Kans op sneeuw en schaatsen neemt toe: valt de winter eind volgende week echt in?

Vorst aan de grond. FOTO ANP

Waar Spanje vorige week door ongekende sneeuwval en temperaturen tot -35 graden geteisterd werd, daar bleef het in Nederland qua winterweer tot nu bij enkele nachten met een paar graden vorst. Vanaf het einde van de week nemen de kansen op echte winterse omstandigheden echter behoorlijk toe, waaronder op flinke kou, sneeuw en misschien - op termijn - ook schaatsijs.

Je zou het misschien niet zeggen, maar het weer van de eerste week van het nieuwe jaar was toch ook in Nederland in een opzicht tamelijk uitzonderlijk. Een aanhoudende noordoostelijke wind voerde koudere lucht aan. Dat is op zich niet opmerkelijk, alleen zorgt dit in deze periode meestal voor een weersituatie waarbij het kwik in ons land gemakkelijk onder het vriespunt komt. Maar nu bleef zelfs 's nachts de temperatuur vaak boven nul.

Dit kwam deels door de bewolking en als gevolg daarvan minder koude nachten. Maar volgens meteorologen speelt ook de klimaatverandering een rol. De gebieden waar onze winterkou vandaan zou moeten komen, zoals Rusland en de Noordpool, warmen sneller op dan gemiddeld en in die gebieden was onvoldoende kou aanwezig om het hier te kunnen laten vriezen.

Verzwakte poolwervel zorgt voor kou

De aankomende week zou wel eens verandering kunnen brengen in hoe de winter in Nederland tot nu toe is verlopen: Europese weermodellen voorspellen namelijk dat er in de komende weken een grote kans is op extreme kou en sneeuw op het continent. Dit komt door een verandering van de richting van de poolwervel in de afgelopen week. Het fenomeen dat daar voor heeft gezorgd, noemen meteorologen een zogenoemde ‘plotselinge stratosferische opwarming’.

Het klinkt wel wat tegenstrijdig; een opwarming die de overgang naar winterweer moet betekenen. Wat je hierbij echter moet weten is dat het gaat om een fenomeen dat zich op grote hoogte voltrekt. Een dergelijke situatie houdt in dat de temperatuur in de stratosfeer – een laag in de dampkring op 10 tot 50 kilometer hoogte – in slechts enkele dagen in een snel tempo met soms wel vijftig graden Celsius stijgt.

Stratosfeer

In de stratosfeer is het in de donkere wintermaanden boven het poolgebied ijskoud: in het midden van de koude luchtbel boven de Noordpool - de ‘polaire vortex’ - kan het tot wel 85 graden vriezen. Hoe verder bij de pool vandaan, hoe warmer het is in de stratosfeer. Op de grens van de koude en warme lucht aan de randen van de Noordpool vormt zich jaarlijks in de herfst een permanent lagedrukgebied dat de poolwervel wordt genoemd. Deze poolwervel, met sterke westenwinden, houdt zich vaak maandenlang in stand, totdat de zon weer terugkomt in maart/april, legt het KNMI uit .

In sommige bijzondere omstandigheden kan de poolwervel echter worden afgeremd of zelfs omkeren. Dat gebeurt als de stratosfeer boven de Noordpool ineens heel sterk opwarmt, wat ook afgelopen week gebeurd is: op grote hoogte is de temperatuur van 85 graden onder nul gestegen naar zo’n 40 onder nul. De situatie van kou in het midden boven de polen en warmere lucht aan de randen verandert dan, waarbij de warme lucht zich in het midden bevindt en de kou uitzakt.

Winter van maart 2018

Een grotere plotselinge stratosferische opwarming komt ongeveer eens in de twee jaar voor en kan een enorme impact op het weer hebben. In de gebieden waar de koude lucht heen stroomt, maken andere, westelijke winden die warmere lucht aanvoeren, tijdelijk minder kans het weer te bepalen. Daardoor kan het ijskoud worden.

In 2018 zorgde een plotselinge stratosferische opwarming in Europa nog voor een koudegolf. Toen kon er bij ons in maart geschaatst worden. In Groot-Brittannië, waar de kou-inval voor ongebruikelijk lage temperaturen en zware sneeuwval zorgde, werd die koudegolf de 'Beast of the East’ genoemd.

Nederland

Als de poolwervel breekt of splitst, is de kans dat de kou bijvoorbeeld ook ons land weet te bereiken nog groter. Daarvan is nu sprake. Zowel Noord-Amerika als Europa zou in januari en februari zo met een koudegolf te maken kunnen krijgen en de winter lijkt de komende tijd steeds meer van het Europese continent te veroveren.

Hoe de koudegolf voor Nederland en voor Drenthe en Groningen precies gaat uitpakken, dat zullen de komende weken uitwijzen. De weermodellen laten nog ruimte voor verschillende opties. In elk geval is het koude winterweer straks dichtbij. Als de wind dan vanuit het oosten gaat waaien, zitten we zo in de winter. Hoe de trends in de weerkaarten van het Europese weerbureau ECMWF en van het KNMI op dit moment ontwikkelen, biedt hoop voor de winterliefhebber.

loading  

loading  

menu