Foto:

Wetenschapper kraakt 1,5 meter-cultuur: 'Het is een grapje. Fictie. Niet serieus te nemen'

Foto: ANP

Hij had drie verschillende obers aan zijn tafel in een restaurant en zag volle stranden en winkelstraten. Nederland moet niet denken dat het 1,5 meter afstand houden normaal is of ooit wordt, stelt wetenschapper Jan Derksen. ,,Het nieuwe normaal blijft abnormaal.”

Vier weken lang deed de Nijmeegse klinisch psycholoog Jan Derksen naar eigen zeggen aan ‘participerende observatie’. Hij observeerde zijn omgeving tijdens wandelingen door de stad, het platteland, het bos en op het strand. Zijn conclusie: de 1,5 metercultuur bestaat niet.

,,De meeste mensen houden zich niet aan die regel. Er zijn mensen bij die het niet veel kan schelen en er zijn mensen die er niet aan denken. Ze staan er gewoon niet bij stil”, stelt Derksen. Verbaasd over deze conclusie is hij niet. Het afstand houden zit simpelweg niet in ons. Het is tegennatuurlijk, meent de wetenschapper van de Radboud Universiteit.

,,Menselijk gedrag wordt gestuurd vanuit hechting. Dit betekent dat een kind op de moeder zit geplakt en zonder die moeder of vader niet kan leven. Dat zit heel diep in ons. Wij zijn zoogdieren die gewend zijn aan het huid-op-huidcontact. Elkaar aaien of elkaar in het gezicht slaan. Zo gaan wij in wezen met elkaar om. Als je dan ineens zegt dat we elkaar niet meer mogen aanraken, is dat ongeveer hetzelfde als zeggen dat we niet meer mogen drinken.”

U zegt: het werkt niet. In welke situaties ziet u dat?

,,Je ziet het overal. Als je op een bospad loopt, of door de stad. Gisteravond zat ik in een restaurant. Ik had drie verschillende obers aan de tafel, op 20 centimeter afstand. De stoel achter mij stond op minder dan een meter afstand. Buiten bij het terras loop je langs elkaar en dan is een meter echt veel. Er zitten hele groepen te eten aan een klein tafeltje. En die vormen echt niet allemaal een huishouden.’’

Toch zie je dat mensen geen handen meer geven en in de supermarkt moet je een winkelwagentje meenemen zodat er meer afstand is.

,,Het handen geven gaat goed. Nadat premier Rutte liet zien hoe het niet moest, hebben we dat goed onthouden. Maar die 1,5 meter afstand houden is veel ingewikkelder. Een mondkapje is ook makkelijker. Dat is zichtbaarder als je je er niet aan houdt. Maar 1,5 meter verschuift heel snel. Wat is 1.30? Wat is een meter?”

loading  

Dus u zegt: het nieuwe normaal wordt nooit normaal?

,,Het nieuwe normaal is abnormaal. Het zit niet in onze genen en ook niet in onze psyche. Het zit niet in onze persoonlijkheid. Menselijk gedrag kan veranderen, maar alleen na heel ingrijpende gebeurtenissen. Echte rokers komen pas van het roken af als ze op hun 50ste een hartinfarct krijgen en de cardioloog zegt: gaat u door met roken, dan kunt u beter uw testament maken. Dan zorg je voor een sterke angstreactie. Je moet die angst dan ook nog onderhouden. Dan veranderen we, anders niet.”

Hebben we te weinig angst voor corona?

,,Ja, als je gedragsverandering wilt, moet je meer angstbeelden gebruiken. Je moet meer ellendige beelden op de intensive cares laten zien. Beelden die verschrikkelijk veel indruk maken. Dan heb je kans op verandering.’’

Maar dat zou geen eerlijke weergave van de werkelijkheid zijn.

,,Nee. Dan overdrijf je. Ten behoeve van die gedragsverandering. Het is om te illustreren wat je nodig hebt voor gedragsverandering.”

Is het erg dat we nu ons niet aanpassen?

,,We lopen meer risico om elkaar te besmetten. Voor jonge mensen is het niet zo erg, maar voor oudere en kwetsbare mensen wel. Als we onze beschaving willen handhaven en ook aan deze mensen denken, moeten we iets anders doen.’’

Wat zou uw advies zijn aan beleidsmakers?

,,Ik denk dat je moet accepteren dat die 1,5 metersamenleving er niet gaat komen. Je moet naar andere manieren zoeken om besmettingen te voorkomen. Je moet maatregelen treffen die goed werken. Veel in de buitenlucht doen en minder binnen. Leeftijdsonderscheid maken. En je hoopt dat de jongere generatie het kan opbrengen om de ouderen te sparen. Dat ze daar niet zo maar aan voorbijgaan. Maar de laatste veertig jaar zijn wij in Europa veel narcistischer geworden. Zeker in Nederland leven we in onze eigen bubbel en is het motto ‘ik eerst’. Vroeger was God belangrijk en nu vinden we onszelf belangrijk.’’

Dat heeft u ook ondervonden?

,,Wij liepen over een dijk en daar kwamen twee hardlopers recht op mijn vrouw en mij af. Ik zeg: ‘Jongens, denk aan de 1,5 meter’. Hij antwoordde: ‘Blijf toch lekker thuis’. Wielrenners zijn het ergst. Die gebruiken een normaal fietspad als een parcours en fietsen als het maar even kan naast elkaar over de volle breedte van het pad, terwijl ze hun zweetdruppels over je heen spetteren. Ik heb besloten nooit meer op een wielrenfiets te stappen. Dat is zo verschrikkelijk.’’

Ik hoor ook bestuurders, zoals de Nijmeegse burgemeesters Bruls, zeggen dat het goed gaat.

,,Kletskoek, wensdenken. Als je kritisch observeert – en dat heb ik gedaan – dan kun je niet anders concluderen. Het werkt niet. Bestuurders en politici doen graag aan wensdenken want ze willen duidelijk maken dat hun beleid werkt. Het is een grapje. Fictie. Niet serieus te nemen.”

Helpt het ook niet een beetje?

,,Een beetje, meer is het niet. In mijn ogen zouden we veel meer moeten werken met mondkapjes in het openbare leven. Dat is zichtbaar en dus ook goed te controleren.’’

menu