Om het AZC in Musselkanaal werden hekken geplaatst om de asielzoekers op het terrein op te sluiten.

Analyse corona-uitbraak in noodopvang azc Musselkanaal: Waarom was COA zo slecht voorbereid?

Om het AZC in Musselkanaal werden hekken geplaatst om de asielzoekers op het terrein op te sluiten. Foto: DVHN

De gemeenteraad van Stadskanaal en voorzitter van de Veiligheidsregio Groningen Koen Schuiling klopten elkaar dinsdagavond flink over en weer op de schouders. Want wat hadden ze de corona-uitbraak in het azc in Delfzijl samen mooi onder controle gekregen. De belangrijkste vraag bleef onbeantwoord: hoe kon het dat het COA afgelopen zomer zo onvoorbereid was?

Het is woensdag 19 augustus als het eerste signaal binnenkomt bij de Veiligheidsregio, het gaat niet goed in het azc in Delfzijl. Het coronavirus is naar binnen geslopen en inmiddels zijn 18 mensen besmet. De vinger wordt aan de pols gehouden, de Veiligheidsregio zet een lijntje uit naar Stadskanaal; kan het te heropenen azc in Musselkanaal eventueel soelaas bieden?

Veel tijd om daar over na te denken, blijkt er niet te zijn. De GGD geeft het dringende advies het aantal bewoners ‘te verdunnen’ door de besmette personen uit het azc te halen. Die vrijdagochtend om tien uur moet een plan klaarliggen om ze in quarantaine te plaatsen.

De ogen zijn gericht op Musselkanaal: het leegstaande, opgeknapte gebouw is een geschenk uit de hemel. Op vrijdagavond worden de fractievoorzitters van de gemeente bijgepraat over wat mogelijk te gebeuren staat.

Gedwongen verhuizing

Schuiling schetst de raad een beeld van hard werken, veel overleg en late uurtjes. Van commandoteams en heel veel onderling contact. Het COA heeft de situatie in Delfzijl niet meer onder controle: zaterdag is het aantal bevestigde besmettingen opgelopen tot 28. In totaal hebben mogelijk vijftig bewoners het virus.

Ze worden nog diezelfde dag, 22 augustus, geëvacueerd naar Musselkanaal.

Het nieuws slaat in als een bom in de gemeenschap daar. Dit was niet de afspraak, het vertrouwen loopt een deuk op. Het dorpje kent op dat moment bijna geen besmettingen. Door de ongelofelijke haast waarmee de operatie tot stand kwam, missen er bovendien dranghekken waardoor het terrein niet is afgesloten. Alle asielzoekers blijven echter binnen, zoals het noodbevel van Schuiling hen commandeert.

Drie maanden later. Schuiling legt in een digitaal overleg verantwoording af aan de gemeenteraad die zich in de zomer overvallen voelde en verbitterd om uitleg vroeg van Schuiling én het COA hoe dit toch had kunnen gebeuren. Naast hem zit Roelf Knoop, baas van de Groningse brandweer.

Fijn iets te kunnen betekenen

Schuiling is dankbaar. Er is snel gehandeld, het menselijk belang stond bovenaan en dankzij de flexibiliteit van het gemeentebestuur kon de nijpende situatie opgelost worden. Schuilings loftuitingen missen zijn werking niet. Ja-knikkend en blij iets betekend te hebben, nemen de raadsleden zijn complimenten in ontvangst.

Schitterend door afwezigheid blijkt dinsdag evenwel het COA. Die is geen verantwoording schuldig aan de raad en dus niet aanwezig. Ook niet als inspreker of middels een ingezonden stuk. De gemeenteraad had het COA er wel graag bij willen hebben.

Was het COA voorbereid?

Daardoor is het nog steeds niet duidelijk hoe de zaak zo kon escaleren, en, of hoe het COA zich voorbereid had op een eventuele corona-uitbraak - als de organisatie dat al had gedaan. Vragen daarover kan Schuiling niet in zijn eentje beantwoorden: ,,Ik ga ervan uit dat het COA ongelofelijk zijn best doet om mensen zo goed mogelijk te helpen. Het was voor iedereen wennen hoe het virus zich gedraagt.’’

Dat het virus zeer besmettelijk is en zich snel kan verspreiden op drukke locaties, is vanaf het begin van de pandemie al duidelijk. In azc’s is het gebruikelijk dat er een kleine leefruimte is, waar mensen veelal op elkaar gepakt zitten en vaak leefruimtes delen. Mocht er een besmetting zijn in een azc, ligt het dan niet in de lijn der verwachting dat die zich snel verder zou verspreiden?

Het bleek zo te zijn. Zelfs met de volledige aandacht van de Veiligheidsregio en alle verregaande middelen die het beschikbaar had, bleek de situatie binnen de kortste tijd onhoudbaar. Toen het COA in Delfzijl aan de bel trok, was wat gedaan kon worden too little, too late . Daardoor kon een dodelijk virus zich in sneltreinvaart verspreiden.

Discussie

Eerst moest namelijk de discussie gevoerd worden wie er primair verantwoordelijk was voor het indammen van de uitbraak. Volgens Schuiling is dat het COA. Aan hen is de zorg toevertrouwd van AZC-bewoners. Net zoals een verpleeghuis zorg moet dragen voor haar bewoners als daar een coronabesmetting is. Dat het COA daar anders over dacht, blijkt uit de gang van zaken en het gebrek aan voorbereiding van de instantie.

Wie uiteindelijk aan het kortste eind trok in de discussie over de verantwoordelijkheid, is niet duidelijk. ,,We hebben de discussie gehad, uiteindelijk is die denk ik goed verlopen’’, zei Schuiling tegen de raad. De belangrijkste les: ,,zorg dat je voldoende reserveplekken hebt.’’

Die capaciteit is voor het Noorden op het moment waarschijnlijk voldoende, volgens de voorzitter van de Veiligheidsregio. Men zit nu bovendien dicht op ‘de bal’, er is regelmatig overleg. Des te opmerkelijker dat het niet het COA is, maar de brandweer die naast Schuiling zit.

Het was goed geweest voor het vertrouwen en de onderlinge relatie als de organisatie uitleg had gegeven aan de raad over de situatie toen, de evaluatie en hoe ze nu zou handelen.

menu