Scholieren maakten in 2014 een vaartocht over het wad om de lichtvervuiling aan wal te bekijken.

Forum Groningen roept op: breng lichtvervuiling met blote oog in kaart

Scholieren maakten in 2014 een vaartocht over het wad om de lichtvervuiling aan wal te bekijken. Foto: Archief Catrinus van der Veen

Het licht verovert in rap tempo terrein op de inktzwarte duisternis. Nederland is een van de landen met de meeste lichtvervuiling. Forum Groningen roept de bevolking in het Noorden op met het blote oog de lichtvervuiling in kaart te brengen.

Professor chronobiologie Roelof Hut van de Rijksuniversiteit Groningen houdt zondag met wetenschapsjournalist Govert Schilling via Forum Groningen een lezing over de gevolgen van lichtvervuiling. ,,Ik woon zelf in Onnen en kijk uit over de Onnerpoler, een prachtig donker gebied. Maar door het weidse uitzicht zie je heel goed het licht van de industrie in Hoogezand aan de andere kant van het Winschoterdiep.’’

Licht boortorens verstoort trekroute van vogels

De gevolgen zijn niet alleen te zien, maar ook te horen. ,,Merels passen bijvoorbeeld hun gedrag aan het leven in de stad aan. Die beginnen dan opeens ’s nachts te zingen. Dat doen ze alleen als er veel lichtverstoring is.’’

Een groot probleem is de verstoring van de duizenden jaren oude trekroutes van vogels. ,,Vogels volgen op weg naar hun broedgebieden over het algemeen de kustlijn. En laat dat nu net het gebied zijn waar de mens veel industrie heeft neergezet. Maar door al het licht buigen ze af. Een voorbeeld van zo’n obstakel zijn de boortorens in de Noordzee tussen Nederland en Scandinavië. Als vogels onderweg zo’n toren tegenkomen, blijven ze er rondhangen. Dit fenomeen kost op jaarbasis wereldwijd waarschijnlijk duizenden vogels het leven. Vogels vliegen zich dood tegen gebouwen.’’

Vogels wijken niet alleen af van hun trekroutes, ze kiezen ook op onvoorspelbare momenten voor het luchtruim om de trek naar het zuiden te maken. ,,Neem nu ganzen. Die slapen ’s nachts. De daglengte is heel belangrijk voor de timing waarop ze vliegen. Wanneer ze slapen wordt het hormoon melatonine aangemaakt, dat onder meer invloed heeft op het slaap-waakritme. Wanneer licht die slaap verstoort, slapen ze lichter en korter. Melatonine regelt ook de jaarklok in ons brein. Door kunstlicht wordt de aanmaak van dit hormoon onderdrukt. Dieren denken dat de dagen langer zijn, terwijl het niet zo is. Het gevolg is dat ze in het najaar waarschijnlijk later vertrekken of in het voorjaar eerder terugkomen.’’

Wat is invloed van kunstlicht op winterdepressie en geboorten?

De blootstelling aan kunstlicht heeft ook gevolgen voor de mens. ,,Het is wat kort door de bocht, maar als je naar de geboortecijfers kijkt, zie je toch wel wat verschillen. De meeste baby’s werden vroeger in mei en juni geboren. Door het kunstlicht ‘denkt’ onze jaarklok dat het een mooie zomerdag is. Die verschuiving van de geboorten naar ook andere momenten in het jaar gaat hand in hand met de toenemende industrialisatie. Ik sluit niet uit dat dit ook mede de oorzaak is van winterdepressies. Ons brein is er gewoon niet op voorbereid dat er een winter aankomt.’’

Hut is betrokken bij een onderzoek dat de gevolgen voor insecten bestudeert. ,,De biodiversiteit giert achteruit. Ik denk dat pesticiden de belangrijkste oorzaak zijn, maar het kunstlicht verstoort bijvoorbeeld ook het ritme van insecten. Een verstoring van de seizoensritmiek − timing van gedrag en voortplanting − door kunstlicht kan enorme gevolgen hebben voor de overleving en het voortbestaan van een soort.’’

De lezing van Roelof Hut en Govert Schilling onder de titel ‘De nacht overbelicht’ begint zondag om 16.00 uur en is live te volgen via Platform F. Dit is onderdeel van de meetactie van Forum Groningen die de bevolking oproept mee te werken met het in kaart brengen van de lichtvervuiling. Hoe? Door met het blote oog sterren te tellen. Meer informatie over de deelname, die op 1 februari begint, staat op de website van Forum Groningen: forum.nl/curious .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
menu