De Europese Commissie pakt door. Hoewel het nog onzeker is of een jaarlijks terugkerende prik nodig is, heeft de EU een deal gesloten en kan het rekenen op nog eens 1,8 miljard Pfizer/BioNTech-vaccins. UMCG-viroloog Bert Niesters vermoedt het einde voor de vaccins van Janssen en AstraZeneca.

Op dit moment zijn er al bestellingen van miljarden doses, meer dan genoeg om de ongeveer 450 miljoen EU-burgers mee in te enten. Maar Pfizer gaat vanaf eind dit jaar nog eens 900 miljoen doses leveren. Daarna heeft Europa een optie bedongen op nog eens 900 miljoen doses.

Is dit het einde voor Janssen en AstraZeneca?

Een mega-order. „Opvallend, dat had ik niet zien aankomen”, bevestigt hoogleraar en moleculair microbioloog Bert Niesters van het UMCG in Groningen. Is dat het einde van Janssen en AstraZeneca? „In Europa wel, lijkt me. Hier kunnen we jaren mee vooruit.”

Met de aankoop sorteert Europese Commissie-president Ursula von der Leyen voor op inenting van kinderen en op ’booster-shots’, geeft ze zelf aan op Twitter.

Nieuwe prik

Of straks ieder jaar een nieuwe prik nodig is, is wetenschappelijk gezien nog onduidelijk, zegt professor Ben van der Zeijst, voormalig topman van het RIVM. „We weten nog niet hoe lang het vaccin beschermt. Dat moet je ’real time’ volgen onder populaties.” Een woordvoerder van de Gezondheidsraad laat weten dat het hoogste wetenschappelijke adviesorgaan van Nederland nog geen advies heeft afgegeven over herhaalprikken. Het ministerie heeft daar überhaupt nog niet naar gevraagd.

„Er is inderdaad nog veel onzeker. Maar het is wel aannemelijk dat herhaalvaccinaties nodig gaan worden”, zegt de Belgische hoogleraar virologie Johan Neyts van de KU Leuven. „Ik denk dat de EU niet moet wachten om uiteindelijk met de bijbestelling achter het net te vissen.” Ook Van der Zeijst voorziet ’boostershots’ en mogelijk jaarlijkse herhaalprikken. „Ik vind het een verstandige aankoop. Vaccins worden toch nooit overbodig. Zelfs als ze in de EU niet meer zouden worden gebruikt, kunnen ze altijd naar andere landen worden doorgeschoven.”

Nieuwste aankoop is een ’2.0-versie’

Volgens Neyts betreft de nieuwste aankoop van Pfizer vermoedelijk een „versie 2.0” die ook tegen de Braziliaanse, Zuid-Afrikaanse en Indische varianten moet werken. „Die kunnen binnen drie maanden worden toegevoegd”, zegt ook Van der Zeijst, die vrijdag als adviseur van het RIVM nog een online congres van de Europese Unie bijwoonde waar Pfizer zijn plannen ontvouwde.

De Europese opdracht onderstreept dat de EU inzet op vaccins met mRNA-technologie, terwijl vaccins met een andere werking, zoals dat van AstraZeneca en Janssen, voorlopig terzijde worden geschoven.

’Ook voor Janssen kunnen gaan’

„Ik denk dat je ook voor Janssen had kunnen gaan. Zeker qua logistiek. Dan hoef je maar één keer te prikken”, reageert Niesters. Waarom de Europese Commissie alle ballen op Pfizer-BioNTech gooit? „Lobbyisten spelen daar ook altijd een rol in. En het is natuurlijk deels Duits.”

Hoogleraar Neyts, die zelf werkt aan de productie van vaccins, zegt dat er ook wetenschappelijke redenen te bedenken zijn om vol voor Pfizer te gaan. „Andere types zoals van AstraZeneca zijn gebaseerd op een ’vector’, een onschadelijk gemaakt verkoudsheidsvirus als drager. Na de eerste vaccinatie zou vector-immuniteit kunnen ontstaan, zo wordt nu mogelijk geacht. Dat zou betekenen dat mensen die de eerste keer AstraZeneca hebben gehad, bij een nieuwe ronde minder goed zijn beschermd. Het Pfizer-vaccin heeft dat probleem niet.”

’Qua productie meest betrouwbaar’

„Als je ieder jaar opnieuw met AstraZeneca of Jannsen zou prikken, kan de effectiviteit wel minder worden”, stemt Niesters in. Van der Zeijst: „Pfizer is toch het topmodel onder de vaccins. Ook qua productie zijn ze het meest betrouwbaar gebleken”, aldus de hoogleraar die net als de andere experts aangeeft geen belangen te hebben bij de besproken types.

De drie experts benadrukken dat alle type vaccins wereldwijd nog broodnodig gaan zijn. Neyts: „Je moet dit niet alleen met een westerse bril bekijken. De EU wil vaccins straks ook kunnen doneren aan andere landen. Dat is mooi.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Coronavirus