Vijf vragen over Indië-herdenking: wat herdenken we eigenlijk op 15 augustus?

Een vrouw plaatst in 2018 zonnebloemen bij het Indië Monument in den h/aag tijdens de jaarlijske herdenking op 15 augustus. Foto: ANP

In Den Haag vindt vandaag (donderdag 15 augustus) de Indië-herdenking plaats. Wat wordt eigenlijk herdacht? Vijf vragen en antwoorden.

De Indië herdenking, wat herdenken we eigenlijk?

Op 15 augustus 1945 kwam er voor het Nederland officieel een einde aan de Tweede Wereldoorlog. Toen capituleerde Japan. Op deze dag worden bij het Indisch Monument in Den Haag álle slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië en de directe gevolgen daarvan herdacht.

15 augustus 1945 wordt als een kantelpunt in de Nederlandse geschiedenis beschouwd. De oorlog in Azië werkt tot op de dag van vandaag bij veel mensen en families door.

De bevrijding wordt elk jaar toch gevierd op 5 mei?

Dat klopt. Bevrijdingsdag is de nationale feestdag op 5 mei waarop de bevrijding van de Duitse bezetting in Nederland in 1945 wordt gevierd. Nederland staat op 5 mei ook stil bij de grote waarde van vrijheid, democratie en mensenrechten.

loading  

Op 5 mei 1945 er in voormalig Nederlands-Indië echter nog geen sprake van  bevrijding. De Japanse overheersing drukt in de hierop volgende maanden nog zwaar op alle inwoners van dat land en ver daarbuiten.

Sinds wanneer wordt de Indië-Herdenking gehouden?

Op initiatief van ir. G. S. Vrijburg vindt de eerste herdenking in 1970 plaats, 25 jaar na de overgave van Japan. Aanvankelijk zou dit een eenmalige gelegenheid zijn.

Pas in 1988 werd, na een intensieve lobby, besloten dat 15 augustus een officiële, jaarlijks terugkerende herdenkingsdag zou worden. Dit had alles te maken met de pijnlijke nasleep van de dekolonisatiestrijd en de gevoelige relatie tussen Nederland en Indonesië.

 In Nederland bestond geen ruimte voor de oorlogsgeschiedenis uit Indonesië. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog ging alle aandacht uit naar  de bevrijding op 5 mei en de dodenherdenking op 4 mei. Voor Indo-Europeanen betekende dit dat zij zich in stilte aanpasten aan hun nieuwe leven met weinig ruimte voor herstel.

De eerste herdenkingen vonden op 15 augustus plaats in besloten kring. Mensen met een gedeelde Indische achtergrond kwamen samen om de ingrijpende gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog in elkaars gezelschap te herdenken.

Waarom zijn veel Indonesiërs kritisch op deze herdenking?

In de Nederlandse samenleving heerste in de decennia na de Indonesische onafhankelijkheid een traumatisch gevoel jegens het koloniale verleden. De relatie met Indonesië lag lange tijd gevoelig en zodoende was er weinig belangstelling voor de oorlogsslachtoffers uit de voormalige kolonie.

,,Hoe is het mogelijk om op 15 augustus het einde van de Tweede Wereldoorlog te herdenken, terwijl Nederland na 1945 gewoon doorging als bezetter van Indonesië? Met de wetenschap hoe het is om zelf bezet te worden door Duitsers en Japanners gaven de Belanda’s (Nederlanders) na 1945 niet op. Terwijl hun eigen land nog in puin lag, pleegden ze opnieuw oorlogsmisdaden en begingen grove schendingen van de mensenrechten in Indonesië", schreef Jeffrey Pondaag voorzitter van het Comité Nederlandse Ereschulden onlangs in De Volkskrant.

Hoe zit het met de herdenking van Indië in Groningen en Drenthe?

In Groningen en Emmen worden de slachtoffers van de strijd in het voormalige Indië jaarlijks herdacht in juni.

loading  

In Marum wordt op 15 augustus stil gestaan worden bij de herdenking van het einde van de oorlog in Indië die voor velen pas in 1958 ophield, met verhalen, video en tekeningen van het voormalig Nederlands Indië uit die tijd. Bij het Romaanse kerkje aan de Noorderringweg worden bloemen en kransen gelegd.

menu