Is dit beeld van rammelende hazen in het voorjaar straks voorgoed verleden tijd in ons land?

Waarom hazen en konijnen in Nederland op de lijst staan van dieren die dreigen te verdwijnen

Is dit beeld van rammelende hazen in het voorjaar straks voorgoed verleden tijd in ons land? Foto: Archief/Marcel van Kammen

Nederland zonder hazen en konijnen? Het is nauwelijks voor te stellen. Toch staan de soorten sinds deze week op de Rode Lijst Zoogdieren van het ministerie van LNV: een lijst van dieren die dreigen te verdwijnen.

,,Dat is verontrustend, maar niet verrassend’’, zegt hoogleraar ecologie en natuurbeheer van de Rijksuniversiteit Groningen Chris Smit. Het grootste deel (11 van de 19) van de zoogdieren die het moeilijk hebben leeft in agrarisch gebied. ,,We wisten al dat de biodiversiteit daar snel afneemt. Er is alarm geslagen over de insecten en de weidevogels. Dus het is niet verwonderlijk dat ook de zoogdieren lijden onder de intensieve landbouw.’’

Volgens de lijst, die het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) baseert op een advies van de Zoogdiervereniging, is het aantal konijnen en hazen sinds 1950 met 60 tot 70 procent afgenomen. Op de lijst staan verder een aantal soorten vleermuizen en muizen, de hamster, de wezel, de bunzing, de zwarte rat, de hermelijn en de tuimelaar (verdwenen uit Nederland).

Snelle afname

Hazen en konijnen staan niet op de lijst omdat ze zeldzaam zijn, maar omdat de populatie zo sterk is afgenomen. Ze komen nog steeds algemeen voor in Nederland. De Zoogdiervereniging wijst ook op de snelle afname van egels en eekhoorns in Nederland, maar die staan niet op de lijst.

,,Natuurlijk is niet alles is te wijten aan de landbouw’’, zegt Smit. ,,Konijnen hebben bijvoorbeeld veel last van ziektes, je hebt de toename van de kattenpopulatie. Maar het overgrote deel van de landbouw is nog altijd zeer intensief. De gronden zijn woestijnen, met bijna geen voedsel meer. Dat weten we allang, maar we zien nog te weinig veranderen.’’

Herstel is mogelijk

Als de leefomgeving verbetert, is herstel wel mogelijk. Dat bewijzen de otter, bever, bruinvis en boommarter die nog wel op de vorige versie van de Rose Lijst Zoogdieren uit 2009 stonden, maar nu niet meer. ,,Ook dat past in het algemene beeld’’, zet Smit. ,,Met dieren die in het water leven gaat het vrij goed, ook de insecten. De mens heeft daar veel aandacht voor, we hebben otters en bevers uitgezet. Dat werkt.’’

Verdwenen populaties kunnen zo gelukkig terugkeren, zegt Smit. ,,Maar dan moeten we wel bereid zijn om de habitat op grote schaal te herstellen. Dat zie ik in de agrarische gebieden nog niet gebeuren. Sterker nog; hazen en konijnen worden nog steeds bejaagd. Dat is onverenigbaar.’’

Jacht

Direct na publicatie van de lijst deed de Dierenbescherming een oproep aan de minister om de jacht op konijnen en hazen op te schorten. Het ministerie van LNV stelt dat de soorten niet in hun voortbestaan worden bedreigd en daarom ‘vooralsnog’ op de nationale wildlijst – die bepaalt op welke dieren gejaagd mag worden – blijven staan. Het ministerie onderzoekt of er maatregelen nodig zijn.

De Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging noemt de Rode Lijst Zoogdieren ‘slecht onderbouwd’ omdat een belangrijke set telgegevens door de Zoogdiervereniging is genegeerd en de huidige populaties worden vergeleken met die van 1950, terwijl er uit die tijd geen betrouwbare telgegevens zouden zijn. De vereniging pleit voor het instellen van een ‘Autoriteit Faunagegevens’.

menu