Een gedenksteen aan de bosrand: het eenzame einde van Anda Kerkhoven, de Groningse studente die werd vermoord in Glimmen

Een deel van het schilderij van Anda Kerkhoven, omstreeks 1940 door Johan Dijkstra. Foto: Groninger Museum

In het Quintusbos bij Glimmen ligt een gedenksteen voor Anda Kerkhoven (1919-1945). Ze is de enige Groningse studente die in de Tweede Wereldoorlog werd geëxecuteerd.

Het is 25 mei, kort na de bevrijding. De uit Appingedam afkomstige hoogleraar Rudolph Cleveringa herdenkt in Leiden de 37ste verjaardag van de Indonesische Nationale Beweging.

‘Waar er sprake was hier in Nederland van verzet, behoefden wij niet te vragen: waar zijn de Indonesiërs? Zij waren er en stonden op hun post. Zij hebben hun offers gebracht. Zij waren in de concentratiekampen, zij waren in de gevangenissen, zij waren overal...’

Zijn de woorden van Cleveringa voor Melisande Tatiana Marie (Anda) Kerkhoven bestemd? Van haar bestaan kan hij op dat moment bijna niet hebben geweten. Laat staan van haar dood.

Prinicipieel vegetariër

De op West-Java opgegroeide Anda wordt op 10 april 1919 geboren in Frankrijk, tijdens een vakantie van haar ouders. Haar vader is Nederlands, haar moeder Indisch. Ze is al op jonge leeftijd principieel vegetariër, begint aan een studie geneeskunde, maar wil beslist geen dierproeven doen.

Daarom verhuist ze in 1938 naar Groningen, waar vivisectie op de Rijksuniversiteit géén verplicht onderdeel is. Anda is een pacifiste die met vlammende betogen in studentenblad Der Clercke Cronike laat zien hoe ze de wereld wil verbeteren.

Ze schildert en wordt zelf geportretteerd door leden van het Groningse kunstenaarscollectief De Ploeg, onder wie Johan Dijkstra. Anda ziet de gevaren van nazi-Duitsland al vroeg en wordt in 1942 koerierster voor de geweldloze verzetsgroep De Groot.

Dat is op 27 december 1944 voorbij. De SD arresteert Anda in haar kamer in de Ranitzstraat en brengt haar naar het Huis van Bewaring. De studente geneeskunde wordt gemarteld en vernederd in het Scholtenhuis op de Grote Markt, maar zegt niets. Ze moet haar stilzwijgen met de dood bekopen.

Ik fiets maandag in de vroege avond van Groningen naar Glimmen. Bij het Quintusbos sla ik af, vlak voor het witte huis met de theekoepel en het rieten dak, waar mijn oma opgroeide. Daar, in het mulle zand naast het bos, moet ook Anda nog één keer zijn afgeslagen. Was mijn oma, toen 17 jaar, thuis? Heeft ze de arrestantenwagen gehoord?

De gedenksteen ligt aan de bosrand. De bloemen van 4 mei verwelken. Er ligt een kaartje. 'Lief mens, wat was jij dapper! Zoveel respect voor jouw moed. Liefs, Hilly'

loading

In de verte raast de A28. Hier is niemand. Wat hoorde jij? Floten de vogels, net als nu?

Anda Kerkhoven (25) wordt op de vroege avond van 19 maart met een nekschot vermoord door de Nederlandse SD’er Mijndert Vonk (25).

'Laat Anda's geest voortleven'

Anda’s huisbaas uit de Ranitzstraat, Karel Hendriks, is ook gearresteerd, maar wordt weer vrijgelaten. Hij herdenkt Anda in juni 1945 in verzetsblad De Vonk.

'Laat Anda's geest voortleven’, schrijft Hendriks. ‘Helpen om te helpen, zonder eigenbaat als achtergrond, dat is het ware socialisme. Dit alleen is de sleutel tot een betere samenleving. Wanneer de mensen zich achter een socialisme scharen uit eigenbelang, kan dit niet anders leiden dan tot onderdrukking en dictatuur, want de sterkste onder hen zal zich naar voren dringen... Uit eigenbelang.'

Een jaar lang dagelijks nieuws uit het bevrijdingsjaar in Groningen en Drenthe lezen? Neem vooral een kijkje op Nu, 1945

menu