Protestjaar 2019: Boeren, docenten, verplegers, bouwers, agenten en klimaatactivisten (ze gingen allemaal de straat op)

Foto: ANP Foto: "Koen van Weel"

Demonstrerende boeren, docenten, verplegers, bouwers, politieagenten en klimaatactivisten. Terugkijkend was 2019 het jaar van het protest.

Het was misschien wel hét protestmoment van het jaar: het ‘rammen’ van de twee deuren van het provinciehuis in Groningen door een trekker. Rammen was een groot woord, want het was niet meer dan een tikje. Maar het was genoeg om de deuren te forceren.

Volgens Berend Roorda, universitair docent demonstratierecht aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), zijn de boeren hier ‘absoluut’ mee buiten het boekje gegaan. ,,Het recht tot demonstreren is in 1983 in artikel 9 van de Grondwet vastgelegd. Maar toen is ook door de wetgever gezegd dat een protestactie die het karakter heeft van een dwangmiddel niet valt onder dat recht. Dat is doorgaans zelfs strafbaar.’’

Ontruimingen van kraakpanden

Toch verbleekt de actie bij het geweld waarmee demonstraties vooral in de jaren tachtig gepaard gingen. De ontruimingen van kraakpanden (onder meer die van Wolters-Noordhoff), de anti-militaristische acties van Onkruit, de blokkades tegen kerncentrales, de ontregeling van munitietransporten in Groningen, de aanslagen van Rara waren veel heftiger..

Terugkijkend waren in geen jaren zoveel protesten als in het afgelopen jaar. Roorda: ,,Daar lijkt het inderdaad op. De verwachting was dat er veel acties rond Zwarte Piet zouden worden gehouden, maar die verbleekten bij de protesten van de docenten, boeren, verplegers, bouwers en scholieren.’’

‘Een trend’

Volgens Maarten Duijvendak, hoogleraar economische en sociale geschiedenis aan de RUG, is er sprake van een ‘trend’ die zich bijna overal in de westerse wereld voordoet. ,,Acties zijn besmettelijk.’’

Het is opvallend dat in het afgelopen jaar veel beroepsgroepen de straat opgingen. Mensen die doorgaans tot de middengroepen van Nederland worden gerekend. Wat is er aan de hand?

Inkomen middengroepen achtergebleven

Duijvendak verwijst naar de economische opleving na de crisis. ,,Lang niet iedereen heeft daarvan voldoende geprofiteerd. Vooral het inkomen van de middengroepen is achtergebleven, zeker vergeleken met werknemers in de ict-sector en anderen die de vruchten van de neoliberale samenleving plukken.’’

Verder signaleert hij een toename van ‘ideologische bewustwording’. ,,Veel mensen zijn zich weer meer bewust van maatschappelijke problematiek, zoals het klimaat en het gebrekkig functioneren van de democratie. Deze twee zaken komen samen in het protest van de boeren. Ze zitten klem.’’

Sociale media

Dankzij sociale media krijgen de protesten een eigen dynamiek. ,,Facebook, twitter en app-groepen werken drempelverlagend en informatie verspreidt zich makkelijker. Anderzijds zie je de opkomst van digitale petities. Actievoerders hoeven niet meer van deur tot deur om mensen te mobiliseren, zoals in de jaren tachtig.’’

De vraag of de protesten ook vruchten afwerpen vindt hij moeilijk te beantwoorden. De klimaatactivisten hebben volgens hem nog amper resultaat geboekt, ‘mede omdat de problemen waanzinnig complex zijn’. De demonstraties van de docenten hebben volgens hem wel ‘een beetje’ opgeleverd. ,,Vooral symbolisch maar niet fundamenteel. Minister Slob (CU) heeft ook erkend dat de problemen in het onderwijs nog niet definitief zijn opgelost.’’

Succesvol

Roorda wijst erop dat het protest van de boeren in eerste instantie wel succesvol is geweest, zeker toen Friesland de stikstofregels aanpaste. ,,Daarna trokken boeren ook naar andere provinciehuizen. Ook bij bouwers wekte dat de indruk dat actievoeren zin heeft.’’

De geschiedenis laat volgens Duijvendak zien dat er golfbewegingen zijn. In de jaren zestig, zeventig en tachtig was er ook een hausse aan demonstraties. ,,De kraakbeweging werd op een gegeven moment steeds grimmiger. Daarna bloedde het dood. De krakers werden ook ouder.’’

Ongenoegen

Op de lange termijn wordt het ongenoegen wel degelijk door de politiek opgepakt. Duijvendak: ,,In Nederland is politieke representatie belangrijk. Verschillende bevolkingsgroepen zijn vertegenwoordigd in het bestuur. Er worden hier weinig bevolkingsgroepen buitengesloten.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen