zaak was even helemaal dicht.’’

Haar reactie? ,,Ja, mopperen...Dat viel helemaal verkeerd, haha. Ze zei: ‘Nou, lekkere boel, Mark.’ Ze was echt geïrriteerd. Serieus. Stond er ineens een Indiase prak van de supermarkt in plaats van de vaste gehaktballen van toko Batavia. Ik zei: ‘Ja, sorry, ik heb dat virus ook niet naar hier gehaald. Het mot effe’.’’

Het zou de laatste avond blijken dat ze fysiek bij elkaar waren. De donderdagavond na het ‘Indiase prakkie’ besloot het kabinet verpleeghuizen te sluiten voor bezoek, dus ook dat waar Ruttes moeder woonde.

Wervelstorm

,,Het was een hectische week. Bruno Bruins viel die week om. Het was een wervelstorm. In die drukte zei Hugo de Jonge in het voorbijgaan dat de situatie in de verpleeghuizen zó zorgwekkend was, dat er een bezoekverbod moest komen. Boink, dacht ik. Dit was voor het eerst dat iets zo heftig op mijzelf ingreep. Op wat Zoomen na en wat zwaaien voor het raam ben ik niet meer bij haar geweest.’’

Op 13 mei overleed ze, niet aan de gevolgen van corona. ,,Ze was al 96, dus ik was blij met elke dag dat ze er nog was. Omdat het een leuk mens was, gewoon een stoere vrouw. Een kettingroker, in voor een borrel. Ze spaarde mij nooit, trok mij niet voor. Ze laat een leegte achter, ik droom nog veel van haar.’’

Het was vanuit zijn werk bezien een jaar van ‘crisis-plus-plus’, zegt Rutte. Van ongekende ingrepen, van ‘fouten ook, natuurlijk’, van een ‘tijdelijk einde aan hoe we leven’. Met 26 persconferenties en twee live uitgezonden televisietoespraken richtte Rutte zich tot het land. Tal van crisisoverleggen beheersten zijn agenda. En het protest tegen vergaande maatregelen werd alsmaar luider.

Heeft u op enig moment het gevoel gehad dat u de controle kwijt was?

,,Er was één heel spannend moment in maart, toen we twijfelden of de ic wel voldoende capaciteit zou hebben. Pff, dat vond ik heftig. Er waren berekeningen dat de piek op 3000 mensen zou uitkomen. En dan de strijd om beademingsmachines en mondkapjes... Er waren dagen dat er 130 mensen bij kwamen op de ic’s. Ik had een gevoel van: oei, komt er een moment dat we het niet redden? We zijn niet out of control geraakt, maar dit was heftig.’’

Ging u met angst naar het werk?

,,Ik moet dan echt emoties uitzetten. Ik was wel opgelucht toen we na Pasen begonnen te zien dat de piek minder heftig was dan we vreesden. Toen was ik to-taal opgelucht.’’

Toch ging er veel mis. Het bron- en contactonderzoek was niet op orde, de testcapaciteit onvoldoende en we beginnen later dan mogelijk met vaccineren.

,,Als je kijkt naar de testcapaciteit, bleek de vraag in augustus groter dan we hadden verwacht. Achteraf zeiden we: we hadden eerder het besluit moeten nemen om massaal te gaan inkopen. Maar je weet niet alles.’’

Er is een aanhoudend verwijt van ‘te weinig, te laat’.

,,Dat moet dan echt uit de evaluaties blijken. We hebben alles geprobeerd. No stone was left unturned, zeggen de Engelsen. Kijk, ons medisch systeem is voorbereid op een enorme piekbelasting. Een tsunami, een aanslag kan het aan. Maar wat het niet aankan, is een heel hoge piekbelasting die heel lang duurt. Dat gaat niet. Dat is de discussie die we nu hebben: we hebben meer reserve nodig.’’

Heeft dit jaar u veranderd?

,,Je kunt dat niet zeggen tijdens de reis, ik zit er nog fulltime in. Het is niet zo dat ik daar als een soort Denker van Rodin over ga zitten peinzen. Maar ik denk wel dat het mij heeft veranderd, ik heb ongekend zware besluiten genomen. Die beelden van een leeg Vrijthof, de laatste ronde daar. Al die ondernemers met een mooi bedrijf, al die lieve mensen, ver-schrik-ke-lijk.’’

loading  

Toen u besloot bedrijven te sluiten, wist u: hier gaan ondernemers aan kapot.

,,Nou, we wisten ook dat we diepe zakken hebben. Koolmees, Hoekstra en Wiebes zijn als een razende roeland regelingen gaan maken. Die grote appel voor de dorst, die we hebben opgebouwd na de crisis, daar gaan we nu een enorme hap uit nemen. En als het moet nog een tweede en derde hap. En dan nóg is er appel over. Dat hebben we ook met 17 miljoen mensen opgebouwd. Maar er zijn inderdaad momenten dat je in een kamer zit en iedereen naar mij kijkt: ja, wat gaan we doen?’’

Dan moet u ook wel eens twijfelen?

,,Dat weekend in maart, toen we voor het eerst moesten besluiten over het sluiten van de horeca, heb ik een uurtje door de tuin van het Catshuis gewandeld met de vraag: weet je zeker dat je dit gaat besluiten? De vorige ambtelijke baas van mijn ministerie liep mee. Hij had veel ervaring opgedaan op Volksgezondheid. Hij zei: ‘Het is belangrijk dat we onze besluiten baseren op medische adviezen, niet zelf dingen gaan bedenken.’ Dat heb ik een dag later ook in de tv-uitzending gezegd.’’

Met wie deelde u uw twijfels?

,,Het was geen jaar van twijfels. Veel besluiten zijn onvermijdelijk. Ik belde Angela Merkel af en toe, of zij mij. Zo van: hoe is het bij jou? Dat hebben we in april een paar keer gedaan. Vooral toen er weer heropeningen kwamen. Dat vonden we allebei heel spannend.’’

Heeft u spijt van ingrepen?

,,Er zijn in september een paar dingen niet goed gegaan, die op mijn bord lagen. De communicatie was niet goed, en we hadden toen harder moeten ingrijpen. In een crisis van deze omvang gaan meerdere dingen niet goed, maar ik heb nu nog niet de luxe om terug te kijken. Dat vreet mentale ruimte. Ik moet nu gewoon doen waar Nederland mij voor heeft ingehuurd.’’

U bent een man van vaste gewoontes. Ineens moet u de kerstdagen anders vieren. Wat gaat u doen?

,,Veel kan er niet, hè? Geen wintersport dit jaar. Ik doe iets met familie en vrienden, ik heb nog drie oudere broers en zussen. Maar ik ga niet vertellen met wie ik wat doe, want dan zit ik alleen met kerst. Mijn omgeving haat het wanneer ze hun namen teruglezen. Ze willen geen last hebben van mijn werk. Overigens, kerst is nooit een heel groot ding geweest in mijn familie. In onze jeugd zaten we dan vaak in het buitenland. Verjaardagen en sinterklaas werden bij ons veel groter gevierd. Met Pasen werd écht uitgepakt: uitgebreid eten en zo.’’

U kwam dit jaar meer dan ooit onder vuur te liggen van complotdenkers.

,,Pedonetwerken en de Illuminati… Ja, weet u, we hebben heel veel verloren, maar ook heel veel teruggevonden. Bijvoorbeeld het besef dat het maatschappelijke midden, 70 tot 80 procent van de mensen, heel realistisch naar dingen kijkt. Daarbuiten zijn nog twee groepen. Eén daarvan neem ik heel serieus. Dat is zeg maar Maurice de Hond cum suis. Mensen die inhoudelijke zorgen hebben. Die zeggen: pas op, Mark, je vergeet de aerosolen, de ventilatie. Daar moet je iets mee. En dan is er een kleine groep die zegt: het virus bestaat niet. Ja, dan gooi ik ook mijn handen in de lucht en zeg ik: dat mag je vinden, maar ik ga door met bestrijden. Daar ga ik geen energie in steken.’’’

Maar die maken wel lawaai als u een tv-toespraak houdt.

,,We hoorden het twee minuten voor de uitzending. De regisseur heeft nog geprobeerd de gordijnen te sluiten, om het geluid buiten te houden, maar dat was zo lastig dat we bang waren dat de boel naar beneden zou komen. Ik dacht vooral: oké, ik neem aan dat dit geen applaus is. Maar ik wilde mij niet laten afleiden door een paar potten en pannen.’’

 

Terwijl Rutte dit vertelt, passeert er stomtoevallig wéér een stoet demonstranten het Torentje. Opnieuw klinkt het slaan op pannen. ,,Zijn ze nou weer aan het demonstreren, ja? O joh! Ik dacht dat het iets anders was. Er zitten hier ook heel vaak vogeltjes te kwetteren voor het raam, van die halsbandparkietjes.’’

Het heeft geen invloed op u?

,,Nee, behalve dat ik mij extra moet concentreren bij zo’n speech en denk: er zitten nu mensen te kijken die willen horen wat die kerel te melden heeft.’’

U heeft dit jaar ook besloten door te willen als VVD-lijsttrekker.

,,Met volle overtuiging. We zijn bezig met een tocht over de berg in deze coronacrisis. Het einde is nog onzeker. En op langere termijn moet veel op orde worden gebracht: het pensioenakkoord, het klimaatakkoord, stikstofproblemen, de arbeidsmarkt. Dat wil ik graag leiden.’’

Voor elke politicus komt het moment dat de kiezer hem of haar zat is.

,,Dat is de democratie.’’

Na tien jaar zult u meer dan ooit worden aangevallen…

,,Dat deden ze niet in 2017? Of in 2012?’’

… op uw geloofwaardigheid.

,,Dat deden ze ook nog niet in 2017?’’

Uw lijst met mislukkingen is nu langer.

,,Uiteindelijk moet ik respectvol aan de kiezer vragen of hij nog vertrouwen in mij heeft. U kent me, met al mijn plussen en minnen. Ja, er zitten behoorlijk wat krassen op mijn gezicht, maar ik ben vol vuur om door te gaan, ik heb de energie nog.’’

Hebben we nog een kabinet op 17 maart? Het rapport over de toeslagenaffaire is vernietigend.

,,Onschuldige mensen zijn vreselijk in de knel gekomen. Daar kunnen we ons alleen maar voor schamen. Om recht te doen aan het rapport en aan de ouders, richten we ons nu eerst op de inhoudelijke vragen, de politieke vraag volgt later.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
menu