De Nobelprijs winnen, dat is het allerhoogste

Met de Groningse wetenschapper Ben Feringa heeft Nederland weer een Nobelprijswinnaar. Vijf vragen over die Nobelprijs.

Wat is de Nobelprijs?

De Nobelprijs voor wetenschappers die een opmerkelijke prestatie hebben geleverd op het gebied van de natuurkunde, scheikunde, economie (de Prijs van de Zweedse Rijksbank voor economie) of geneeskunde. Bekender haast nog zijn de Nobelprijzen voor de vrede en de literatuur. De prijs werd ingesteld in 1895 in het testament van Alfred Nobel, en werd in 1901 na zijn overlijden voor het eerst uitgereikt. De prijs voor de Vrede wordt toegekend door een commissie van vijf leden van het Noorse parlement De andere prijzen worden toegekend door verschillende Zweedse wetenschappelijke instellingen.

Hoe groot is die prijs eigenlijk?

Naast de eeuwige roem bestaat de Nobelprijs uit een medaille en een geldbedrag van ongeveer 834.000 euro. Met dat geld kan verder onderzoek verricht worden, zonder dat de prijswinnaar zich met de financiering bezig moet houden.

Wie was Alfred Nobel?

Alfred Bernhard Nobel ( 21 oktober 1833- 10 december 1896) was een Zweeds chemicus en industrieel. Zijn vader had een machinefabriek die hij later aan een van zijn zoons overdeed. Het meest bekend werd hij door de uitvinding van dynamiet in 1866. Hij vond ook een reeks andere explosiemiddelen uit. Bij één van de proeven met die middelen overleed een broer van Nobel.

Alfred Nobel werd schatrijk van zijn uitvinding. Ook vergaarde hij kapitaal als aandeelhouder van oliemaatschappij. Vanwege zijn uitvinding werd Nobel gebombardeerd tot ‘handelaar in de dood’. Dit verwijt greep Nobel aan. Hij besloot zijn naam te zuiveren en paste zijn testament aan. Zijn nalatenschap moest worden gebruikt voor onderscheidingen in natuurkunde, scheikunde, geneeskunde, letterkunde en de vrede.

Het vermogen dat Nobel naliet werd in 2007 geschat op 440 miljoen euro. Om elk jaar in zes categorieën een geldbedrag uit te keren, is 5,4 miljoen euro nodig.

Hoeveel Nederlanders zijn er eigenlijk onderscheiden met een Nobelprijs?

Puur gekeken naar het geboorteland zijn het er 17. Met de genaturaliseerde Rus Andre Geim (winnaar in 2010) en de in Nederlands-Indië geboren Willem Einthoven (winnaar in 1924) zijn het er 19. In 1954 nam Gerrit Jan van Heuven Goedhart voor de Verenigde Naties de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst. Nederlanders hebben in alle categorieën de prijs wel eens gewonnen behalve in de literatuur.

Nederlandse winnaars zijn:

  • Ben Feringa (2016) met Jean-Pierre Sauvage en Fraser Stoddard (scheikunde)
  • Andre Geim (2010) met Konstantin Novoselov (natuurkunde)
  • Gerard 't Hooft en Martinus Veltman (1999, natuurkunde)
  • Paul Crutzen (1995) met Mario Jose Molina en Frank Sherwood Rowland (scheikunde)
  • Simon van der Meer (1984) met Carlo Rubbia (natuurkunde)
  • Nico Bloembergen (1981) met Arthur Leonard Schawlow en Kai Manne Börje Siegbahn (natuurkunde)
  • Tjalling Koopmans (1975) met Leonid Kantorovitsj (economie)
  • Niko Tinbergen (1973) met Karl von Frisch en Konrad Lorenz (fysiologie of geneeskunde)
  • Jan Tinbergen (1969) met Ragnar Frisch (economie),
  • Frits Zernike (1953 natuurkunde)
  • Peter Debye (1936 scheikunde)
  • Christiaan Eijkman (1929) met Frederick Gowland Hopkins (fysiologie of geneeskunde)
  • Heike Kamerlingh Onnes (1913, natuurkunde),
  • Tobias Asser (1911 vrede)
  • Johannes Diderik van der Waals (1910 natuurkunde)
  • Hendrik Antoon Lorentz en Pieter Zeeman (1902 natuurkunde)
  • Jacobus Henricus van 't Hoff (1901 scheikunde)

Heeft Groningen behalve Feringa nog meer Nobelprijswinaars voortgebracht?

Ja, al waren de winnaars op het moment van toekenning niet allemaal nog werkzaam in Groningen. Frits Zernike (16 juli 1888 – 10 maart 1966) won in 1953 de Nobelprijs voor de Natuurkunde ontving voor zijn uitvinding van de fasecontrastmicroscoop. Het Zernike Science Park is naar hem vernoemd.

De in Groningen Heike Kamerlingh Onnes (21 september 1853 – 21 februari 1926) won in 1913 de Nobelprijs voor zijn onderzoek naar de eigenschappen van materie bij lage temperaturen, dat onder andere tot de productie van vloeibaar helium heeft geleid. Toen werkte hij al in Leiden.

In 1937 wint de Hongaar Albert Szent-Györgyi de Nobelprijs voor de geneeskunde voor onder meer de beschrijving van vitamine C. De basis voor dat onderzoek legde hij in de jaren ‘20 aan de Rijksuniversiteit van Groningen.

Toon reacties

Word wakker met het belangrijkste nieuws uit het Noorden met onze ochtend-nieuwsupdate.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement.