Aap, noot, mies, BOEM?

In Loppersum sluiten tijdelijk twee scholen. In Delfzijl leren leerlingen om tijdens een aardbeving onder de tafels te duiken. Is Groningen in paniek?

Nee. Maar ouders en schooldirecteuren beginnen zich wel steeds meer zorgen te maken.

„Het is onze taak om de kinderen voor te bereiden op het leven. En als je in Groningen woont, dan hoort dit erbij.”

Handgeschreven brief

De brief viel op 30 januari 2015 op de mat. Een echte, met de hand geschreven, en gericht aan de kinderen van groep 6, 7 en 8 van basisschool De Zaaier in Delfzijl.

In een krullerig handschrift beschrijft de afzender, meneer J. Kooy uit Aduard, hoe hij vroeger, lang geleden, op een kleuterschool in Noord-Holland leerde om snel onder een tafel te kruipen zodra het alarm afging.

Het was namelijk oorlog en als het noodsignaal klonk dan waren er bommen in aantocht en kon je je maar beter verschuilen.

Kinderen duiken onder bureaus

Meneer Kooy schreef de brief nadat hij op een filmpje zag hoe meester Peter Kuipers van De Zaaier plotseling ‘Aardbeving!' schreeuwt waarop de kinderen in zijn klas ogenblikkelijk onder hun bureaus duiken.

Het is weliswaar allang geen oorlog meer, maar opnieuw leren kinderen hoe ze bij gevaar onder hun tafel moeten gaan zitten. Meneer Kooy is nu 75 jaar, zo schreef hij in de brief, en hij herinnert zich de oefeningen uit zijn kleutertijd nog altijd.

En dat zal voor de kinderen van nu niet anders zijn, voorspelt hij. „Jullie zullen dit nooit vergeten.”

***

Zijn de scholen nu veilig of niet?

Op de dertien basisscholen van de christelijke onderwijsstichting Noordkwartier in Delfzijl worden sinds het najaar aardbevingsoefeningen gehouden.

Bij brand moeten alle kinderen direct naar buiten, bij een aardbeving is het veiliger om eerst te schuilen, weet directeur Geert Meijer van Noordkwartier inmiddels.

Snel onder een tafel duiken en pas naar buiten als de aarde niet meer beeft, is het idee. „Grote oppervlaktes van glas zijn kwetsbaar”, zegt Meijer. „En scholen zitten vol met glas.”

In één flinke klap wakker

Zo'n twintig jaar staat Meijer al aan het roer van de christelijke basisscholen in Noord- en Oost-Groningen. Die eerste achttien jaar hoorde hij nooit iemand over de aardbevingen.

Op 16 augustus 2012 veranderde dat, toen een beving bij Huizinge van 3,6 op de schaal van Richter het onderwerp met één flinke klap heel Nederland wakker schudde. ,„Daarvoor zagen we ook wel eens een scheur, maar daar dacht niemand verder over na.”

Speelvorm

De beslissing om de kinderen te leren wat ze tijdens een aardbeving moeten doen, was lastig. Worden de kinderen er niet juist onnodig bang van? En twijfelen ouders door die oefeningen niet aan de veiligheid van het gebouw?

Dat valt mee, merkte schooldirecteur Koen van Gerven van De Zaaier. „Ouders reageren positief. Ze vinden het goed dat we dit doen. We doen het bovendien in speelvorm hè. Wie zet de beste tijd neer?”

Alternatief

Het alternatief, niet oefenen, is slechter, aldus Van Gerven. „Stel dat je niet oefent en er gebeurt iets. Dat wil je echt niet.”

„En ook al je niet oefent, dan weten kinderen toch heus echt wel dat er soms aardbevingen zijn. Bovendien is het onze taak om de kinderen voor te bereiden op het leven.”

„En als je in Groningen woont, dan hoort dit erbij. Ik denk dat over een paar jaar op veel meer plekken oefeningen worden gehouden. En wie weet gaan die kinderen hierdoor thuis ook op zoek naar een veilige plek. Dat zou mooi zijn. In landen als Japan is dat heel normaal.”

***

Zijn de scholen nu veilig of niet?

De twee basisscholen in Loppersum stonden begin dit jaar voor nog een veel groter dilemma. Om de bouwkundige staat van het schoolgebouw goed te controleren heeft de NAM zeker vier weken nodig.

En daarna volgt een verbouwing. En al die tijd lopen er liefst geen kinderen rond.

Schrikken

„Dat was schrikken”, vertelt directeur Dick Henderikse van Marenland, de stichting voor openbaar basisonderwijs in de provincie.

„We wilden dat die controles goed zouden worden uitgevoerd. De adviezen moeten echt goed zijn, anders hebben we er niets aan. Maar twee scholen tijdelijk dicht? Dat is nogal wat.”

Woede, angst en bezorgde ouders

Henderikse en zijn collega Meijer van de christelijke onderwijsclub bereidden zich voor op woede, angst en bezorgde ouders die weigerden hun kinderen nog langer naar school te sturen uit vrees dat het pand elk moment zou kunnen instorten.

Op donderdag 29 januari, de dag dat werd meegedeeld dat de Prinses Beatrixschool en Roemte in Loppersum tijdelijk dicht zouden gaan, werd een extra ouderavond ingelast. Maar liefst vierhonderd stoelen werden aangesleept.

„Er kwam maar honderd man”, vertelt Meijer. „We waren op alles voorbereid, maar ouders reageerden begripvol. Ja, zeiden ze, heel Loppersum staat in de steigers, logisch toch dat er ook bij de scholen iets moet gebeuren.”

***

Zijn de scholen nu veilig of niet?

Directeur Peter Lunshof van de Prinses Beatrixschool

Voor de Prinses Beatrixschool in Loppersum staat een zendwagen van de NOS. Schooldirecteur Peter Lunshof (63) wordt voor de ingang van het schoolgebouw, vol in de zon, geïnterviewd door een NOS-verslaggever.

Het is woensdag 18 februari, de dag van de publicatie van het spijkerharde rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid waarin de overheid en de NAM flink kritiek krijgen omdat ze zich jarenlang niet om de veiligheid van de Groningers bekommerden.

„Ja, we dachten, we doen eens iets anders dan bewoners”, zegt de journalist als hij terug naar de bus loopt.

'Net een rockster'

Lunshof kijkt ietwat meewarig naar de zendbus en de camera die op het plein wordt opgesteld. „Ik ben warempel net een rockster”, zegt hij met een tevreden glimlach op zijn gezicht.

Boven zijn hoofd torent een schoorsteentje wier hagelwitte voegen verraden dat het ding gloednieuw is. „De vorige is preventief gesloopt”, vertelt de schooldirecteur. „Dat je niet denkt dat het ding is ingestort.”

‘Prinses Beatrix School 1956' staat er in grote metalen tekens boven de ingang. Het schoolgebouw is zo oud dat die naam inmiddels weer klopt. Een lange gang, vier klaslokalen, wat toiletten en een koffiekamertje, meer is het niet.

„Maar half Loppersum zat hier vroeger op school, dus vlak de emotionele waarde niet uit”, nuanceert Lanshof terwijl hij koffie inschenkt.

In zijn kraag prijkt nog een klein zwart microfoontje. „Ja, die jongens van de NOS vroegen of ik die wilde laten zitten. Het Jeugdjournaal komt zo namelijk ook nog filmen. Maar wees gerust, ze hebben beloofd dat het ding nu uitstaat.”

***

Zijn de scholen nu veilig of niet?

Nog tien weken, dan gaat de school voor nog onbekende tijd dicht. Bouwkundigen van Royal Haskoning DHV zullen het gebouw namens de NAM inspecteren.

In vier weken tijd willen de deskundigen vaststellen wat er nodig is om het gebouw aardbevingsbestendig te maken.

Dat is het pand nu dus niet, net als zo'n beetje alle andere gebouwen in Groningen. Niet dat Lunshof zich zorgen maakt.

„Nee joh. Dat we op zo'n korte termijn tijdelijk verhuizen is niet omdat we bang zijn maar omdat de NAM haast wil maken. Er zijn maar liefst meer dan honderd scholen te gaan.”

Scheur

Op het oog ziet het gebouw er goed uit. Alleen hier en daar een scheur verraadt dat de school toch echt in het hart van het aardbevingsgebied staat.

„Vorig jaar in de herfst heeft de NAM hier alles nog eens helemaal opgeknapt.”

De grootste scheur in het gebouw zat in de muur tussen de gang en een lokaal. „Kijk, hier”, wijst Lunshof.

„Boven deze ramen. De klusjesmannen maakten eerst van die enorme gaten in de muur. Toen was het net of hier met een mitrailleur was geschoten. Vervolgens deden ze een of ander goedje in die gaten en zo werd de scheur gedicht.”

***

Het gebouw stort heus niet in, verzekert Lunshof. „Ik denk nog altijd dat het oversteken van de Molenweg hier gevaarlijker is dan hier in het pand rondlopen.”

Veiligheid is een vreemd iets, aldus Lunshof. „Autorijden is vele malen gevaarlijker dan die aardbevingen. Maar daar hoor je niemand over.”

Ook de meeste ouders reageren laconiek, aldus de schooldirecteur. „Iedereen snapte onze beslissing om tijdelijk te verhuizen. En ja, tuurlijk, de een vindt zoiets een avontuur, de ander vindt het wat bedreigend.”

Iedereen praat erover

Bij de kinderen is dat niet anders, aldus Lunshof. „Dat merk je vooral als er weer een aardbeving is geweest. Dan praat iedereen erover. ‘Heb jij ‘m gevoeld?' Het kan ook echt wel beangstigend zijn.”

„Ik woon in Delfzijl, daar valt het nog wel mee, maar ik hoor van collega's hier dat je soms echt zo'n gerommel hoort. Als je dan ligt te slapen en er valt ook nog een spiegel kapot, dan schrik je echt wel even.”

Hoe ga je om met kinderen die bang zijn? Lunshof: „Ik las vorig jaar een interview met de Belgische hoogleraar Manuel Sintubin in Trouw.”

„De aardbevingen blijven nog wel even en de Groningers moeten er daarom maar aan wennen, was zijn boodschap. Dat was voor mij een eye opener. We moeten het niet bagatelliseren maar we moeten het ook niet erger maken dan het is.”

Gevoel

Wat moet dan wel? Kinderen het gevoel geven dat ze meester zijn van hun situatie, aldus Lunshof. „Er kan een enorme beving komen waardoor gebouwen instorten. Daar doe je niets aan.”

„Maar er is best veel dat je wél kunt doen. Dat moeten we kinderen laten zien. We leren ze daarom dat ze bij een aardbeving onder een tafel moeten kruipen.”

„En dat ze ook thuis van alles kunnen beveiligen. Een boekenkast vastzetten, bijvoorbeeld. Of dat plankje met Dinky Toys boven hun bed? Die kan beter niet precies boven hun hoofd hangen want dan krijg je die dingen misschien op je kop.”

Blinde paniek of rust

Het is geruststellend om te weten wat je kunt doen, denkt ook schooldirecteur Van Gerven van De Zaaier in Delfzijl.

„Als er een aardbeving is en je hebt geen idee, dan ontstaat al snel blinde paniek. Dat onthouden kinderen hun hele leven. Maar als je weet wat je te doen staat, kun je handelen. Daar worden kinderen juist rustig van.”

***

Toch begint de onrust toe te nemen, merkt Meijer van Noordkwartier. Vooral deze week, nu na het kritische rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Ineens krijgen leerkrachten toch allerlei vragen. Bezorgde ouders willen weten of het echt nodig is dat hun kind tijdelijk moet verkassen.

En als dat dan nodig is, is de school de komende weken dan nog wel veilig? En hoe zit het met de scholen die pas de komende weken worden geïnspecteerd?

„Ik kan niet garanderen dat een school honderd procent veilig is”, verzucht Meijer.

„Dat is het lastige. Waar moet ik nu op afgaan? De NAM heeft alle deskundigheid. Maar dan lees ik zo'n rapport en dan vraag ik me af of ik wel op de NAM moet vertrouwen.”

***

Verrassend genoeg hebben de aardbevingen ook positieve gevolgen. Directeur Lunshof hoopt dat de gaswinning ervoor zorgt dat de Prinses Beatrixschool in Loppersum versneld een nieuw pand krijgt.

„Onderwijskundig gezien is het schoolgebouw afgeschreven. Over twee jaar staat nieuwbouw op het programma. En ja, om dan nu veel geld uit te trekken om een toch al verouderd gebouw aardbevingsbestendig te maken, dat is toch zonde. Dan kan je het beter direct goed doen.”

Zijn ogen beginnen te stralen als hij over de nieuwbouwplannen vertelt. „Stiekem rekenen we daar echt al wel op. Het ontwerpen van een school is geweldig. En het zou zo mooi zijn als we straks een goede school hebben met flexibele werkplekken. Ja, dit is echt wel een mooie tijd.”

Wacht even. Een mooie tijd? En dat zegt een schooldirecteur midden in het aardbevingsgebied?

Goede plek

„Jazeker”, reageert Lunshof. „Tuurlijk, de aanleiding is minder leuk. Maar het is fijn hier. Ik kom uit Amsterdam, ik hou ook echt wel van de stad, maar die rust hier is zo prettig. Ik woon in Delfzijl. Nou, dat is niet het mooiste plekje op aarde, moet ik zeggen.”

„Maar ik hou van het landschap. Ik kijk uit over de zee. Die leegte, heerlijk. Dit is echt wel een goede plek om te wonen.”

Veel Groningers zijn toch enorm kwaad? Lunshof knikt. Hij spreekt ze zelf ook, ouders die gefrustreerd zijn omdat de politiek hen niet serieus neemt. Omdat Groningen nog steeds een wingewest is. En omdat maatregelen aldoor op zich laten wachten.

„Maar dat betekent niet dat iedereen wil verhuizen hè? Ik denk dat Groningers vooral de zekerheid willen dat ze eventueel weg kúnnen, niet dat ze ook per se direct weg willen.”

***

Zijn de scholen nu veilig of niet?

Het is even helemaal stil in het klaslokaal. De kinderen van groep 6, 7 en 8 van basisschool De Zaaier in Delfzijl kijken verwachtingsvol om zich heen.

Dan slaat meester Peter twee keer hard met zijn knokkels op zijn bureau. „Aardbeving!” En hup, daar schieten de kinderen naar beneden. Binnen twee seconden zit iedereen onder zijn of haar tafel.

Het oefenen mag dan leuk zijn, de aardbevingen leiden wel degelijk tot zorgen, blijkt als meester Peter de kinderen even later vraagt over de aardbevingen te vertellen.

Kirsten (12): „Als er een aardbeving is, moet je niet bij de ramen gaan staan.”

Thijmen (9): „Je moet onder de tafel blijven zitten tot het niet meer trilt. Stel je voor dat het dak instort.”

Tessa (11): „En als het echt heel erg is dan moet je naar buiten gaan. Naar een groot veld zonder bomen.”

Sanna (11): „Want bomen kunnen omvallen.”

Joost (11): „Door een aardbeving kan je huis kapot gaan en dan moet je in een gymzaal wonen.”

Daan (11): „Ja, je huis ineens plat, dat zou wel heel raar zijn.”

Ruben (9): „Ik heb het er wel eens met mijn ouders over. Ik maak me wel een beetje zorgen.”

Michiel (10): „Wij hebben scheuren in ons huis. Ook in het plafond. En niemand doet er iets aan.”

Bas (10): „Wij hadden ook een scheur in ons huis en toen moest de hele verwarming eruit.”

Joas (10): „De trap in ons oude huis was niet meer goed. Toen kregen we een nieuwe. Een heel stevige trap. Als er dan een aardbeving zou komen, dan zouden we allemaal onder de trap gaan zitten. Maar nu hebben we een nieuw huis zonder zo'n goede trap. Dus nu kan dat niet meer.”

Samen met de kinderen schreef meester Peter een brief terug aan meneer J. Kooy uit Aduard. Ze hebben hem bedankt en gevraagd of hij nog meer herinneringen uit zijn jeugd met hen wil delen.

Jade (11) steekt haar vinger omhoog. „Ik hoop dat hij terugschrijft, hij kan vast veel over de oorlog vertellen.”

Dan is Joas het zat. Dit wordt zo wel een heel serieus gesprek. Resoluut grijpt hij in. „Meester, zullen we nog een keer oefenen met onder de tafels duiken?”

Zijn de scholen nu veilig of niet?

In het aardbevingsgebied staan meer dan 120 basisscholen. Sommige zijn oud en gebouwd van kwetsbare bakstenen. Anderen zijn nieuw en hopelijk steviger.

Maar stuk voor stuk hebben ze grote ruimtes en flinke glaspartijen, wat bij een aardbeving extra risico oplevert. Zijn ze veilig? Wat nu als er nog een flinke aardbeving plaatsvindt? Blijven ze staan?

Het ongemakkelijke antwoord: niemand die het weet. Niemand die garanties durft te geven, in ieder geval.

„Eerste bouwkundige inspecties wijzen uit dat de situatie in alle scholen veilig is, hoewel niemand garanties kan geven bij zwaardere aardbevingen”, zei bijvoorbeeld onderwijswethouder Menne van Dijk van Bedum donderdagavond in de raadsvergadering.

Afweging

Vooropgesteld, iedere schooldirecteur die ook maar een klein beetje vreest dat de leerlingen gevaar lopen, gooit zijn school direct dicht. En dat is tot nu toe nog nergens gebeurd.

Maar een schooldirecteur is geen ingenieur en kan zo'n afweging nauwelijks maken, erkent Geert Meijer van de christelijke onderwijsorganisatie Noordkwartier.

„Ik kan niet garanderen dat het veilig is. Ik kan niet anders dan vertrouwen op het oordeel van de NAM. We hebben wel een huisvestingsadviseur maar die beschikt niet over de kennis om de gevolgen van de aardbevingen in te kunnen schatten.”

'Ik kan het niet controleren'

Directeur Dick Henderikse van de openbare scholenstichting Marenland herkent de twijfels. „Het is niet dat ik de NAM niet vertrouw. Maar ik kan het niet controleren.”

„En als ik lastige vragen stel, dan krijg ik van de NAM te horen dat ik gerust een contra-expertise kan laten doen. Maar ja, zo'n beetje alle deskundigen op dit gebied zijn op de een of andere manier aan de NAM verbonden.”

„Zelfs Europees gezien. Wat moet ik dan, iemand uit de Verenigde Staten laten overvliegen? Ik wil heel graag gebruik maken van een onafhankelijke autoriteit, maar ik zou niet weten waar ik die moet zoeken.”

Inhaalslag

De NAM is sinds halverwege vorig jaar bezig met een inhaalslag. Tussen nu en eind juli worden alle scholen in het aardbevingsgebied gecontroleerd door inspecteurs en bouwkundig ingenieurs van en.

Scholen krijgen de uitslag direct binnen, in begrijpelijke taal, en eventuele gevaarlijke situaties worden direct verholpen, belooft Jaap Sprokholt van Royal Haskoning DHV. In oktober weet elke school wat er moet gebeuren om aardbevingsbestendig te worden.

Zijn de scholen nu veilig of niet?

Over de kordaatheid die de NAM nu laat zien, zijn beide schoolbestuurders tevreden. „Kijk, de NAM staat er gekleurd op”, reageert Meijer.

„Velen hebben het er helemaal mee gehad. Maar als ik dan als schoolbestuurder merk dat er meer bereidheid ontstaat, dan wil ik dat graag benoemen. We moeten uiteindelijk samen een oplossing verzinnen. Dat is veel krachtiger dan tegen elkaar strijden.”

Henderikse sluit zich bij Meijer aan. „Als er schade is, wordt dat nu snel opgepakt. En de NAM doet bij ons nooit moeilijk over geld.”

Onafhankelijk?

Toch knaagt het. De NAM is de partij die de schade veroorzaakt, die de gevolgen vaststelt en die vervolgens ook nog voor de kosten opdraait.

„Dan is er deze week bijvoorbeeld zo'n oud-inspecteur van het Staatstoezicht op de Mijnen die zegt dat het heel anders moet”, zegt Meijer.

„Daar schrik ik van. Je wilt dat zo'n club onafhankelijk is, maar daar steek ik mijn hand nu niet meer voor in het vuur. Ik kan dat niet inschatten.”

Vol afkortingen en termen en grootheden

Meijer vertelt over de rapporten die hij eerder van de NAM ontving. „Van die enorme rapportages over de kwaliteit van de schoolgebouwen. Vol met afkortingen en termen en grootheden waar ik nog nooit van had gehoord.”

„En dan ook nog in van dat technische Engels. Het was echt niet te begrijpen. Ik heb ze teruggegeven. Ik zei, schrijf maar een samenvatting in begrijpelijke taal en duidelijke adviezen.”

De NAM zegt op een integere manier te willen samenwerken aan een veiligere regio. „We zijn ons ervan bewust dat het vertrouwen in de NAM laag is”, zegt NAM-woordvoerder Sander van Rootselaar.

„Dat gevoel nemen we niet zo maar weg.” Volgens van Rootsenaar zijn ook de NAM-medewerkers wel degelijk enorm betrokken bij het veiliger maken van de scholen. „Op het sentiment hebben we weinig invloed, op de voortgang en de resultaten wel.”

Snel inspecties bij 120 scholen

Onder de werknaam VIIA controleren Royal HaskoningDHV en Visser & Smit Bouw de komende maanden 120 scholen in Noordoost-Groningen.

De volgorde van de inspecties wordt bepaald in overleg met de gemeenten en schoolbesturen. Voor 1 juli moeten alle scholen zijn geïnspecteerd.

„We doen inspecties, berekeningen en adviseren daarna wat er moet gebeuren om de schoolgebouwen aardbevingsbestendig te maken”, zegt projectmanager Jaap Sprokholt van Royal HaskoningDHV.

Veilig

Hoe veilig de scholen nu zijn, durft Sprokholt nog niet te voorspellen. „Het is nog te vroeg om dat te zeggen. We inspecteren de scholen zo snel mogelijk en we delen onze bevindingen daarna direct met de schoolbesturen en de gemeenten.”

Afhankelijk van de grootte van een school en van wat er precies wordt aangetroffen, duurt zo'n inspectie een dag of drie tot vijf. De scholen kunnen gedurende die dagen open blijven. Eventuele gevaarlijke situaties worden binnen 48 uur opgelost.

Bouwnormen

De inspecteurs en bouwkundig ingenieurs gebruiken bij hun onderzoeken de bouwnormen van nu, ook al zullen die de komende tijd nog worden aangepast.

„We gebruiken de normen die er nu liggen. Die combineren we met onze expertise en kennis. En als er nieuwe normen komen, dan toetsen we de gebouwen op dat moment aan die nieuwe eisen.”

Of het nog de moeite loont om een oud pand al dan niet op te knappen, laat Sprokholt aan de gemeenten over. „Wij berekenen hoeveel het kost om de bestaande schoolpanden aardbevingsbestendig te maken. Het is daarna aan de gemeente om eventueel voor nieuwbouw te kiezen.”

Het Verdwenen Groningen

Dagblad van het Noorden brengt in kaart welke gebouwen als gevolg van de gaswinning in Groningen zijn gesloopt. En we kunnen uw hulp goed gebruiken.

Nieuwsgierig? Lees meer op hetverdwenengroningen.nl.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.