De Canadese soldaat Patrick Moran stierf op vijf mei 1945 in Groningen, terwijl de Nederlandse driekleur al wekenlang in de straten van de stad wapperde. Hij is een van de vele soldaten die na de bevrijding door een ongeluk, ziekte of zelfmoord om het leven kwamen.

Op de Canadese begraafplaats in Holten liggen ongeveer tweehonderd Canadese soldaten die na de capitulatie van het Duitse leger op 8 mei 1945 zijn overleden. ,,In totaal zijn er 556 Canadezen, Britten, Polen, Australiërs en Belgen die na de overgave door bijvoorbeeld een ongeluk, ziekte of verwondingen om het leven zijn gekomen’’, zegt schrijver Jan Braakman die ook als vrijwilliger en onderzoeker bij de Canadese begraafplaats in Holten werkt. ,,Zij liggen in Nederlandse bodem begraven. Hierbij zitten ook soldaten die na de capitulatie in Duitsland bijvoorbeeld verongelukten. In het databestand van de Amerikaanse begraafplaats in Margraten (Limburg) tel ik ook nog zo’n 520 Amerikanen die omkwamen na de officiële Duitse capitulatie.’’

Ongelukken, ziekte en zelfmoord eisten nog veel slachtoffers onder geallieerde soldaten

,,Veel Canadezen zijn door ongelukken, zelfmoord of de gevolgen van alcoholmisbruik om het leven gekomen’’, weet oorlogsgids Joël Stoppels uit Groningen. ,,Veel mensen realiseren het zich niet, maar de periode na de bevrijding was een heel bijzondere en hectische periode. Er kwam een hele logistieke operatie op gang om al die soldaten en het materieel naar huis te brengen. Canadezen, Engelsen, Amerikanen: iedereen moest terug. Dat duurde maanden. De meesten vertrokken pas in oktober 1945, maar ook in februari van ’46 liepen hier nog soldaten rond. In en rondom Groningen, zoals Eelde en Veendam, werden bijvoorbeeld zevenduizend militairen gekwartierd. Dus er werd van alles georganiseerd om er maar voor te zorgen dat die soldaten zich niet verveelden. Men organiseerde bijvoorbeeld sportwedstrijden, dancings en bibliotheken. Ook waren er speciale trips naar Amsterdam. Daar liepen drieduizend vrijwilligers rond om de militairen op te vangen.’’

loading  

Geallieerde soldaten wachtten na de bevrijding nog maandenlang op hun terugkeer naar huis

Hierdoor veranderde soms ook de verstandhouding tussen de Nederlanders en hun bevrijders. ,,Dan werden er bijvoorbeeld voor de dancings alleen vrouwen uitgenodigd. Ja, dat zorgde voor irritatie bij de mannen.’’

Voor veel soldaten was het wennen. ,,Er was veel alcoholmisbruik, waardoor er bijvoorbeeld iemand in een kanaal viel en verdronk. Anderen kregen een brief van hun vriendin of vrouw die wilde scheiden. Dat heette een ‘Dear John-letter’. Sommigen pleegden zelfmoord. Veel soldaten zaten er mentaal ook gewoon doorheen. Het was ook nogal een overgang voor die soldaten die soms jarenlang hadden gevochten. Lagen ze eerst te bevriezen in een schuttersputje en dan moesten ze opeens een boekje gaan lezen. Mensen hadden trauma’s, allerlei onverwerkte emoties.’’

Anderen kwamen door doodgewone pech om het leven. Tijdens het ruimen van explosieven bijvoorbeeld. Of – zoals bij Patrick Moran – door een ongeluk met zijn eigen wapen. Braakman, die ook het boek Holtense Canadezen schreef, deed veel onderzoek naar de achtergronden van Canadese soldaten die in Nederland om het leven kwamen. ,,Het verhaal van Moran is heel bijzonder. Hij nam dienst onder een andere naam.’’

Canadese soldaat vocht onder andere naam in het leger

Dat zit zo. In april 1943 meldt Anthony Thomas Pollock zich bij het Canadese leger in Toronto. Hij vecht onder meer in Italië en Frankrijk en raakt twee keer gewond. In mei 1945 worden hij en zijn regiment ingekwartierd in de stad. Een jongen in het huis waar hij verblijft, heeft veel belangstelling voor zijn wapens. Hij pakt er eentje in zijn handen, maar dan gaat het wapen af. Pollock raakt gewond en sterft de volgende dag. Zijn kameraden vinden in zijn spullen een brief met een bekentenis die hij al in 1944 schreef in het geval hij sneuvelde. Hij bekent dat hij eigenlijk Patrick Moran heet. Hij schrijft:

‘Ik denk niet dat ik in detail hoef uit te leggen waarom of hoe ik in het leger verzeild ben geraakt. Ik denk dat u het begrijpt, omdat er vele andere jonge mannen als ik zijn, die zochten naar reizen en opwinding, om de eentonigheid te doorbreken.’

Braakman: ,,Ik vermoed dat hij tegen betaling de plaats van Pollock innam, zodat hij niet hoefde te vechten. Dat weet ik natuurlijk niet zeker. Het is diep triest. Moran was een weesjongen, zijn beide zussen woonden nog in het weeshuis in Toronto.’’

Moran werd op zeven mei in Groningen begraven. Zijn lichaam wordt later naar de begraafplaats in Holten overgebracht. Braakman: ,,Op zijn grafsteen staan zowel zijn echte naam als Pollock.’’

loading  

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen