De impact van de stikstofcrisis is onderschat door het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Een plan B lag er niet.

Dat beeld rijst op uit honderden documenten die op verzoek nu zijn vrijgegeven. Het is 29 mei 2019 als de Raad van State met een vernietigende uitspraak een jarenlange juridische strijd door milieuclubs beslecht. Met een pennenstreek haalt de hoogste bestuursrechter het stikstofbeleid onderuit. Bovendien moet Nederland meer doen om Europees beschermde natuurgebieden te herstellen.

'Het zwarte scenario'

Lang hield Den Haag vast aan het idee dat de stikstofregels alle juridische haarkloverij zullen overleven. Pas in 2018 werd voor de zekerheid ’het zwarte scenario’ uitgewerkt, dat opeens werkelijkheid werd. Nederland ging door de uitspraak per direct op slot.

In het hele land liggen Europees beschermde natuurgebieden waar stikstofneerslag flora en fauna kan schaden. Voor activiteiten en bouwprojecten waar stikstof een rol speelt, is daarom een natuurvergunning nodig. Maar zonder stikstofbeleid kan dat opeens niet meer.

Hoewel er rekening is gehouden met het zwarte scenario, ontbreekt plan B. Dat valt op te maken uit alle documenten die zijn vrijgegeven. Wat de gevolgen van de uitspraak zijn weet Den Haag ook nog niet. De hele zomer is nodig om in kaart te brengen welke (overheids)projecten geraakt worden. In september wordt dat duidelijk: niet een paar honderd, maar 18.000 projecten. Van windparken tot wegen en van sluizen tot alle visserijvergunningen.

Amper ideeën

Ideeën om het stikstofspook te bevechten zijn er amper. Er wordt wel een berekening gemaakt van het inkrimpen van de veestapel met de boodschap ’politiek gevoelig’. Maar uit alle stukken blijkt vooral dat ministeries leunen op de adviescommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes.

Na zijn rapport in september duurt het opnieuw lang voor het kabinet-Rutte III knopen doorhakt. De landsadvocaat levert tal van juridische adviezen om te helpen bij het vinden van een uitweg. Schouten botst flink met tegenstribbelende provincies.

Najaar van 2019 neemt het ongeduld buiten de Haagse postzegel toe. Boeren vrezen voor hun toekomst en trekken met duizenden tractoren naar de regeringsstad. Door een giftige mix met strenge PFAS-regels trekken even later bouwbedrijven en grondwerkers naar het Malieveld. Niet eerder hebben zoveel ondernemers op de barricades gestaan.

Economische Zaken waarschuwt ondertussen voor de gevolgen in een notitie: „VNO-NCW en Bouwend Nederland spreken van een uitgesteld/afgesteld omzetrisico van minimaal 76,6 miljard. Vergunningsaanvragen en bestemmingsplanwijzigingen liggen al maanden stil. Er zijn indicaties dat bouwbedrijven overwegen mensen te ontslaan.”

Stroomversnelling

De werkgeverslobby in de Malietoren, schuin tegenover het ministerie van Landbouw, zit niet stil: ze leveren juridische adviezen en voorstellen voor stikstofmaatregelen aan. Minister Schouten houdt werkgeversvoorzitter wijlen Hans de Boer op de hoogte van de vorderingen. De werkgevers maken bovendien minister-president Mark Rutte mede-eigenaar van de crisis.

Met succes: alles komt in een stroomversnelling. Veel ambtenaren werken in het weekend door aan een eerste stikstofpakket. Midden november, bijna een half jaar na de uitspraak, deelt het kabinet een grote klap uit om woningbouw weer aan de praat te krijgen.

Rutte noemt de stikstofproblematiek bij de presentatie ’de grootste crisis’ in zijn loopbaan als premier. Een deel van de aangekondigde maatregelen is vorig jaar niet waargemaakt, op een na. Om een jaartje juridische ruimte te krijgen voor de bouw van huizen en wegen moeten automobilisten jarenlang overdag 100 kilometer per uur rijden op alle snelwegen.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Extra
Stikstof