De klok gaat zondag weer een uur achteruit: zeven vragen over de zomer- en wintertijd

In de nacht van vrijdag op zondag wordt de klok officieel om 03.00 ur ene uur teruggedraaid naar de wintertijd. Medewerkers van museum Orsay in Parijs hebben er ene hele kluif aan om deze klok bij de tijd tre brengen. Foto: Pixabay

De klok gaat in de nacht van zaterdag op zondag weer een uur achteruit. Waarom eigenlijk en hoe lang blijven we nog rommelen aan de tijd? Zeven vragen en antwoorden.

De zomertijd wordt toch afgeschaft?

Dat klopt. Een meerderheid van het Europees Parlement wil dat er over twee jaar een einde komt aan het halfjaarlijkse verzetten van de klok. De EU-lidstaten kunnen zelf bepalen of zij daarna permanent op zomer- of wintertijd overschakelen.

Voor de zomertijd als standaardtijd moeten in maart 2021 voor het laatst de klokken een uur vooruit. Bij een permanente wintertijd moeten de klokken in oktober 2021 een uur terug.

Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik (CDA) zei 'bijzonder gelukkig' met het besluit te zijn. ,,Dit is winst voor de gezondheid van de inwoners van de EU. Wetenschappers hebben aangetoond dat ons bioritme van slag raakt van het klok verzetten. ''

Hoeveel tijd heeft de Europese politiek nodig voor dat ene uurtje?

Toch is het einde van het ritueel met de klok verzetten nog niet voorbij. Sterker nog, het duurt nog jaren voordat er overeenstemming is bereikt over de juiste tijd.

In september 2018 heeft de Europese Commissie een voorstel ingediend om de verplichte zomer- en wintertijdregeling in 2019 af te schaffen.

De lidstaten hebben dit voorstel doorgeschoven naar 2021. Of het dan daadwerkelijk wordt doorgevoerd is nog maar de vraag. In principe mogen de EU-lidstaten zelf bepalen welke tijd zij voeren. Het parlement heeft echter een uitstelclausule aangenomen om te voorkomen dat er een grote verscheidenheid aan verschillende tijden ontstaat.

De meeste EU-landen, waaronder Nederland, hebben meer tijd nodig om de bevolking, het bedrijfsleven en belanghebbenden te raadplegen.

Sinds wanneer doen we dat eigenlijk, de klok een uur verzetten?

In Nederland zijn winter- en zomertijd in 1977 opnieuw ingevoerd vanwege de oliecrisis. Door in de zomer langer gebruik te maken van het zonlicht, zou er energie bespaard worden. Maar dat is nooit bewezen.

Hoezo opnieuw ingevoerd?

Het waren de Duitsers die tijdens de Eerste Wereldoorlog de zomertijd echt invoerden. Om kolen te besparen besloot Duitsland de zomertijd in te voeren. Ook in de bezette delen van België en Frankrijk werd dit ingevoerd. Nederland volgde het voorbeeld. Net als Engeland.

Tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog werd de klok in het voor- en het najaar vervolgens weer ongemoeid gelaten.

In de Tweede Wereldoorlog ging Nederland op bevel van de Duitsers van de zogeheten Amsterdamse Tijd over op de Midden-Europese Tijd. De klok moest liefst één uur en veertig minuten vooruit worden gezet zodat het in Nederland even laat zou zijn als in Duitsland. In 1946 werd de zomertijd afgeschaft.

Is zomertijd dan een Duitse uitvinding?

Dat zou je denken. Maar het was naar alle waarschijnlijkheid de Amerikaanse geleerde Benjamin Franklin (1706-1790) die als eerste serieus nadacht hoe effectief te gaan met het daglicht. Franklin meende dat mensen veel kaarsen en geld konden besparen als ze in de zomer een paar uur 'eerder' zouden opstaan.

In 1907 kwam hij met het plan om de klok in de lente op vier opeenvolgende zondagen steeds twintig minuten vooruit te zetten. Op zondagen in september zou de klok dan weer steeds twintig minuten teruggezet moeten worden. Het plan werd niet erg serieus genomen, totdat de Duitsers en paar jaar later ten strijde trokken.

Waar kiezen we straks voor, zomer- of wintertijd?

De meningen zijn verdeeld. Er zijn fervente aanhangers van een extra uurtje zonlicht in de avonduren. Wetenschappers betogen echter dat de keuze voor zomertijd voor de gezondheid slecht uitpakt omdat het in de wintermaanden 's ochtends dan wel heel lang donker blijft.

De discussie of de tijd speelt al decennia in alle landen.  Verkopers zagen en zien in het uur extra daglicht kans op meer omzet. Theatereigenaren vreesden vroeger al verlies van publiek als het 's avonds langer licht zou zijn. Want theaterbezoek zou iets zijn voor na zonsondergang.

Het gerommel aan de klok verdeelt ook de opvattingen over het verkeer. De een denkt dat het veiliger wordt, de ander denkt juist het tegenovergestelde.

Moet de klok nu voor of achteruit?

De klok wordt zaterdagnacht officieel om drie uur een uur achteruit gezet. Pjotr Wiese van de website Ezelsbrug.nl heeft enkele ezelsbruggetjes verzameld zodat we nooit meer vergeten dat in het voorjaar de klok vooruit gaat.

Voorjaar, klok vooruit is er dus een. Wiese heeft meer ezelsbruggetjes verzameld. ,,Als de dagen lengen rent de klok vooruit, als de dagen kort worden, lopen we achteruit.’’

Uit de temperatuur valt af te leiden of de klok een uur naar voren dan wel naar achteren moet: ,,Weer achteruit (slechter) tijd achteruit. Weer vooruit (beter) tijd vooruit.’’

De meest kernachtige is afkomstig uit het Engels: Spring ahead, fall back (Lente vooruit, herfst achteruit).

menu