Illustratie: Infographics DvhN

Analyse: de rechtbanken van Groningen, Drenthe en Friesland die nooit één werden. Wie wil zijn vingers er nog aan branden?

Illustratie: Infographics DvhN

Het is 2011 als een van de grootste reorganisaties van overheidsdiensten in Noord-Nederland gaande is. De drie noordelijke politiekorpsen gaan samen, er moet één Openbaar Ministerie in het noorden komen (in plaats van drie) en de dan zelfstandige rechtbanken in Groningen, Assen en Leeuwarden moeten fuseren.

De ingrijpende veranderingen raken direct 6.000 medewerkers. De dikke rapporten die aan de fusieoperaties ten grondslag liggen, hebben het beste met de organisaties voor, maar alle betrokkenen weten dat de schaalvergrotingen met een betere kwaliteit weinig tot niets te maken hebben. Er moet worden bezuinigd.

De destijds gevormde Politie Eenheid Noord is inmiddels opgegaan in de Nationale Politie en als organisatie onzichtbaar geworden. Het nieuw gevormde Openbaar Ministerie heet nog wel altijd Parket Noord-Nederland en zetelt in Groningen; de locaties in Assen en Leeuwarden zijn opgedoekt.

Vol goede moed

Tijdens de voorbereidingen van de totstandkoming van de rechtbank Noord-Nederland was de toenmalig president van de Groningen Rob Keurentjes vol goede moed. De burger zal er weinig van merken, maar er wel van profiteren: zaken zullen straks sneller worden afgehandeld. Keurentjes zei destijds tegen de krant: ,,Als grotere organisatie ben je bijvoorbeeld minder kwetsbaar. Door de schaalvergroting krijgen we meer body en dan kun je ook meer.”

Dat de fusie het einde van de kantonrechtspraak in Winschoten, Emmen, Sneek en Heerenveen inluidde werd voor lief genomen.

Justitiehoofdstad

In 2014 is de rechtbank Noord-Nederland op papier een feit. In Friesland is het wantrouwen groot en al snel slaat dat om in onrust als er nog niet uitgewerkte plannen naar buiten komen dat de rechtspraak zal worden geconcentreerd in Groningen. Leeuwarden mag zich met ook het gerechtshof binnen de poort graag profileren als de justitiehoofdstad van Noord-Nederland.

De Friese politiek roept op tot ‘breed verzet’. In de Tweede Kamer worden vragen gesteld. De teneur is dat de ‘super-rechtbank’ Groningen niet ten koste mag gaan van Friesland. Rechters in Leeuwarden keren zich tegen het eigen bestuur wiens handelen ze in een open brief ‘ongefundeerd en ergerlijk’ noemen.

Plannen teruggedraaid

Het bestuur schrikt van de reacties en draait de plannen terug. Hoe het verder moet na het ‘brede verzet’, hoe het verder zou kunnen, wordt een jaar later duidelijk als het rechtbankbestuur onder leiding van president Daan Keur een visie presenteert op de rechtspraak in Noord-Nederland 2015 - 2020.

Intern wordt nog steeds met de gedachte gespeeld om de rechtbanken in Leeuwarden en Assen te sluiten en de organisatie te concentreren in Groningen. Probleem: de locatie Groningen is te klein om alles en iedereen (ruim 700 medewerkers) te huisvesten. En voor nieuwbouw is geen geld.

Op een na beste oplossing

Het bestuur kiest met die wetenschap uiteindelijk voor de op een na beste oplossing: voor Groningen en Leeuwarden. De rechtbank in Assen - de kleinste van de drie - wordt opgeofferd: er kunnen in Assen nog wel kleine zittingen worden gehouden, maar het personeel moet verkassen naar de andere twee locaties.

Het bestuur denkt dat met deze keuze niet alleen geld wordt bespaard, maar dat het ook de gewenste saamhorigheid binnen de organisatie ten goede komt.

Het blijkt net als een jaar geleden in Leeuwarden een misvatting. Niet lang na de presentatie van het rapport gebeurt er iets ongekends: schreven de Friese rechters nog keurig een open brief, in Assen gingen de rechters in toga de straat op om te protesteren tegen de plannen van het bestuur. Ook de Drentse politiek staat op de achterste poten. In Groningen blijft het (opnieuw) stil.

Niet ter discussie

Het bestuur trekt de plannen wederom in. Daan Keur vindt het de hoogste tijd voor iets anders. In 2017 wordt met Maria van de Schepop, dan rechter te Den Haag, een opvolger gevonden. Bij haar komst benadrukt ze dat ze geen plannen heeft te tornen aan een van de drie locaties. ,,Staat niet ter discussie.’’

Ruim twee jaar na haar komst legt Van de Schepop haar functie neer na een vertrouwenscrisis met het personeel. De onrust en haar vertrek leidde tot een rapport over de sfeer binnen de organisatie en de werkbeleving onder de ruim 700 medewerkers.

Een van de uitkomsten: het wantrouwen in het bestuur is diep geworteld. Waarnemend president Herman van der Meer - hij gaf de opdracht tot het onderzoek - zei vorige week dat ,,het verleden de organisatie heeft beschadigd’’.

Niet verbonden

Een andere conclusie: rechtbankmedewerkers, rechters incluis, voelen zich niet verbonden met de Rechtbank Noord-Nederland. Wel met de ‘eigen’ rechtbank Groningen, Assen of Leeuwarden. De rechtbank Noord-Nederland bestaat op papier en in de gedachten van het management, maar in de praktijk zijn het nog altijd drie rechtbanken. Operatie mislukt.

Uit niets blijkt dat de kwaliteit van het rechtspreken - dus wat er in de rechtszalen gebeurt - heeft te lijden onder de mislukte fusie. Aan de andere kant: sneller zaken afhandelen is een illusie gebleken. Bij strafrecht zijn de achterstanden nauwelijks nog in te halen wat niet op het conto van corona kan worden geschreven.

Twee dingen

Is het een rare gedachte om de schaalvergroting waar tien jaar geleden voor werd gekozen terug te draaien? Dus dat de drie rechtbanklocaties weer drie zelfstandige rechtbanken worden? Waarnemer Herman van de Meer zei er twee dingen over. ,,Ik ga daar niet over.’’ En: ,,Dat is geen gekke gedachte.’’

Het rapport moet leiden tot een plan van aanpak. President Van der Meer blijft tot oktober de boel waarnemen. De grote vraag is nu al of er iemand kan worden gevonden die bereid is zijn vingers te branden aan de Rechtbank Noord-Nederland.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Rechtbank
menu