Wordt het Biden of Trump? Volg de Amerikaanse verkiezingen vannacht met een bak popcorn en deze kijkwijzer

Het Witte Huis in Washington ANP

Behalve wie in het Witte Huis mag wonen, spelen er tijdens de Amerikaanse verkiezingen straks meer zaken die de aandacht verdienen. Kijkwijzer voor een lange verkiezingsnacht.

Wanneer hebben Trump of Biden het presidentschap te pakken?

In de Verenigde Staten kiest het volk een kiescollege dat de president aanwijst. Dit electoraal college telt 538 kiesmannen, afgevaardigd door de staten. Om te winnen moet een presidentskandidaat minimaal 270 kiesmannen achter zich krijgen.

Hoeveel kiesmannen per staat te winnen zijn, hangt af van het inwoneraantal van die staat. In Californië, dat de meeste inwoners telt, zijn 55 kiesmannen te behalen. Dunbevolkte staten moeten het met minimaal 3 kiesmannen doen.

Op twee staten na (Maine en Nebraska) geldt dat de kandidaat die meer dan 50 procent van de stemmen krijgt, alle kiesmannen van die staat binnenhaalt. Dit zogenoemde winner takes all-systeem oogst veel kritiek. Omdat ‘overtollige’ stemmen niet meetellen, kan het voorkomen dat een kandidaat die de popular vote wint, toch minder kiesmannen achter zich krijgt en dus verliest. De afgelopen twintig jaar verloren de Democraten de verkiezingen zo al twee keer met een meerderheid van de stemmen.

Het systeem maakt de weg bovendien vrij voor nog een opmerkelijk scenario. Als beide kandidaten 269 kiesmannen krijgen, moet het Huis van Afgevaardigden de president kiezen, en de Senaat de vicepresident. Als de Senaat in handen blijft van de Republikeinen en de Democraten de meerderheid behouden in het Huis, zoals nu het geval is, zou dat betekenen dat Biden president wordt, maar hij door de Republikeinen Mike Pence in de maag gesplitst krijgt als vicepresident.

Wat zijn swing states?

De uitslag van de verkiezingen ligt in de meeste staten al zo goed als vast. Al decennia kleuren staten als Californië, Oregon en New York blauw, de kleur van de Democraten, en gelden staten als Alabama, Montana en Tennessee als Republikeinse - rode - bastions. Maar van een tiental staten laat de uitkomst zich niet zo gemakkelijk voorspellen. Wie de benodigde 270 kiesmannen wint, hangt af van de - volgens de peilingen zeer spannende - stemmingen in deze swing states.

Met 29 kiesmannen wordt Florida als een van de belangrijkste swing states gezien. Al sinds 1992 won de kandidaat die in deze zuidelijke staat de meeste stemmen kreeg, ook de landelijke verkiezingen. En ook dit jaar kan Florida, waar het in de peilingen heel gelijk opgaat tussen Trump en Biden, beslissend blijken. Andere belangrijke swing states zijn dit jaar Arizona, North Carolina en Georgia.

In welke staten de uitslag moeilijk valt in te schatten is per verkiezing anders. Zo gold Pennsylvania sinds de jaren negentig als een zekerheidje voor de Democraten, maar wist Trump deze industriestaat - net als Michigan, Ohio en Wisconsin - in 2016 van de Democraten te winnen. In het traditioneel Republikeinse bastion Texas begint juist de steun voor de Democraten te groeien: de staat wordt al voorzichtig tot de swing states gerekend.

Waar moet u nog meer op letten?

Behalve de samenstelling van het kiescollege en daarmee uiteindelijk wie de volgende president wordt, wordt ook de bezetting van het Amerikaanse Congres vannacht voor een deel opnieuw bepaald. Over alle zetels van Huis van Afgevaardigden wordt gestemd, net als over een deel van de zetels in de Senaat, dat het laatste woord heeft over wets- en beleidswijzigingen. Analisten van FiveThirtyEight, een nieuwssite waarvan de naam verwijst naar het kiescollege, verwachten dat het Huis in handen blijft van de Democraten, maar de Republikeinen hun meerderheid weleens kunnen gaan verliezen in de Senaat.

CNN denkt zelfs al te weten wie zich zorgen moeten gaan maken. De verwachting is dat kopstukken als Susan Collins uit Maine en Lindsey Graham uit South Carolina hun zetel moeten afstaan. Een blauw kleurende Senaat zou Biden, als hij president wordt, een voorspoedig begin van zijn ambtstermijn bezorgen. Als het Trump lukt het Witte Huis te behouden maar zonder meerderheid in de Senaat, worden zijn tweede vier jaar heel anders dan de eerste.

Wanneer weten we wie heeft gewonnen?

Normaal gesproken vormt zich in de loop van de verkiezingsnacht een beeld over wie de Verenigde Staten als hun nieuwe president kunnen aanwijzen. Vier jaar geleden was om half zeven ’s ochtends Nederlandse tijd duidelijk dat Hillary Clinton Trump niet meer kon inhalen. Vijf minuten daarna erkende Clinton haar verlies en binnen een half uur hield Trump zijn eerste rede als president-elect. Het totale aantal stemmen was pas een paar dagen later bekend.

Alles wijst erop dat het dit keer een stuk langer kan gaan duren voor er duidelijkheid is. En als die duidelijkheid er eenmaal is, moet nog blijken of beide partijen zich daarbij neerleggen. De belangrijkste oorzaak is de pandemie. Om lange rijen, drukte en dus mogelijk contact met covid-patiënten te vermijden, hebben tientallen miljoenen Amerikanen hun stem al uitgebracht. Per post. En daar wringt de schoen.

Volgens de Republikeinen, met Trump voorop, is briefstemmen hét wapen van fraudeurs.:Hoewel er geen wetenschappelijk bewijs voor is, doen de Republikeinen er alles aan de legitimiteit van poststemmen onderuit te halen. In Wisconsin bijvoorbeeld worden alleen briefstemmen die dinsdagmiddag binnen zijn, meegeteld. In Texas heeft de gouverneur hemel en aarde bewogen om maar één brievenbus per county te laten plaatsen, waar stemmers hun biljet in kunnen deponeren. In de grootste county van de staat wonen 5 miljoen mensen.

Beide partijen hebben zo dus hun reden de uitslag te wantrouwen. Een zeldzaamheid in de Amerikaanse geschiedenis, waarin een presidentskandidaat zich nog nooit níét gewonnen heeft gegeven.

Wie de benodigde 270 kiesmannen wint, hangt af van de zeer spannende swing states

menu