Illustratie gerrit guldenhemel

CdK Max van den Berg blikt terug

Illustratie gerrit guldenhemel

,,Altijd weer die ene vraag. Is wat we bereikt hebben wel goed genoeg?’’ Na bijna 35 jaar politiek actief te zijn geweest stopt Max van den Berg ermee. Hij kijkt vooral terug op zijn laatste jaren als commissaris van de Koning in Groningen. ,,In het gaswinningsgebied gaat het om het teruggeven van veiligheid.’’

Nooit had u negen jaar geleden kunnen voorzien dat het zo heftig zou worden met de gaswinning en de aardbevingen.

,,De laatste drie jaar heb ik met een dubbele intensiteit geleefd. Minder voorzichtig besturen en meer actievoeren. Toen ik kwam kende ik hier de wereld van de klassieke tegenstellingen. Economische achterstand en hoge werkloosheid in delen van de provincie. Maar ik wist dat ik kon leveren en hoe we zouden moeten bouwen aan een sterker Groningen. Ik wilde daar vol voor gaan.’’

Zijn de bevingen, bestuurlijk gezien dan, een zegen voor u geweest?

,,Dat krijg ik niet over mijn lippen. Het zijn woorden die ik niet met elkaar in verband breng. Ik snap wat je bedoelt, maar zo mag je het niet zien. We hebben keihard geknokt om ‘Den Haag’ ervan te overtuigen dat we hier te maken hebben met een nationaal probleem. Rijk en NAM moeten betalen voor schade en compensatie.

Er zijn stevige onderhandelingen gevoerd op die ministeries. De spanning was om te snijden. Als de minister-president en de minister van financiën niet kwamen, brak bij ons de pleuris uit. Het was trekken en sleuren. De zenuwen gierden door mijn lijf. Ik voelde me ervaren en zelfverzekerd maar heb nooit iets vanzelfsprekend gevonden.’’

De ellende rond de gaswinning heeft de functie van commissaris van de Koning enorm verzwaard.

,,Dat voel je ook. Je moet blijven strijden. Dat is het verhaal van mijn leven. Altijd weer die ene vraag. Is wat we bereikt hebben wel goed genoeg? Ik kom daar niet los van. Had het niet toch meer moeten zijn? De situatie in Groningen heeft het belang en de zingeving van de functie vergroot. Dat ervaar je als je op de hoek van het provinciehuis in de storm een interview geeft aan een journalist van Nieuwsuur . Je moet miljoenen Nederlanders duidelijk maken wat hier speelt en de emoties van de Groningers goed laten overkomen. Ieder woord telt, ook als je niet aan de onderhandelingstafel zit. Je steunt het college van Gedeputeerde Staten en bent voor Nederland het gezicht van Groningen. In alle hectiek moet je het sterretje aan dat donkere firmament willen zien, maar fysiek en mentaal was het soms zo godvergeten zwaar.’’

Op welk moment kreeg u het gevoel dat het foute boel is met de gaswinning?

,,Dat was bij Huizinge in 2012. Dat was een dreun. Die klap en de mededeling dat er ooit een beving van vijf op de schaal van Richter kan komen. De reacties varieerden van: ‘het loopt niet zo’n vaart’ tot ‘het is hier onveilig’. Groningers zijn lang nuchter. Bij natte voeten zeggen ze: het komt wel goed. Nu zag je ineens dat de schrik de mensen om het hart sloeg. Het gaat om je huis, je kinderen, je belangrijkste bezit. Alles wat dicht op je huid zit.

Mensen voelden dat hun toekomst op het spel staat. Er kwam nog een tweede gevoel bij. In Den Haag noemden ze de zware beving heel vervelend. Op een toonhoogte die suggereerde dat we te maken hebben met een beperkt probleem. Toen is er iets bij mij gebroken. Ik dacht: wat zullen we nou krijgen?’’

U eiste op een vrijdagmiddag bij een bezoek aan Westeremden ineens een miljard van het Rijk om te voorkomen dat het gebied sociaal en economisch onderuit zou gaan.

,,Ik deed dat op intuïtie. Ik sprak daar met inwoners en wat mij betreft waren de rapen gaar. De Haagse politiek voelde zich direct op het vestje gespuugd. Dat was ook de bedoeling. Met hun boosheid over dat miljard hebben die Tweede Kamerleden die flink tekeer gingen ons onbewust een geweldige dienst bewezen. Ze verguisden mij en daarmee vooral de Groningers. De negatieve reacties van politiek Den Haag hebben de bereidheid in Groningen om strijd te leveren enorm vergroot.’’

Dat ‘miljard’ was dus een strategisch moment.

,,Als ik niet op die manier door de geluidsbarrière was gebroken, zou het schadeherstel niet op gang zijn gekomen. Toen jaren geleden in Amsterdam twee panden in de Vijzelstraat verzakten, werd de aanleg van de Amsterdamse metro direct stilgelegd. In Groningen wilden Rijk en NAM op de oude voet verder gaan met de gaswinning. Het heeft nog wel een jaar geduurd voordat de discussie over vermindering van de gaswinning en het rapport van de commissie Mei-jer over financiële compensatie goed op gang kwam. Er is eindeloos onderhandeld.

Uiteindelijk is niet alleen uitgegaan van de juridische verplichting tot schadeherstel van gebouwen. Dat was een doorbraak. Er kwam ook geld op tafel waarmee je kunt proberen Groningers hun toekomst terug te geven. Bij alles wat ik heb gedaan was het uitgangspunt dat we 100 procent de kant van de bewoners moesten kiezen. Niets is zo erg als mensen zien die in hun onmacht imploderen. We zijn geen provincie van gewichtigheid en ponteneurs, maar van mensen die willen aanpakken en een ingang zoeken. Misschien heb ik wel eens hard op de trom geslagen. Ik kon niet anders. Anders zou ik verzaken.’’

Hoe komt Groningen al die aardbevingssores te boven?

,,De Nationaal Coördinator Groningen die de bouwkundige versterking laat uitvoeren, moet laten zien wat hij waard is. Alleen door daden komt het vertrouwen in de overheid terug. Mensen moeten voelen dat ze serieus genomen worden. En vooral zien dat er iets gebeurt met hun woning, dorpshuis, kerk, school en winkels. Het succes van Nationaal Coördinator Hans Alders hangt af van de vraag of hij in de gelegenheid wordt gesteld dorp voor dorp intensief met de bevolking in gesprek te gaan en perspectief te bieden. Daarbij moet het met de inwoners niet te veel over geld gaan. Alsjeblieft niet! Het Rijk moet betalen. Tegen Alders zeg ik: laat ze niet ontkomen. In het gaswinningsgebied gaat het om het teruggeven van veiligheid. Wie dat niet snapt of het onrechtvaardig vindt dat Groningers gecompenseerd worden, moet maar eens uitrekenen hoeveel geld hier nog uit de grond wordt gehaald.’’

Voor behoud van de energiepremie van 4000 euro voor alle schadegevallen en ook andere regelingen moet hard worden gevochten.

,,Regelingen voor waardevermeerdering en het energiezuinig maken van woningen moeten er zijn. Ik ben er van overtuigd dat er meer ministers over de brug komen. Ik praat met ze en heb zo mijn kanalen. Niet voor niks staat de Tweede Kamer achter ons. In Den Haag willen ze graag ook de andere helft van het gas uit de grond halen. Dat kan alleen als het lukt het vertrouwen van de Groningers terug te winnen. Natuurlijk moet daarvoor nog veel strijd worden geleverd. Maar dat is politiek. Al die inzet is nodig om de druk op te voeren.’’

Is Groningen de spannendste episode uit uw bestuurlijke carrière geweest?

,,Ja, de laatste drie jaar zeker. Maar vergeet ook de periode in de jaren zeventig van de Groningse stadsvernieuwing niet. Dat was ook een bijzonder turbulente periode. Een megaklus in achttien wijken. Buurtje voor buurtje, plannen maken met de inwoners.

Als wethouder ben ik op 24-jarige leeftijd door muren heengelopen die ik toen niet eens gezien heb. Bij de roep om dat miljard voor het bevingsgebied heb ik de muren en de risico’s niet eens willen zien. Ik was in de stad Groningen de jongste wethouder van Nederland en ben geëindigd als oudste vertrekkende commissaris van de Koning.’’

Wat is er in Groningen niet gelopen zoals u wilde?

,,De gemeentelijke herindeling had wel wat sneller kunnen gaan. Al die discussies over de grootte van de nieuwe gemeenten hebben veel tijd gekost. Aan problemen als krimp, hoge werkloosheid en de extra taken die gemeenten van het Rijk op hun bord krijgen, hebben ze een hele zware kluif. Om die uitdaging aan te gaan is een andere bestuurlijke schaal nodig. Tegen burgemeesters hier in de buurt zeg ik: pak door, de discussie heeft te lang geduurd. Mensen willen dat zaken goed geregeld zijn. Waarom de herindeling niet opschiet? Dat heeft te maken met lokale bestuurders die niet over hun eigen schaduw willen heenspringen.’’

Waar bent u wel tevreden over?

,,We zijn er de afgelopen jaren in geslaagd de Groningse economie te versterken met Healthy Ageing en Energy Valley. Dat levert veel banen in de gezondheidszorg en in de duurzame energiesector op. Technologisch zijn we steengoed in landbouw en groene chemie. Nu nog snel internet op het hele platteland en we gaan grote sprongen maken. In Groningen hebben we trouwens de meeste startups. Met het gegeven dat mensen Groningen als uitvalsbasis zien voor een bedrijf, moeten we iets. Breng dat steviger voor het voetlicht. We zitten in een competitie. Punt is dat Groningers geen blazers of snakkers zijn. Dat is onze sympathieke kant en we laten dat snakken ook liever aan de rest van Nederland over. Tegelijkertijd moeten we wel met regionale trots laten zien wat we doen. Bijvoorbeeld in Noord-Duitsland waar ik goede kansen zie voor een goede treinverbinding naar de grote steden. Onze regio’s zijn aan elkaar vastgeplakt. We hebben meer gemeen dan we denken.’’

Toch is de grens behoorlijk hard.

,,Ik denk dat we meer naar Duitsland moeten kijken. Er is daar meer werk. De Duitse economie is intenser. De inzet om daar aan de bak te gaan moet forser zijn en overheidsgestuurd. Om te beginnen moet het Duits weer terug. Taal is zo belangrijk. Meer oefenen en het in de praktijk brengen. Volle bak! Mogelijk dat je daarmee iets kunt doen aan de hoge werkloosheid in Oost-Groningen.

Met de neoliberale gedachte dat de markt dit soort grote problemen wel oppakt, heb ik niet zoveel. Dat gebeurt namelijk onvoldoende. Om de grote sociale werkplaatsen in Oost-Groningen te hervormen is een groot instrument als de politiek nodig. De overheid mag zich wel wat meer druk maken over het lot van de zwakkeren in de samenleving. Dat wil niet zeggen dat je ze naar de mond moet praten, maar je moet er als overheid wel voor ze zijn.’’

Mooiste herinneringen aan Groningen?

,,De bekerwinst van FC Groningen in De Kuip. Dat ging niet alleen over voetbal. Ook de komst van Energy Academy Europe in het Noorden maakt me gelukkig. Dat je hier op universitair, hbo- en mbo-niveau energiestudies kunt doen, is geweldig. Een heel mooi moment beleefde ik op het Dollard College in Winschoten. Daar was een theaterplein ingericht voor jonge mensen van wie je aanvoelt dat ze uit families komen waar het niet zo vanzelfsprekend is dat je met de borst vooruit loopt. Ik heb ze gevolgd en zag bij toneellessen het zelfbewustzijn toenemen. Die docenten kregen iets klaar waar die jongens en meiden de rest van hun leven van profiteren.’’

Het academisch jaar wordt altijd in stijl geopend. U introduceerde in Groningen de aftrap van het vmbo-jaar en verrichtte die ieder jaar consequent op een andere school.

,,Dat heeft met mijn sociaal-democratische achtergrond te maken. Als enige in mijn familie ben ik naar de universiteit gegaan. Ik heb veel gevoel en waardering voor jongeren die op het vmbo worden opgeleid voor zoveel onderschatte beroepen. Toen ik hier commissaris werd dacht ik: hier heb ik de kans om ze te steunen.’’

Wat gaat u straks doen?

,,Ongetwijfeld een paar onbezoldigde klussen. Ik heb een goed pensioen dus een betaalde baan is uitgesloten. Ik zou graag bezig willen blijven met ‘FC Groningen in de maatschappij’. We houden ons huis in de stad Groningen aan. Deze provincie is een deel van mijn leven. Net als het levensmotto hier: Kop d’r veur. Groningers zijn straight. Gezegd is gezegd.

Mijn leven zal zich ook voor een deel in Amsterdam afspelen. Ook daar hebben we een woning. Ik ben nog betrokken bij het maken van de PvdA-lijst van kandidaten voor de Tweede Kamerverkiezingen. Of ik me verder nog bezig ga houden met politiek? Ik zal niet meer automatisch opdraven als de circusmuziek begint te spelen.’’

menu