Ad van Liempt moet 'onzorgvuldigheden herstellen' in zijn proefschrift over commandant van Westerbork

Ad van Liempt. Foto: DVHN

Journalist Ad van Liempt heeft zodanige fouten gemaakt in zijn biografie over kampcommandant Albert Gemmeker, dat hij de tekst moet aanpassen. Dat oordeelt de Rijksuniversiteit Groningen op advies van het Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit (LOWI).

Van Liempt promoveerde bij de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) op zijn biografie van Gemmeker, commandant van het doorgangskamp Westerbork tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het proefschrift verscheen in mei 2019 en werd lovend ontvangen.

Geen fraude, maar fouten moeten wel verbeterd

Maar er was ook meteen kritiek: Van Liempt zou in het boek pronken met andermans veren en werk van anderen overgenomen hebben zonder correcte bronvermelding. Daarmee zou hij de regels voor wetenschappelijke integriteit hebben geschonden. De Groningse onderzoeksjournalist Bart FM Droog diende een officiële klacht in over de promotie.

De Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de RUG oordeelde dat Van Liempt op sommige plekken slordig te werk is gegaan, maar noemde dat geen fraude. Droog legde zijn klacht daarop aan het LOWI voor. Ook het LOWI verklaart de beschuldigingen van fraude ongegrond, maar spoort Van Liempt en de RUG wel aan om de fouten te verbeteren.

Trompettist werd violist

Het gaat onder andere om feitelijke onjuistheden. Zo noemt Van Liempt in zijn boek een verkeerde publicatiedatum bij een interview met Gemmeker in de Volkskrant: dat is op 29 januari 1983 verschenen, maar in het proefschrift staat 30 januari 1982. Ook beschrijft Van Liempt de holocaust-overlevende Lex van Weeren als violist, terwijl de man in werkelijkheid trompet speelde.

Daarnaast had Van Liempt zorgvuldiger moeten omspringen met bronnen en het vermelden daarvan, vindt het LOWI. De Canadese historicus Ryan Stackhouse, die in het boek wordt aangehaald, wist bijvoorbeeld helemaal niet dat zijn mailwisseling met Van Liempt in een proefschrift zou worden gebruikt. Van Liempt verwijst bovendien te weinig naar andere auteurs die al vóór hem over Gemmeker schreven, zoals Nanda van der Zee en Lotte Bergen.

Lijst met vergissingen

‘Onzorgvuldig handelen dient te worden hersteld als dat mogelijk is’, schrijft het LOWI in zijn advies. Dat zou in dit geval kunnen door de pdf-versie van het proefschrift in de databank van de RUG aan te passen, of een lijst van ‘errata’ (vergissingen, red.) bij de biografie te publiceren.

Het universiteitsbestuur neemt het advies van het LOWI over. De universiteit oordeelt definitief dat Van Liempt de wetenschappelijke integriteit niet heeft geschonden, maar verzoekt hem wel de onzorgvuldigheden te herstellen, allereerst online. ‘Het College gaat er ook van uit dat in een eventuele volgende druk van de boekversie deze onzorgvuldigheden zullen worden hersteld’, schrijft bestuursvoorzitter Jouke de Vries.

‘Onzorgvuldig proefschrift is slecht proefschrift’

Van Liempt zelf zegt ‘niet veel’ te vinden van het definitieve oordeel. ,,Omdat het niet anders is dan ik verwacht had. Ik hoop dat hiermee een einde komt aan het gedoe.’’ Hij is inderdaad van plan de fouten te corrigeren. ,,Ik heb eerder ook al gezegd dat ik de onzorgvuldigheden betreur die in het boek zijn geslopen. Dus dat verzoek om ze te herstellen vind ik volkomen terecht.’’

Bart FM Droog, die de klacht indiende, is al met al tevreden. ,,Het gewraakte proefschrift wordt zeer negatief bejegend, want het bevat ‘onzorgvuldigheden’ en dat is niet misselijk. Een onzorgvuldig proefschrift is een slecht proefschrift - en kennelijk hebben Van Liempts begeleiders al die slordigheden niet opgemerkt. Dit is als een serieuze tik op de vingers te beschouwen’’, zegt hij.

‘Van Liempt heeft wetenschappelijke integriteit niet geschonden’

Van Liempts promotor Hans Renders, die aan het hoofd staat van het Biografie Instituut van de RUG, is het daar niet mee eens. ,,Dit onderzoek ging om de vraag of Van Liempt de wetenschappelijke integriteit met voeten getreden had. En dat is gewoon niet aan de orde.’’

De fouten die moeten worden verbeterd, zijn niet van zo’n orde dat hemzelf of Van Liempt iets te verwijten valt, vindt Renders. ,,Als ik in een proefschrift ‘30 januari’ tegenkom, ga ik niet controleren of dat misschien toch ‘29 januari’ moet zijn. Zo lees je als promotor niet. Maar fout is natuurlijk wel fout, dus het lijkt me alleen maar goed als dat soort dingen worden verbeterd.’’

menu