De Herestraat in Groningen.

Amerikaanse wetenschappers gidsen ons een weg uit de doffe ellende: economie op volle kracht zónder een vaccin tegen corona

De Herestraat in Groningen. Foto: Archief Corné Sparidaens

Bijna op de tast zoekt het kabinet een uitweg uit de corona-ellende. Klopt de routekaart waarmee we op pad gaan wel? Vanuit Amerika klinkt kritiek. Wetenschappers daar stellen dat we véél en véél meer moeten testen.

Nederland heeft het perspectief waar het zo om smeekte. Het kabinet presenteerde woensdag een stappenplan met licht aan het einde van de tunnel voor bijna iedereen: de scholen gaan open, musea, straks de horeca weer, vanaf 1 september kan zelfs de voetbalcompetitie weer van start.

Een land dat niet test en traceert, heeft geen idee hoe het coronavirus zich verspreidt

Dat is de versoepeling, maar wat staat er tegenover? Het testen, opsporen en isoleren van patiënten wordt de komende maand ‘fors opgeschaald’, roepen het kabinet, coronagezant Feike Sijbesma en de GGD in koor. Vanaf juni kunnen er dagelijks 30.000 tests worden uitgevoerd, wat genoeg zou moeten zijn voor iedereen die klachten heeft of denkt te hebben. Alle regionale GGD’s krijgen er bovendien veel mankracht bij om het bron- en contactonderzoek - bellen met patiënten en iedereen die ze zijn tegengekomen - goed te kunnen uitvoeren.

Een land dat niet test en traceert, heeft geen idee hoe het coronavirus zich over de bevolking verspreidt. Het is dus letterlijk van levensbelang. Maar hoeveel tests heb je nodig in een economie die weer op gang is gekomen? Is een kantoor waarin veruit de meeste mensen zonder op corona te zijn getest aan hun werkdag beginnen een reële optie? Of liggen de ic’s in de herfst weer vol en moet het land weer op slot?

,,We varen op zicht”, zei premier Mark Rutte woensdagavond. Daarmee gaf hij aan dat er nergens een panklaar recept ligt. Het toeval wil dat 23 wetenschappers aan de overkant van de Atlantische Oceaan de afgelopen maanden ook grondig nadachten over de weg uit deze corona-ellende. In hun wetenschappelijke pamflet Roadmap Pandemic Resilience (vrij vertaald: stappenplan om de pandemie de baas te worden) geven de knappe koppen van onder meer de topuniversiteiten van Harvard en Princeton en softwarereus Microsoft gedetailleerd aan hoe zij denken dat de heropbouw van de samenleving en economie er zonder coronavaccin uit zou moeten zien.

In augustus 1 miljoen tests nodig

De basisideeën van de Amerikanen en het kabinet zijn eigenlijk dezelfde: afstand houden is de basis, zowel het testen als het opsporen van mogelijke patiënten moet fors worden uitgebreid, wie ziek is moet in isolatie en een corona-app zou handig zijn.

Maar wat opvalt, als het om testen gaat: de getallen die de wetenschappers hanteren, zijn hoger. Niet een beetje hoger, veel hoger. Want het staat er echt, als een van de belangrijkste aanbevelingen in het stappenplan. Als de VS hun economie weer in de benen willen krijgen, zijn begin juni 5 miljoen en in augustus 20 miljoen coronatests per dag nodig. Reken je dat om naar Nederland, dan kom je uit op 250.000 tests in juni en 1 miljoen in augustus. Eén miljoen!

Wat doet Nederland nu? We zitten nu op zo’n 6000 dagelijkse tests, en willen in juni dus naar 30.000. En daarna? ,,Daar blijft het bij”, zegt coronagezant Feike Sijbesma, die door het kabinet is aangesteld om te zorgen voor voldoende tests. ,,Wat moet je dan: iedereen gaan testen, ook zonder klachten? Dat lijkt me een beetje vreemd.”

De hoge aantallen klinken ook absurd, bevestigt Rajiv Sethi, hoogleraar economie aan het Barnard College van Columbia University in New York en medeauteur van de roadmap. ,,Maar ik zie geen reden waarom het voor Nederland anders zou zijn dan voor de VS. Wat is er nodig om mensen weer de straat op te laten gaan, naar hun werk? Het vertrouwen dat ze niet besmet raken, dat mensen die ze tegenkomen óók op corona zijn getest. Anders gaan ze als het aantal besmettingen straks weer toeneemt niet meer naar buiten, met alle economische gevolgen van dien. Jullie moeten véél meer gaan testen.”

Kwestie van logisch nadenken

Wie er getest moet worden, in de ogen van de Amerikaanse wetenschappers? Om te beginnen, net zoals in Nederland, mensen met symptomen en zorgpersoneel. Maar óók familieleden van die mensen, zelfs als zij geen symptomen hebben. Sethi: ,,Als het moet elke dag, zodat ze met een veilig gevoel naar hun school of werk kunnen of, na een positieve test, thuisblijven. Later, als de economie steeds meer opengaat, moeten ook normale werknemers - winkelmedewerkers, fabrieksarbeiders, enzovoort - een test kunnen krijgen.”

Het is een gedachte die op bijval kan rekenen van Alex Friedrich, arts-microbioloog in het UMCG in Groningen. Hij wijst op het feit dat de uitbraak van corona in het noorden van het land onder controle bleef, júíst omdat er vanaf het begin eigenwijs getest werd: meer dan in de rest van het land. ,,Wij hebben laten zien wat je kunt bereiken met een grondig contactonderzoek en het uitvoerig testen van medisch personeel, maar óók van hun familieleden. Straks zou je werknemers in alle sectoren de mogelijkheid moeten geven een coronatest te laten doen, als hun bedrijfsarts dat zinvol vindt. Het moet onderdeel worden van het vaste pakket van bedrijfsartsen, om de werkomgeving gezond te houden.”

Het is onwaarschijnlijk dat je genoeg hebt aan 30.000 tests per dag, als je deze criteria hanteert: én zorgpersoneel, én familie, én iedereen met klachten, en dan misschien ook nog wel iedereen die graag een test zou willen. Nederland heeft alleen al een beroepsbevolking van 9 miljoen mensen (vierde kwartaal 2019). Dat betekent dat slechts een fractie van al die mensen zich straks op corona kan laten testen. Dat is geen probleem als het virus redelijk onder controle is, zoals nu. Maar hoe moet het als in de herfst misschien een tweede coronagolf op ons afkomt? Gaan we dan weer massaal schuilen in onze huizen?

'We zitten in oorlogstijd'

,,De hoge aantallen zijn een kwestie van logisch denken”, stelt Divya Siddarth, onderzoeker bij Microsoft, een andere co-auteur van de roadmap. ,,Er zijn veel aanwijzingen dat het virus voor een deel kan blijven rondwaren door mensen die nog geen ziekteverschijnselen vertonen. Het opsporen en isoleren van juist die mensen is zo’n beetje de heilige graal. Die krijg je niet in beeld als je alleen mensen met klachten test. Ik snap dat het aantal tests dat je nodig hebt om ze wel te traceren huge is. Maar wat is het alternatief?”

Dat alternatief is, volgens Nederland, veel gerichter te werk gaan. ,Eén miljoen tests, het klinkt stoer, maar ik betwijfel of het realistisch is”, zegt bijvoorbeeld hoogleraar Marion Koopmans van het Erasmus MC in Rotterdam. ,,In het wilde weg testen heeft sowieso geen zin. Het is nog niet bekend hoe besmettelijk iemand zonder klachten precies is. En of je straks capaciteit hebt om iemand te testen en bij een negatieve uitslag de volgende dag meteen weer? Zo niet, dan creëer je schijnveiligheid. Je moet toe naar een pakket van surveillance en testen waarmee je zo goed mogelijk de vinger aan de pols kunt houden. Je kunt de bestaande griepmonitor bijvoorbeeld ook benutten voor corona, zodat je weet hoe de epidemie zich door het land beweegt. Verder moeten we realistisch zijn: we zullen lange tijd te maken krijgen met een virus waarvan we de verspreiding klein moeten houden.”

Kees Brinkman, internist-infectioloog bij het OLVG in Amsterdam, is in principe voor ‘massief testen om de economie weer op gang te krijgen’. ,,Maar je moet wel de capaciteit hebben, qua mensen en qua tests. En dan de vraag: hoelang duurt het voor je de uitslag hebt van je test? Als dat 24 uur duurt, heb je al een kink in de kabel.”

Dus, Amerikanen, verkopen jullie niet gewoon onrealistische praatjes? Rajiv Sethi verwijt ons Nederlanders klein denken, met al onze mitsen en maren. ,,We moeten ons realiseren dat we in oorlogstijd zitten, dit is de strijd van deze generatie. Je moet als land, maar ook als wereld, alles uit de kast halen om dit voor elkaar te krijgen, ervoor te zorgen dat die tests er kómen.”

Naar de maan gaan was destijds ook een idioot idee

Hij krijgt bijval van Paul Romer, een Amerikaanse econoom die in 2018 de Nobelprijs won. Ook hij pleit voor miljoenen tests. ,,Dat iets ongewoon klinkt, betekent niet dat het onmogelijk is”, zei Romer tegenover The New York Times. ,,Snelwegen aanleggen, naar de maan gaan, dat waren destijds ook idiote ideeën. Maar als we genoeg middelen beschikbaar maken en krachten bundelen, kunnen we het onmogelijke mogelijk maken.”

Het gaat om gericht testen, maar véél meer, in combinatie met veel meer contactonderzoek. En met een app, waarop mensen straks misschien wel kunnen registreren dat ze al corona hebben gehad, en dus veilig kunnen deelnemen aan de samenleving. Siddarth: ,,Uiteindelijk moet je een balans vinden tussen al die maatregelen. Want zonder de andere zijn ze geen van allen perfect.”

Dan het kostenplaatje: in de roadmap van Sethi, Siddarth en consorten worden de kosten voor testen en opsporing voor de VS geschat op 50 tot 300 miljard dollar voor twee jaar. Ook Nederland zou het dus miljarden euro’s kosten. ,,Ja, het kóst veel geld”, zegt Sethi. ,,Maar zet dat eens af tegen al het geld dat je als land nu kwijt bent aan steunmaatregelen voor een instortende economie. In de VS kost deze crisis ons nu 100 tot 350 miljard dollar, per máánd. Kijk eens naar al die mensen die werkloos thuis komen te zitten. Je kunt iets doen om erger leed te voorkomen, en het is minder duur.”

menu