Geluidsspecialist Jan van Muijlwijk heeft zich beroepshalve gespecialiseerd in laagfrequent geluid van windmolens op Windpark N33. In opdracht van de gemeenten Veendam, Midden-Groningen en Oldambt doet hij onderzoek naar de zogeheten bromtonen. ,,Hier moet iets aan gedaan worden. Dit kan echt niet.’’

Jan van Muijlwijk is een man van het geluid. Met een batdetector, een klein apparaatje, vangt hij in zijn vrije tijd hoogfrequente geluiden op van vleermuizen. Met andere vrijwilligers beheert hij de radiotelescoop in Dwingeloo. Hij is vooral ook geluidspecialist van de gemeente Veendam.

In die functie trok hij aan de bel. De windmolens van Windpark N33 produceren laagfrequent geluid. Bromtonen waarvan mensen knettergek kunnen worden. ,,Dit moet opgelost worden. Anders zitten tientallen mensen jarenlang in de problemen’’, zegt Van Muijlwijk. Uit de omgeving van het windpark hebben zich al zeker 150 klagers gemeld.

loading

Twaalf onderzoeken

Van Muijlwijk kent het gebied waar de windmolens staan op z’n duimpje. Geregeld trekt de onderzoeker er in zijn auto op uit. In opdracht van de gemeenten Veendam, Midden-Groningen en Oldambt voerde en voert hij er metingen uit. Zes onderzoeken op vaste plekken voor de komst van de windturbines en zes op dezelfde locaties na de ingebruikname. Deze week wordt nog gemeten bij Meeden. Daarna gaat het naar de Trekweg in Zuidbroek. In juni hoopt hij klaar te zijn.

De meetpunten staan op vaste plekken op zo’n 700 meter van de windturbines en leveren een schat aan meetgegevens. ,,Ik schrijf geen rapporten. Ik presenteer resultaten’’, stelt de geluidsonderzoeker. Hij heeft zich een hoofddoel gesteld: ,,Het oplossen van een probleem. Ik wil niemand dwarszitten. Maar de bouwer en exploitanten van de molens kunnen niet om de brom heen. Hier moet iets aan gedaan worden. Dit kan echt niet.’’

In de ban van geluid

Al zolang hij zich kan heugen is Van Muijlwijk in de ban van geluid. Hij is radiozendamateur en sinds 1978 hobbymatig met radio bezig. Hij is vrijwilliger van de Vleermuiswerkgroep Groningen en vrijwilliger bij de Stichting Camras die de radiotelescoop in Dwingeloo beheert.

De afgelopen jaren heeft hij zich beroepshalve gespecialiseerd in de zogeheten bromtonen. Hij noemt het een onderschat geluid. ,,Het kan van alles zijn. Het is gewoon geluid, alleen van een lage frequentie. Doordat het met je oren lastig te peilen is, kan het overal vandaan komen.’’

Dit laagfrequent geluid horen omwonenden van Windpark N33

loading

,,Een koelkast en een cv-installatie maken lage tonen. Er is altijd laagfrequent geluid te horen. Er is verkeer, het waait. Soms is het of mensen een dieselmotor stationair horen draaien. Iedereen hoort laagfrequent geluid. Je hoeft er niet eens waanzinnig goede oren voor te hebben.’’

,,Maar sommige mensen hebben een speciale gevoeligheid voor het waarnemen van lage tonen. Ze voelen trillingen door het hele lichaam. Of zoals ze hier in Groningen zeggen: ze vernemen het geluid.’’

Slaap- en concentratieproblemen

Dat kan gekmakend zijn, stelt de onderzoeker. Het leidt tot slaap- en concentratieproblemen. ,,Dan zit je binnen en je hoort geen wind, geen gesuis, geen verkeer; dat is er allemaal niet. Maar er is wel een brom. En dan kan het ook nog zijn dat anderen uit hetzelfde huishouden niets horen. Dat betekent niet dat het er niet is. Hoe gek kun je worden?’’

Van Muijlwijk weet waarover hij praat. Al zeker tien jaar onderzoekt hij windturbines in Nederland en Duitsland. Dat uitgerekend een van de stilste types windmolens de erge bromtonen veroorzaakt moet bij fabrikant Siemens en de exploitanten van Windpark N33, RWE en Yard Energy, de tanden doen knarsen.

,Luister eens’’, zegt de deskundige bij een van de molens in het veld. ,,Wat hoor je? Zoef, zoef, zoef. Dat is nu eenmaal het geluid dat draaiende wieken maken, dat is normaal.’’ Van Muijlwijk wijst omhoog. ,,Kijk eens. Goed kijken. Volg de wieken met je ogen. De windmolens op Windpark N33 hebben wieken met zogeheten uilenveertjes; karteltjes aan de rand van de wieken. Die moeten ze stiller maken. Dat doen ze. Maar van invloed op de brom zijn ze niet.’’

‘Techniek zonder tandwielen veroorzaakt bromtoon’

Hij legt uit waar de brom dan wél van komt. ,,De molens op Windpark N33 zijn van het type direct drive -molens. Er wordt een techniek gebruikt zonder tandwielen. Die veroorzaakt de trilling en maakt een laagfrequent geluid. De molens verschillen van de types in Drenthe die een tandwielsysteem hebben en geen bromtonen veroorzaken.’’

Op zijn laptop is het geluid ‘te zien’. Grafieken tonen aan welke geluiden afkomstig zijn van windmolens, wat achtergrondlawaai is, wat voorbijrazende trekkers en vrachtwagens doen. ,,Alles is te herleiden’’, zegt Van Muijlwijk.

loading

Hulpvragen uit heel het land

Hij mag dan de geluidsman zijn van Veendam, van heel Groningen misschien, door zijn deskundigheid op het gebied van bromtonen wordt hij wekelijks door mensen uit heel het land om hulp gevraagd. ,,Ik spreek mensen die ten einde raad zijn en in huilen uitbarsten, omdat ik de eerste ben die hen serieus neemt.’’

,,Ik kan al die mensen vanuit Veendam natuurlijk niet persoonlijk bezoeken. Ik kan ze wel op weg helpen. Je staat versteld wat je met een microfoon van twee tientjes en gratis te downloaden software zelf thuis kunt doen. Wat ze hebben opgenomen, sturen ze maar naar me op. En komen ze er helemaal niet uit, dan wil ik nog wel eens langskomen.’’

Niet altijd is er een verklaring. ,,Maar in 70 procent van de gevallen gaat het om geluid, een brom. En in de helft van die gevallen is de bron te lokaliseren. En ook al is de bron niet te herleiden, dan nog is onderzoek belangrijk. Mensen voelen zich serieus genomen.’’

‘Een testje van niks’

Om de ’brombron’ te vinden is het volgens Van Muijlwijk van belang precies te weten welke toonhoogte iemand waarneemt. ,,Mensen kunnen thuis een luistertest doen. Een testje van niks. Koptelefoon op. Je laat allerlei frequenties horen. Binnen een uur ben je klaar. Het mooie is: mensen kunnen vaak zeer nauwkeurig aangeven van welke frequenties ze last hebben. Als je dat weet, kun je gericht gaan zoeken en kunnen echte metingen beginnen met professionele apparatuur.’’

Als het zo gemakkelijk is, waarom wordt dat dan niet vaker (door instanties, bedrijven of overheden) gedaan? ,,Een eerste reflex is vaak: er is een probleem, dat gaan we snel oplossen. Mensen klagen, de overheid of een bedrijf gaat op onderzoek uit. Terwijl mensen vaak niet eens last hebben van hetzelfde geluid. Het gaat dus vooral ook om luisteren wat er speelt, vragen stellen, onderzoeken, meten, veel geduld hebben en weer meten en nogmaals: luisteren. Waar zit u mee? Wat speelt er? Wat doet het met u?’’

Van Muijlwijk: ,,Mijn missie is te bewerkstelligen dat gemeenten en omgevingsdiensten in de rest van Nederland ook zo te werk gaan. Niet om mezelf op de borst te kloppen, want dit kunnen zij ook. Maar er is in veel gevallen meer geduld nodig om deze mensen te helpen en aan te horen.’’

Siemens doet onderzoek in Denemarken

Ondertussen draaien de windmolens op Windpark N33 gestaag door. Ze blijven brommen, in afwachting van een onderzoek dat Siemens in Denemarken doet met soortgelijke turbines.

Zet er haast achter, betoogt de geluidsdeskundige. Dat verdienen de mensen en de windmolens. ,,Dit doet afbreuk aan het beeld dat mensen van windparken hebben. Dan krijg je dat ze zeggen: windmolens, doe maar niet. Die maken bromgeluiden. Terwijl dat niet zo is. Ja, hier op dit park. Kijk maar eens naar de grafieken’’, stelt Van Muijlwijck. ,,Wat zou het een mooie geste zijn om in afwachting van een oplossing een deel van het park ’s avonds en ’s nachts stil te leggen.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Windmolens