‘Niet weten waar je in referendum over stemt ernstige zaak’

Veel kiezers verdraaien de vraagstelling in het referendum ten onrechte tot ‘ben je voor of tegen de toetreding van Oekraïne tot de EU?’, zegt Hans van Koningsbrugge

Uit een DvhN-enquête komt naar voren dat meer dan de helft van de noorderlingen op 6 april van plan is naar de stembus te gaan. Hans van Koningsbrugge, hoogleraar Ruslandkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt dat verrassend veel. ,,Vooral omdat het geen simpel onderwerp is. Het vergt nogal wat kennis om te weten of je voor of tegen het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne bent.’’

Plichtsbesef

Dat het merendeel gaat stemmen vanuit plichtsbesef en amper weet waarover het stemt, vindt hij ‘ernstig’. ,,Dit is nota bene het eerste raadgevende referendum in Nederland. Dan zie je gelijk de beperking ervan. Veel mensen denken dat het over een uitbreiding van de EU gaat. De vraagstelling wordt in hun hoofden verdraaid tot: ben je voor of tegen de toetreding van Oekraïne tot de EU?’’ Terwijl het in werkelijkheid ‘slechts’ gaat om een associatieverdrag, dat ook met diverse andere niet EU-landen is afgesloten. Het bestaat voor een groot deel uit een handelsverdrag plus aanvullende ethische paragrafen.

Van Koningsbrugge: ,,In moderne landen kan de koopman niet zonder dominee. Je moet niet alleen de economie stimuleren, maar ook corruptie uitbannen.’’ In Rusland ligt het associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU gevoelig. Veel Russen beschouwen Oekraïners als broedervolk. Van Koningsbrugge vindt dat Rusland moet ophouden te denken in invloedssferen. Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 is Oekraïne een onafhankelijke natiestaat. ,,Rusland moet niet piepen over het Oekraïne-referendum. In de jaren negentig hebben de VS en de EU ook Rusland samenwerkingsverbanden aangeboden.’’

Ingewikkelde relatie

De relatie tussen Oekraïne en Rusland is ingewikkeld. Er is veel oud zeer. Onder Stalin is Oekraïne begin jaren dertig getroffen door een hongersnood (‘Holodomor’) waarbij 4 miljoen doden vielen. ,,In tegenstelling tot Duitsland heeft Rusland zich nooit bezonnen op zijn rol in de geschiedenis.’’

Het associatieverdrag van de EU en de Oekraïne is ook niet nieuw. In november 2013 zou Oekraïne deze al tekenen, maar de toenmalige president Viktor Janoekovytsj weigerde. ,,De EU bood relatief weinig economische steun, terwijl Poetin met 15 miljard euro Oekraïne probeerde te paaien. Dat heeft Janoekovytsj over de brug getrokken. Daarna ontstond het protest op het Maidan in Kiev. Als reactie daarop bezette Rusland de Krim, gevolgd door een inmenging in Oost-Oekraïne.’’

'Frozen conflict'

Van Koningsbrugge noemt de situatie in Oekraïne tamelijk uitzichtloos. Hij noemt het een ‘ frozen conflict ’. Poetin kan geen stap terugdoen, anders lijdt hij in eigen land gezichtsverlies. Tegelijkertijd blijven de westerse sancties wel van kracht. Angst voor Poetin zou de kiezers niet moeten weerhouden te stemmen. ,,Poetin kan wel op de trom roffelen dat Rusland weer een wereldmacht is, maar de economie is er niet naar.’’

De referendumuitslag is wel degelijk van belang, oordeelt Van Koningsbrugge. Stemt de meerderheid ‘nee’ en neemt de regering de uitslag over, dan is het zowel ‘sneu’ voor Oekraïne als voor veel Nederlandse bedrijven. ,,Economisch valt er in Oekraïne nog een wereld te winnen. Ik zou zeggen: ga naar de stembus en zeg ‘ja’ tegen het associatieverdrag.’’

menu