Jingliu Poelstra en Wei lun Lam van de belangenorganisatie Asian Raisin.

'Hanky Panky Shanghai' en 'sambalbij?': Jonge Chinezen in Nederland zijn klaar met het verholen racisme. ,,Mensen hebben er geen idee van hoe groot de impact is''

Jingliu Poelstra en Wei lun Lam van de belangenorganisatie Asian Raisin. Foto: Jan Willem van Vliet

Voor Aziaten is Hanky Panky Shanghai geen onschuldig kinderliedje, Meneer Cheung uit Ik hou van Holland geen satire en sambalbij geen grap. Verenigd in Asian Raisins maakt de jonge generatie een vuist tegen verholen racisme. Wei Lun Lam en Jingliu Poelstra over de impact van dagelijkse spotternij.

Als Wei Lun Lam – geboren in Groningen, Chinese ouders – terugdenkt aan de verjaardagen op zijn multiculturele basisschool in Hoogezand dan kan hij het ongemak weer voelen. Hoe hij daar stond te midden van zijn Turkse, Marokkaanse en Nederlandse klasgenootjes die, terwijl ze luidkeels Hanky Panky Shanghai zongen, met hun wijsvingers hun ogen tot spleetjes trokken. Wei Lun deed gewoon mee met de klas. Hij was een kind, wist niet beter. Maar prettig was het niet.

Nu, 26 jaar oud, zegt hij: ,,Ook al wil misschien niemand bewust kwetsen, zijn de intenties waarschijnlijk goed, dat maakt het lied dat op sommige scholen nog steeds gezongen wordt niet minder stigmatiserend en racistisch. Ten eerste is de tekst geen echt Chinees, terwijl dat met de Duitse en Engelse versies wel zo is. Maar het meest kwalijke is natuurlijk dat kinderen spleetogen trekken en de juf die er gewoon bij staat. Sterker nog, het is de juf die het ze aanleert.’’

loading  

Op de basisschool van de 26-jarige Jingliu Poelstra, geadopteerd uit China en opgegroeid in Heerenveen, werd het lied niet gezongen. Zij had het als tiener vooral zwaar te verduren op de fiets, onderweg in haar woonplaats. Regelmatig werd ze nageroepen door leeftijdsgenoten. Spleetoog. Kutchinees. Tsjing, tsjang, tsjong. Beledigingen die zij, en met haar veel andere Aziaten, nog altijd naar haar hoofd geslingerd krijgt. Uit de mond van jong én oud.

Meestal houdt Jingliu haar mond. ,,Terugschelden heeft sowieso geen zin, je verlaagt jezelf alleen maar. Als ik in de stemming ben, laat ik tegenwoordig wel even weten dat ik hun ongepaste opmerking heb gehoord. Zo van: ‘Pardon, wát zeg je?’’’

,,Je bent gewoon verbijsterd als je zoiets hoort’’, zegt Wei Lun. Hij haalt een voorbeeld aan uit z’n studententijd toen hij in de bediening werkte in een hotel in Groningen. ,,Er zat een groep medewerkers van een bedrijf en toen ik de bestelling opnam, zei een oudere man uit het niets ineens ‘Sambalbij’. Ik dacht dat ik het niet goed gehoord had en antwoordde ook met ‘Pardon, wat zei u?’ De man werd rood toen hij merkte dat niemand moest lachen. Maar excuses kwamen er niet.’’

Hoe grappig is het tv-typetje Ushi eigenlijk?

Volgens Wei Lun en Jingliu krijgen mensen met een Aziatisch uiterlijk bijna dagelijks te maken met (verholen) racisme en vooroordelen, vaak onder het mom van ‘het is maar een grapje’, recht in hun gezicht of in media. Wendy van Dijk die met Ushi een Japanse journaliste nadoet, de Chinese meneer Cheung die in Ik hou van Holland in gebrekkig Nederlands liedjes zingt, Gordon die in talentenshow Holland’s Got Talent aan een Chinese deelnemer vraagt welk nummer hij gaat doen: ,,Nummer 39 met rijst?’’

Jingliu, pas afgestudeerd aan de Leeuwarder academie voor popcultuur met een film over adoptie en vooroordelen: ,,Lollig bedoeld, maar bijzonder kwetsend voor de Aziaten die hier als stereotypen worden neergezet. ‘’

Wei Lun: ,,Het wordt allemaal geaccepteerd, als normaal gezien om onder het mom van een grapje racistische opmerkingen te maken over Aziaten. Maar als meneer Cheung een Marokkaan was geweest, of een Jood, dan was de wereld te klein geweest.’’

Jarenlang zag Wei Lun, rechtenstudent aan de Rijksuniversiteit Groningen en jurist bij Baak Juristen in Roden, het gelaten aan. Het hoort erbij, dacht hij altijd. Hoewel zijn moeder razend kon worden als er weer eens een ‘grapjas’ naar hun restaurant in Hoogezand belde met de mededeling dat er kat in de soep zat.

Ik wilde niet meer Chinees zijn, door alle opmerkingen <EP,1>die ik over mij heen kreeg

Tot hij in mei vorig jaar een filmpje zag van René Watzema van het jongerenplatform Rumag, die een oudere Chinese dame te kakken zet. Toen knapte er iets. ,,Ik zag het viraal gaan. Een video waarin een Chinese vrouw Nederlandse zinnen na moest zeggen. Dat was één. Maar toen ik de bijbehorende tekst zag, werd ik pas echt boos.’’

Er stond: ‘Als een soort buikspreker dit Chineesje Nederlands proberen te spreken. Ze moest uiteindelijk toch het land uit. Koffertje zat vol met verboden gedroogde groentes, paddestoelen en stukjes hond. (...) #china #emigrant #kloepoek #sambalbij #joe.’

Rumag-filmpje wakkert activisme aan

Het kwam heel dichtbij. ,,Die mevrouw had mijn moeder kunnen zijn, mijn oma of mijn tante. Ik vond het echt niet kunnen dat iemand zo belachelijk werd gemaakt puur voor entertainment.’’ Wei Lun tipte de Volkskrant – ,, dit móest gewoon aangekaart worden’’ – die er een artikel aan wijdde waarin de maker van het filmpje z’n excuses aanbood. De video was inmiddels van YouTube gehaald.

loading  

Maar de geest was uit de fles. Het Rumagfilmpje had ,,een activistisch gevoel’’ aangewakkerd. Anders dan de generatie van zijn ouders en grootouders, die geen problemen willen maken en niemand tot last willen zijn, wilde Wei Lun niet langer zwijgen. ,,De meeste oudere mensen uit de Chinese gemeenschap werken gewoon in de horeca, in keukens, en zitten de hele dag in hun eigen bubbel. Als die zich er al bewust van zijn dat ze te kijk worden gezet, dan is het in onze cultuur niet de gewoonte om je mond open te trekken.’’

Met nadruk: ,,Aziaten worden in Nederland een modelminderheid genoemd en – heel eerlijk – veel ouderen klampen zich hier aan vast. Maar zo’n benaming drijft een wig tussen andere minderheidsgroepen, waar we eigenlijk samen zouden moeten optrekken tegen discriminatie en ongelijkheid. Bovendien zorgt het ervoor dat wij onder een vergrootglas liggen.’’

Jingliu: ,,Er wordt extra naar Aziaten gekeken, je moet het allemaal goed doen.’’

Wei Lun: ,,In de geschiedenis van de Chinese migranten komt steeds terug dat we altijd als voorbeeldig werden gezien, maar bij rampspoed als eerste geofferd werden.’’

,,Ik heb me nooit volledig Aziaat gevoeld’’, stelt Jingliu. Toch heeft ze altijd het gevoel dat ze zich moet verantwoorden vanwege haar uiterlijk. ,,Er wordt vaak benadrukt dat ik er anders uitzie. Waar kom je écht vandaan, vragen mensen bijvoorbeeld. Of ze zeggen: ‘Wat spreek jij goed Nederlands voor een Chinees’. En naarmate ik ouder word zie ik steeds beter hoe kwalijk dat gedrag is.’’

'Ik wilde niet langer Chinees zijn'

Om die reden sloot Jingliu begin dit jaar aan bij een brainstorm over de oprichting van een belangenorganisatie voor Aziatische Nederlanders. Een initiatief van de Heerenveense Rui Jun Luong, die met Asian Raisins het stilzwijgen van de vorige generaties uit Oost- en Zuidoost Azië wil doorbreken. De naam van de groep verwijst onder meer naar de term ‘Asian don’t raisin’ wat in de geest van ‘black don’t crack’ betekent dat Aziaten meestal jonger lijken dan ze zijn. ,,Maar van discriminatie en racisme krijgen we juist wel rimpels, is het niet aan de buitenkant, dan wel aan de binnenkant’’, zegt Wei Lun, die als secretaris toetrad tot het bestuur van Asian Raisins.

Oprichtster Rui Jun schrijft op de website asianraisins.n l dat ze als kind jarenlang gepest werd omdat ze Chinees was. Ze kreeg een afkeer van haar afkomst, van wie ze was. ,,Ik wilde niet meer Chinees zijn, door alle opmerkingen die ik over mij heen kreeg. Ik schaamde mij voor het eten, de cultuur en mijn uiterlijk. Ik wilde een witte Nederlander zijn, net zoals de meerderheid van mijn klasgenoten. Ook omdat ik me in de mainstream media met niemand kon identificeren.’’

Binnen een week had de besloten Facebookgroep van Asian Raisins, opgericht voor álle Aziaten, bijna tweeduizend leden. ,,Die vinden herkenning, kunnen hun ei kwijt zonder dat daar consequenties aan vast zitten. Er wordt niet gebagatelliseerd, maar er is juist bijval.’’

Jingliu is op de achtergrond betrokken bij Asian Raisins. Ze heeft net haar eerste bijdrage geleverd voor de recente bewustwordingscampagne ‘Het is maar een grapje’, maar #iklachniet, waarbij creatievelingen met Oost- en Zuidoost-Aziatische roots in woord en beeld verbeelden wat stereotyperende ‘grappen’ met een mens doen. Een poëtisch statement met de titel ‘Ik kleur niet om jou’. Anderen kleurden haar in, vertekenden haar zelfbeeld.

Mensen hebben geen idee van de impact van de zogenaamde grapjes

De meeste mensen hebben volgens Wei Lun geen idee hoe groot de impact is van al die zogenaamde grapjes en misplaatste, racistische opmerkingen. ,,Ik hoor vaak: ‘Het valt toch wel mee? Het zijn maar kleine kutopmerkingen. Kun je dan niks hebben?’ Maar ondertussen worden er hele afstudeerprojecten over deze micro-agressie en de persoonlijke gevolgen daarvan gemaakt door Aziatische leeftijdsgenoten, vaak om het jarenlange geworstel met hun identiteit af te kunnen sluiten. En ik lees ook over jongeren die er angstig, gestrest of agressief van worden. Dat verband wordt door niemand gezien.’’

In Nederland wonen ruim 900.000 mensen met een Aziatische afkomst. Door corona krijgt racisme tegen deze groep ineens alle aandacht in de media. Wei Lun: ,,Met Asian Raisins willen wij dit nieuwe bewustzijn wortelen in de samenleving, ons geluid vasthouden, want het probleem was er al lang voor corona en zal ook niet zomaar met het virus verdwijnen.’’

menu