De politie is enthousiast over de bodycam, maar wat betekent die voor de privacy van het publiek? Foto: ANP

De politie krijgt meer bodycams, maar hoe zit het dan met de privacy?

De politie is enthousiast over de bodycam, maar wat betekent die voor de privacy van het publiek? Foto: ANP

De politie maakt zich veel te gemakkelijk af van de privacyvragen die het gebruik van bodycams oproept, vindt RUG-onderzoeker Gerard Ritsema van Eck. „Een camera op het uniform van een agent komt heel dichtbij. Ook achter de voordeur.”

Mensen veranderen hun gedrag als ze gefilmd worden, weet jurist Gerard Ritsema van Eck. „Dat heet het chilling effect . Je voelt je minder vrij. Als dat betekent dat je besluit om een agent géén klap te geven, is dat natuurlijk mooi. Maar als je je niet vrij genoeg voelt om je uit te spreken omdat je bang bent dat het later tegen je wordt gebruikt, vind ik dat kwalijk.”

Ritsema van Eck is jurist en doet onderzoek naar privacy in de openbare ruimte. Die privacy staat op gespannen voet met bodycams: mobiele cameraatjes die agenten op hun uniform kunnen dragen, en die in de toekomst bij alle politie-eenheden worden ingezet.

‘Bodycams werken de-escalerend’

Van juli 2017 tot mei 2018 deed de politie een proef met de camera’s, ook op verschillende plaatsen in Groningen, Drenthe en Friesland. Meer dan 80 procent van de deelnemende agenten voelt zich veiliger tijdens het werk dankzij de camera, zo staat in het eindrapport van de pilot . Bovendien maakt de bodycam hen zelfverzekerder: „De beelden geven inzicht in de context van een situatie en mede hierdoor kunnen ze hun eigen handelen beter verantwoorden.”

De agenten in het noorden ervaren het ook zo, vertelt een woordvoerder van de politie Noord-Nederland. „We zien dat de bodycams de-escalerend werken, bijvoorbeeld rondom horeca of bij evenementen. Op het moment dat een agent aankondigt: ‘ik zet nu mijn camera aan’, wordt iemand vaak al kalmer.”

Camera op het uniform kan ook achter de voordeur komen

Burgers hebben maar weinig problemen met de technologie - minder dan met andere soorten cameratoezicht, blijkt uit een grootschalig onderzoek uit 2017 . Van de ondervraagden denkt 5 procent negatief over bodycams, terwijl gewone camera’s in de publieke ruimte negatief ervaren worden door ruim 10 procent en drones door bijna 30 procent.

Noch burgers, noch agenten maken zich echt zorgen over de impact van de camera’s op privacy. Eigenlijk is dat raar, zegt Ritsema van Eck. „Een vaste camera ergens aan een lantaarnpaal filmt negentig procent van de tijd alleen maar een lege straat”, zegt hij. „Een camera op het uniform van een politieman komt dichtbij, en vaak ook nog op plekken waar die reguliere camera’s nooit bij kunnen.”

Stel dat verdachte een woning invlucht, moet agent dan de achtervolging onderbreken om z’n camera uit te zetten?

Met vaste camera’s is Groningen relatief terughoudend; een beleidskeuze van de driehoek gemeente-politie-justitie. „In de hele stad hangen er maar een stuk of twintig, veel minder dan bijvoorbeeld in Rotterdam.” Maar over de inzet van bodycams heeft de driehoek niets te zeggen. „Dat is óók raar, want het is best wel invasieve technologie die alles op elke plek kan opnemen. Ook achter de voordeur.”

‘Een gebrek aan moreel leiderschap’

De politie heeft een set voorlopige gebruiksregels opgesteld voor de camera’s naar aanleiding van de pilot, die bijvoorbeeld verbieden om zomaar te filmen in een woning of een besloten plaats. Ritsema van Eck is er niet van onder de indruk. „Stel dat een verdachte een woning invlucht, moet een agent dan de achtervolging onderbreken om z’n camera uit te zetten? Dat lijkt me nogal lastig in de praktijk.”

Pas écht problematisch is het ontbreken van heldere regels voor het aan- en uitzetten van de camera. Die keuze laat de politie nu aan individuele agenten over. „Een gebrek aan moreel leiderschap”, vindt Ritsema van Eck. „Een inbreuk op de privacy van burgers mag alleen als dat noodzakelijk en proportioneel is - dat is een moeilijke afweging. En na járen nadenken is er nog steeds geen duidelijke regel voor, de korpsleiding zegt in feite tegen agenten: kijk zelf maar even wat je doet. Dat vind ik laf.”

Wanneer de extra bodycams precies worden aangeschaft, is nog niet bekend. De politie laat weten dat er binnenkort een aanbestedingsprocedure start voor het leveren van de apparatuur. Tot de nieuwe camera’s er zijn, kunnen agenten gebruik blijven maken van de bodycams die ze al hebben.

menu