Boze boeren slepen Rabobank voor de rechter

Boze boeren zorgden halverwege oktober voor ren grimmige sfeer voor het Provinciehuis in Groningen. Een tractor ramt de deur open enenkele boeren dringen het provinciehuis binnen uit onvrede over het stikstofbeleid. Foto: Archief DvhN/Peter Wassing

Een groep van twaalf melkveehouders sleept de Rabobank voor de rechter. De boeren vinden dat de bank hen in grote financiële problemen heeft gebracht door niet te waarschuwen voor de risico’s van uitbreiding van hun bedrijf.

De dagvaarding is bijzonder: niet eerder klaagde een groep veehouders een bank aan voor het verzaken van de zorgplicht. Volgens de boeren wist de top van de Rabobank dat er strengere uitstootregels aan zaten te komen. Om die reden had de bank nooit torenhoge hypotheken mogen verstrekken voor de nieuwbouw van stallen, zo stelt de advocaat van de boeren.

Het gaat om twaalf melkveehouders die in 2013, 2014 en 2015 nieuwe stallen lieten bouwen. Begin 2015 werd het melkquotum afgeschaft, waardoor boeren meer koeien mochten houden. Maar omdat het aantal koeien daardoor explosief groeide, stootte Nederland te veel van de schadelijke stof fosfaat uit. Het kabinet greep in en voerde een fosfaatrechtenstelsel in.

De overheid deelde fosfaatrechten uit aan boeren op basis van het aantal koeien in hun stal op 2 juli 2015. Maar veel boeren hadden op die datum hun stal - die in aanbouw was - nog niet vol staan. Daardoor mogen ze nu minder koeien houden. Zo’n achthonderd boeren zijn in financiële problemen gekomen.

,,Deze veehouders zijn hardwerkende, kleine ondernemers’’, zegt advocaat Olivier van Hardenbroek. ,,Zij gingen af op hun adviseurs, waarvan de Rabobank een hele belangrijke was. De bank heeft een zorgplicht en had de boeren moeten waarschuwen dat uitbreiding niet zonder risico was.’’

Rabo-topman

De advocaat wijst op een uitspraak die voormalig Rabo-topman Ruud Huirne in 2017 deed bij een deskundigenbijeenkomst in de Eerste Kamer. ,,Iedereen wist dat de fosfaat, de mestverwerking, een issue was’’, zei Huirne toen. Volgens de topman was ‘al tien jaar bekend dat er iets zou gebeuren’. ,,Dit bewijst dat de Rabobank wíst dat boeren in problemen konden komen’’, zegt Van Hardenbroek. De twaalf boeren eisen 100.000 tot enkele miljoenen euro schadevergoeding per geval.

De Rabobank laat weten ‘verrast’ te zijn door de dagvaarding. Elke financieringsaanvraag wordt uitgebreid beoordeeld, meldt een woordvoerder. ,,Uiteindelijk bepaalt de ondernemer zelf of hij beschikbare investeringsruimte wil benutten. Dat is onderdeel van het ondernemersrisico.’’

Halfvolle stal

De twaalf boeren die de Rabobank nu dagvaarden, komen uit het hele land: van Uitgeest tot Weert. Bij eerdere rechtszaken tegen de overheid kregen melkveehouders geen gelijk. De rechter oordeelde dat ze hadden kunnen weten dat er strengere regels aan zaten te komen. ,,Maar in de praktijk wisten zij van niets’’, zegt advocaat Van Hardenbroek. ,,De Rabobank wist het wél en had boeren moeten waarschuwen voor de financiële risico’s van uitbreiden.’’

De familie Zeinstra uit Lelystad is een van de melkveebedrijven die de Rabobank aanklaagt. Zij lieten in 2015 een nieuwe stal bouwen voor bijna 300 koeien. Maar toen die eenmaal af was, mochten er maar de helft zoveel dieren in. De Rabobank had hen moeten waarschuwen voor strengere regels, stellen ze. ,,Maar een lening krijgen voor de nieuwe stal was geen enkel probleem’’, zegt Anno Zeinstra. ,,Ongelooflijk hoe snel dat ging.’’

Diervriendelijk

Op zijn erf in de Flevopolder staat nu een koeienstal waar menige boer jaloers op zou zijn. Vergeleken met de oude stal, een bedompte schuur die aan het woonhuis grenst, is de nieuwbouw een zee van licht en ruimte. Voorzien van de modernste snufjes om het milieu zo min mogelijk te belasten en het verblijf voor de dieren zo aangenaam mogelijk te maken.

Neem de hypermoderne ‘emissiearme vloer’ boven de mestkelder waar amper ammoniak (stikstof!) uit ontsnapt. De automatisch roterende borstel waar de koeien om de beurt hun rug laten krabben. Of – de trots van zoon Sietse (33) – het riante kraamverblijf met dikke laag stro voor de koeien die met zwangerschapsverlof zijn. Na de verhuizing naar de nieuwbouw knapte zijn veestapel zienderogen op, vertelt hij. De koeien voelen zich zo goed, dat ze bijna twintig procent meer melk zijn gaan geven. ,,Als boer is dat natuurlijk geweldig om te zien.’’

Hoge lening

Toch bezorgt de nieuwe stal de jonge boer en zijn ouders grote hoofdbrekens. Toen de stal in de zomer van 2015 eenmaal af was, mochten zij maar de helft van het geplande aantal koeien houden omdat de overheid de regels intussen had veranderd. Boeren kregen daarom fosfaatrechten (‘mestrechten’) toebedeeld voor het aantal dieren dat ze op 2 juli 2015 bezaten. Daar ging later nog eens 8 procent vanaf. Met als gevolg dat de familie Zeinstra maar 154 melkkoeien mocht houden, terwijl hun stal ruimte aan bijna 300 dieren biedt.

Op die kleine 300 is hun bedrijfsplan, inclusief de lening voor de nieuwe stal, gebaseerd. Ze kampen nu met hoge lasten, terwijl ze minder koeien mogen melken - en dus fors minder inkomsten hebben.

Dat geeft een hoop kopzorgen, zegt vader Anno, die hun schade rond 1,5 miljoen euro schat. Hij somt op wat de schadeposten tot nu toe zijn. Omdat ze inmiddels meer koeien opgefokt hadden, kregen ze een boete van 75.000 euro. Vervolgens hebben ze voor bijna 400.000 euro fosfaatrechten bij moeten kopen om die koeien niet allemaal weg te hoeven doen. En ze zien zich gedwongen om per jaar nog eens voor 100.000 euro fosfaatrechten bij te leasen. Alles wat ze verdienden, ging daaraan op. ,,Onze buffer is weg.’’

Sietse zou het bedrijf graag overnemen van zijn ouders, zodat zij van hun oude dag kunnen gaan genieten. Maar dat zit er voorlopig niet in.

Via een gerechtelijke procedure heeft de familie Zeinstra geprobeerd om van de overheid meer fosfaatrechten te krijgen, maar dat beroep werd afgewezen. Ze zijn geen knelgeval, oordeelde het College van Beroep voor het Bedrijfsleven. Net als in honderden andere zaken die melkveehouders de afgelopen jaren hebben aangespannen. ,,De rechter oordeelde dat we de invoering van fosfaatrechten hadden moeten zien aankomen’’, zegt Anno. ,,Hoe hadden wij dat moeten weten? Ja, in het voorjaar van 2015 nam de toenmalige staatssecretaris Dijksma het woord dierrechten in de mond. Maar toen stonden de spanten van de nieuwe stal er al. Toen konden we niet meer terug.’’

De hele sector was in die jaren met uitbreidingsplannen bezig, memoreert hij. ,,De afschaffing van het melkquotum werd door de Land- en Tuinbouworganisatie ‘bevrijdingsdag’ genoemd. Uitbreiding werd van alle kanten gestimuleerd: door de banken, door de zuivelsector. Een lening krijgen voor de nieuwe stal was geen enkel probleem. Ongelooflijk hoe snel dat ging. Achteraf nemen we dat de Rabobank erg kwalijk. Zij hebben later toegegeven dat ze wel wisten dat er nieuwe regels in de lucht hingen om de melkveehouderij te begrenzen. Daar hebben ze ons niet op gewezen. Dus hebben ze hun zorgplicht verzaakt.’’

Vandaar dat de familie Zeinstra nu met elf collega-melkveehouders naar de rechter stapt om de bank aansprakelijk te stellen. Dat is geen makkelijke stap, zegt Anno, die vijftien jaar in het bestuur van de lokale Rabobank heeft gezeten en zoals veel agrariërs altijd op de voormalige boerenleenbank heeft vertrouwd. ,,We zijn afhankelijk van de Rabobank. Maar we hebben alles volgens de regels gedaan, overal keurig vergunningen voor aangevraagd. Toch worden wij nu bijna behandeld als criminelen. We zien geen andere uitweg.’’

Stikstofcrisis

Ook in de huidige stikstofcrisis ligt de Rabobank onder vuur. De landbouwsector zorgt voor bijna de helft van de stikstofneerslag in Nederland. Het kabinet trekt honderden miljoenen euro’s uit om boeren uit te kopen of te verplaatsen.

Volgens GroenLinks moet de Rabobank meebetalen door leningen af te schrijven. ,,De Rabobank heeft heel veel geld aan de sector verdiend’’, aldus GL-Kamerlid Bart Snels. ,,Nog altijd staat ruim 25 miljard euro aan leningen bij deze bank uit, ofwel 85 procent van de markt, terwijl we allemaal al heel lang weten dat deze vorm van intensieve landbouw en veeteelt niet houdbaar is.’’

menu