Beau Oldenburg deed onderzoek naar de rol van de leerkracht bij pesten in de klas. foto Duncan Wijting

‘Leerkracht weet vaak niet wie wordt gepest’

Beau Oldenburg deed onderzoek naar de rol van de leerkracht bij pesten in de klas. foto Duncan Wijting

Leerkrachten hebben vaak heel andere ideeën over wie er in de klas gepest wordt dan kinderen. ,,Pesten is subjectief’’, zegt onderzoeker Beau Oldenburg.

De leerkracht speelt een grote rol in het bestrijden van pestgedrag op school. Bij de ene docent wordt meer gepest dan bij de andere. Toch weten veel leraren niet precies wat pesten is, hebben ze andere ideeën over wie er gepest wordt in de klas dan de kinderen zelf en missen ze soms de vaardigheden om het pesten aan te pakken.

Leerkrachten onder druk

De conclusies van het onderzoek van promovendus Beau Oldenburg naar de rol van leerkrachten bij pesten zijn stevig. Door de uitgebreide media-aandacht voor pesten op school – na tragische zelfmoorden van gepeste pubers – staan de leerkrachten onder druk om pesten te bestrijden. Nu blijkt dat ze er ook minder goed in zijn dan ze misschien zelf wel denken.

,,Het is niet mijn bedoeling leerkrachten aan te vallen’’, zegt Oldenburg. ,,De meeste zijn gemotiveerd, ze willen graag. Maar in de praktijk is het lastig om pesten te bestrijden. Het is een heel complex proces.’’

Om te beginnen gaat het al over pesten als begrip. In de wetenschappelijke definitie is pesten iets dat keer op keer gebeurt, dat bewust wordt gedaan en waarbij sprake is van een machtsverschil. Over waarom kinderen pesten, bestaan misverstanden. Vaak wordt gedacht – ook door leraren – dat pesters handelen uit onzekerheid. Terwijl uit onderzoek blijkt dat kinderen vooral pesten om populair en cool te zijn.

Uitkomsten zorgwekkend

Oldeburg ondervroeg leerkrachten en hun leerlingen over wie er volgens hen werd gepest in de klas. De antwoorden van leerkrachten kwamen in de meeste gevallen totaal niet overeen met die van de kinderen. Ook al gaat het hier nog om een kleinschalige studie, en kunnen de resultaten vertekenen, Oldenburg noemt de uitkomsten ‘zorgwekkend’. ,,Hier moet meer onderzoek naar worden gedaan.’’

Ook de leerlingen onderling blijken trouwens van mening te verschillen over wie er in de klas wordt gepest en wie niet. ,,Daaruit blijkt dat pesten iets heel subjectiefs is.’’

Het is belangrijk om daar rekening mee te houden, vindt Oldenburg. ,,In interviews hoor ik mensen zo vaak praten over wat nou écht pesten is. Ook door leerkrachten. Dan zien ze wel dat er wat speelt, maar twijfelen ze of er echt gepest wordt. Maar wat is echt pesten? Als alle betrokkenen – pester, slachtoffer, leerkracht, klas – allemaal iets anders vinden?’’

Onderschatten

Oldenburg denkt dat de waarheid in dit geval niet het belangrijkste is. Wat telt, is dat een kind het gevoel heeft dat hij of zij gepest wordt. ,,En als je dat zo voelt, ervaar je ook de negatieve gevolgen ervan. Angsten, depressies.’’

Leerkrachten moeten volgens Oldenburg signalen dat iemand gepest wordt altijd serieus nemen. Zeker ook omdat ze zelf niet alles kunnen zien – pesten gebeurt vaak stiekem op de gang of op het schoolplein – en omdat blijkt dat kinderen die gepest worden dat vaak niet aan hun leerkracht vertellen. Ze delen het, uit schaamte of omdat ze niet willen klikken, eerder met vriendjes of met hun ouders.

Sommige leerkrachten onderschatten pestgedrag. En het blijkt dat juist in de klassen van leerkrachten die zeggen dat ze het makkelijk vinden om pestgedrag op te lossen, het meest gepest wordt. Ook bij leerkrachten die zelf ooit hebben gepest, gebeurt het vaker. Hoe een leerkracht zich gedraagt, lijkt dus wel degelijk invloed op te hebben op het pesten in zijn of haar klas.

Meer onderzoek

Daarom is het volgens Oldenburg ook zo belangrijk dat leerkrachten zich bewuster zijn van pestgedrag, pesten beter kunnen signaleren en weten wat ze ertegen kunnen doen. Na haar promotie morgen gaat ze verder met onderzoek op dit terrein. Want de rol van leerkrachten bij pesten is opmerkelijk genoeg nog maar weinig wetenschappelijk bestudeerd. ,,Tot nu toe is onderzoek vooral gericht op het groepsproces, niet op de leerkracht.’’

Daarnaast wil Oldenburg ook docenten gaan coachen. Zoals ze dat ook al een beetje deed in de Week tegen het Pesten, waarin ze elke dag een filmpje met tips online zette. ,,Ik denk dat veel docenten denken dat ze al wel weten wat pesten is en wat er speelt in de klas. We kunnen wat doen aan bewustwording.’’

menu