Afgelopen zomer demonstreerden kinderen tegen de grootste biomassacentrale van Nederland die Vattenfall wil bouwen ten oosten van Amsterdam.

Wetenschap waarschuwt: 'Biomassa is broeikasbom' (en toch geeft de regering miljarden euro’s subsidie)

Afgelopen zomer demonstreerden kinderen tegen de grootste biomassacentrale van Nederland die Vattenfall wil bouwen ten oosten van Amsterdam. Foto: Jean-Pierre Jans

Nederland schakelt massaal over op biomassa als alternatief voor kolen en gas. Maar volgens vooraanstaande wetenschappers kunnen we voor het klimaat nog beter gas verbranden dan hout.

Het leek zo’n beetje het ei van Columbus op weg naar een klimaatneutraal Nederland: biomassa.

Met alleen wind en zon halen we nooit de doelen uit het Klimaatakkoord (de helft minder broeikasuitstoot in 2030). En daarbij: ook als het dagenlang windstil en bewolkt is, moet de stroomvoorziening op gang blijven.

'Biomassa is een broeikasbom'

Daarom komt biomassa goed van pas als alternatieve brandstof voor kolen en gas. Want, zo luidt de theorie: biomassa is CO2-neutraal. De CO2 die vrijkomt bij de verbranding van hout wordt opgenomen door de bomen die we planten voor de productie van biomassa.

Vooraanstaande Europese wetenschappers noemen dit echter een waanidee. De vraag naar biomassa groeit zo snel dat we enorme stukken bos moeten kappen. De nieuwe bomen die daarvoor in de plaats komen groeien niet snel genoeg om alle CO2 op te vangen die vrijkomt bij de verbranding van biomassa. Dat kan wel tientallen jaren duren. En dus is biomassa een enorme broeikasbom.

Biomassa produceert bovendien meer CO2 dan steenkool. Hout bevat veel minder energie dan kool, dus je hebt er meer van nodig. Daar komt nog het houttransport bij plus de productie van de houtpellets (de samengeperste houtkorrels).

Nederland produceert zelf veel te weinig hout, dus de energiebedrijven importeren op grote schaal houtkorrels uit de Baltische staten en Noord-Amerika.

Biomassa telt niet mee voor de CO2-uitstoot

Die landen produceren nu zoveel hout voor biomassa dat zich daar een ecologische ramp voltrekt, zegt hoogleraar Louise Vet. ,,Daar ontstaan snelgroeiende, eenvormige bossen waar weinig biodiversiteit meer is.’’ Vet zit namens Nederland in de milieugroep van de Europese wetenschapskoepel EASAC.

Het importeren van biomassa is voor Nederland enorm aantrekkelijk omdat we er op papier onze nationale CO2-uitstoot snel mee kunnen verminderen. Volgens Europese regels hoeven we voor de verbranding van deze biomassa geen CO2-uitstoot te rekenen.

Vervangen we steenkool door houtpellets, dan daalt de uitstoot van de centrales in één klap tot nul. Op papier althans.

In theorie moet het land dat de biomassa produceert de CO2-uitstoot rapporteren, maar of dat altijd gebeurt? Vet acht het onwaarschijnlijk. ,,De VS is onder president Trump uit het Klimaatakkoord gestapt. Grondeigenaren in Noord-Amerika kunnen met hun bossen doen wat ze willen.’’

Energiereuzen zijn woest op Remkes

Ook de commissie-Remkes (die de stikstofcrisis onderzocht) heeft bedenkingen bij het blinde geloof in biomassa. In zijn eindrapport adviseert Remkes om de miljardensubsidies af te schaffen die naar de honderden kleine en grote biomassacentrales gaan.

Voor de grote energiebedrijven is dat een harde klap. Ga maar na: alleen al de Duitse energiereus RWE krijgt 2,6 miljard euro subsidie om de kolencentrales in Geertruidenberg en Eemshaven volledig te verbouwen voor biomassa. Taco Douma, de baas van de RWE-centrales, noemt het advies van Remkes bizar. ,,De wetenschap onwaardig. Het is onvolledig en onjuist.”

Michel Groeneveld van Uniper, dat biomassa stookt in een centrale op de Maasvlakte, spreekt van een ‘raar en dom voorstel’. ,,Biomassa heeft geen enkele invloed op stikstof. Of je nu steenkool gebruikt of biomassa, het maakt niet uit, want het wordt door filters toch allemaal opgevangen in de centrale.”

Milieuclubs bestrijden die stelling. Ondanks de filters belanden bij grote biomassa-installaties jaarlijks miljoenen kilo’s stikstof (stikstofoxiden en ammoniak) en ander fijnstof in de lucht. De centrales moeten daarom worden stilgelegd, zegt Mobilisation for the Environment. Deze milieuclub is naar de rechter gestapt.

Biomassacentrales in de woonwijken

Ook bezorgde buurtbewoners komen in het geweer tegen de bouw van nieuwe biomassacentrales. Tegenstanders van een nog te bouwen centrale bij Diemen stapten deze maand naar de rechter. Zij vrezen luchtvervuiling. ,,De centrale verbrandt jaarlijks 18.000 voetbalvelden aan bos. Per dag gaat het om 25 vrachtwagens met hout. Dat is ontzettend slecht voor de luchtkwaliteit én voor het klimaat’’, zegt Fenna Swart van de Federatie tegen Biomassacentrales.

Aan de uitstoot van biomassacentrales worden veel minder strenge eisen gesteld dan aan bestaande kolen- en gascentrales, bevestigt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Ook hebben ze minder hoge schoorstenen en worden ze geregeld dichter bij dorpen of steden gebouwd.

Komende jaren komen er bovendien honderden kleinere biomassa-installaties bij, blijkt uit subsidietoekenningen die deze krant opvroeg bij het ministerie van Economische Zaken. Vaak in woonwijken. Het gaat dan bijvoorbeeld om pelletkachels in appartementencomplexen die van het gas af moeten.

Het Longfonds maakt zich zorgen over die trend. ,,We zien nu een enorme groei van biomassa, maar mensen moeten zich realiseren dat het stoken van hout de lucht vervuilt. Fijnstof, zoals stikstofoxiden, veroorzaakt chronische ziektes als bronchitis en astma. Niet voor niets roepen wij mensen op te kiezen voor schonere vormen van verwarming dan houtkachels.’’

Meer onderzoek nodig

De commissie-Remkes pleit voor meer onderzoek. ,,Het gaat om zulke grote hoeveelheden, dat wij ons zorgen maken over de gevolgen voor de gezondheid van mensen. Het is onduidelijk wat de uitstooteisen zijn en of daar controle op is’’, zegt hoogleraar Vet, een van de leden van de commissie. De hoge CO2-uitstoot van biomassa is echter de voornaamste reden dat de commissie het kabinet adviseert om te stoppen met de subsidies voor biomassa-installaties.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) nuanceert de harde conclusies van de wetenschappers en de commissie-Remkes. ,,Om subsidie te krijgen, moeten de elektriciteitsproducenten aantonen dat alle gebruikte biomassa voldoet aan strenge eisen. Daarvoor hebben ze certificaten nodig van leveranciers’’, zegt biomassadeskundige Bart Strengers van het PBL.

Zo wordt volgens hem voorkomen dat oerbossen worden gekapt om in onze energiecentrales te verdwijnen. ,,Het gaat om bosbouw. De boseigenaren zijn er ook niet bij gebaat om alles in één keer te kappen.’’

In de praktijk belanden vooral takken en resthout als pallets in de centrales, zegt Strengers. ,,Boomstammen leveren veel meer op als zaaghout, voor planken.’’

De zorgen van de wetenschappers moeten volgens het PBL wel serieus worden genomen. ,,Maar we mogen niet alle biomassa over één kam scheren. Volgens de meeste studies hebben we de komende jaren duurzame biomassa nodig om de klimaatdoelen te halen.’’

Nodig als overgangsbrandstof

Het klimaatpanel IPCC van de VN bevestigt dat. Zo zal biomassa nodig zijn als overgangsbrandstof voor transport dat niet zo makkelijk te elektrificeren valt. Denk aan scheepvaart, zware vrachtwagens en vliegtuigen. Ook kan de chemische industrie, die van aardolie als grondstof af moet, er materialen van maken.

Daarnaast moeten we beter kijken waar we de biomassa vandaan halen, zegt Natuur & Milieu. Deze milieuclub maakt zich grote zorgen over de bijstook van hout in kolencentrales.

,,We mogen het klimaatprobleem niet oplossen door de natuur te vernachelen’’, zegt directeur Marjolein Demmers. ,,Maar snoeiafval uit Nederland en reststromen uit de voedingsindustrie bijvoorbeeld kunnen wel degelijk een duurzame energiebron zijn. Laten we ervoor waken om biomassa nu helemaal in de ban te doen. We staan voor een enorme opgave om de broeikasgasuitstoot te verminderen, één simpele oplossing is er niet. Voor sommige doelen kan biomassa wel degelijk een goed idee zijn.’’

Steek het geld liever in waterstof

Dat beaamt de Europese wetenschapskoepel ook. ,,Maar laagwaardige energie opwekken uit hout is het allerlaatste wat we moeten willen’’, zegt Vet. Zij waarschuwt daar al jaren voor en ziet nu met lede ogen aan hoe er miljardensubsidies naar de grote energiecentrales gaan. ,,Als we dit geld goed hadden besteed, hadden we er een hele waterstofeconomie van kunnen optuigen.’’

Waterstof kan volgens deskundigen in de toekomst gaan fungeren als dé schone energiedrager: het is te verbranden zonder CO2-uitstoot, makkelijk te transporteren en op te slaan voor windstille dagen waarop de zon niet schijnt. Vet: ,,Daar zouden we voor de economie, het klimaat én de natuur een enorme slag mee kunnen slaan.’’

menu