Het lachgasverbod laat langer op zich wachten dan gepland. Ondertussen zijn de risico’s van het goedje een stuk groter dan veel gebruikers denken. Neuroloog Arjen Schaafsma van het Martini Ziekenhuis in Groningen luidt de noodklok. Hij ziet in toenemende mate jongeren die in de bloei van hun leven waren, maar nu in de put zitten door lachgas. ‘De neurologische schade is enorm en herstelt soms nooit meer.’

Het is dat het coronatijd is en de kroegen gesloten zijn. Anders zou het Groningse uitgaansgebied nog steeds bezaaid liggen met ballonnen. Massaal nemen jongeren lachgas in uit een ballon. Ze ervaren een korte, hevige roes en voelen zich na pakweg 30 seconden weer normaal.

Het goedje is vrijwel overal verkrijgbaar: avondwinkels verkopen het, sommige kroegen bieden het aan en bezorgen aan de deur kan ook. Een ballonnetje met lachgas nemen is op veel plekken net zo normaal geworden als een biertje drinken. Maar deskundigen trekken aan de bel: lachgas is verslavender dan gedacht en richt bovendien meer schade aan dan artsen eerder konden vermoeden.

'Ernstige gevolgen'

Arjen Schaafsma is neuroloog en klinisch neurofysioloog in het Martini Ziekenhuis in Groningen. Hij trekt aan de bel. „Het begint nogal op te vallen dat er steeds meer jonge mensen in de spreekkamer komen die we anders eigenlijk niet zien." Het zijn mensen van grofweg 20 tot 30 jaar oud, die volgens Schaafsma soms na één avond lachgas gebruiken al ernstige symptomen hebben.

„Meestal worden ze de ochtend na een feestje wakker en hebben ze ernstige uitvalsverschijnselen, coördinatiestoornissen, krachtverlies en gevoelsstoornissen over het hele lichaam. Op sommige plekken voelen ze helemaal niks meer en soms kunnen ze niet meer lopen." Enig herstel is volgens hem mogelijk, maar sommige verschijnselen blijven de rest van iemands leven.

Relatief kleine groep, maar die is er ernstig aan toe

Om hoeveel mensen gaat het? Volgens Verslavingszorg Noord-Nederland heeft van de jongeren van 16 tot 30 zo’n beetje de helft wel eens lachgas gebruikt. Landelijk gaat het om vele tienduizenden mensen die lachgas tot zich nemen. Slechts een heel klein deel daarvan komt bij een arts terecht.

Schaafsma zegt elke maand 1 tot 2 nieuwe patiënten te zien. Maar wie bij een arts terecht komt vanwege problemen na lachgasgebruik, is er vaak slecht aan toe. Eerder werd aangenomen dat bij beperkt gebruik, zeg maximaal 4 ballonnen verspreid over een avond, de schade binnen de perken bleef.

Weet jij of je genoeg B12 in je lichaam hebt?

Schaafsma waarschuwt dat die vlieger niet altijd opgaat. Want wat gebeurt er als iemand distikstofoxide, zoals lachgas eigenlijk heet, inhaleert? „In ons lichaam zit vitamine B12", legt Schaafsma uit. „Lachgas bindt zich onomkeerbaar met B12 en herstelt raakt daardoor beschadigd. We zien een acuut gebrek aan vitamine B12. Het is er wel, maar het doet niks meer."

En daar zit de crux, volgens de neuroloog. Want wie weet van zichzelf hoeveel voorraad vitamine b12 er in zijn of haar lichaam voor handen is? „Vrijwel niemand", zet Schaafsma. B12 krijgen we binnen via bijvoorbeeld vlees. Vegetariërs moeten om die reden B12 bij slikken. Schaafsma vermoedt dan ook dat mensen die weinig voorraad hebben, zoals vegetariërs die geen supplementen nemen, eerder schade oplopen.

Mensen met dergelijke klachten zag Schaafsma voordat lachgas gemeengoed werd vrijwel nooit. „Soms zien we het bij alcoholisten. Dan komt het vaak omdat iemand al vele jaren ook slecht eet en daardoor een tekort aan voedingsstoffen heeft."

Mensen in de bloei van hun leven

De jongeren die lachgas gebruiken zijn een heel andere groep, merkt de arts. Het zijn mensen in de bloei van hun leven, die niets meer willen dan een feestje vieren. „De patiënten die ik spreek hadden geen idee dat er zulke grote risico's aan lachgas kleven. Dat is heel anders dan bij drugs als cocaïne of alcohol, waarvan iedereen wel weet dat ze schadelijk zijn.

Het valt neuroloog Schaafsma op dat de meeste patiënten niet piepjong zijn, maar tussen de 20 en 30 zitten. Mogelijk komt dat door de kosten: een ballonnetje kost gemiddeld tussen de 2 en 3 euro. Wie er (vele) tientallen wil nemen moet dus iets te besteden hebben. De kater is enorm, omdat sommige problemen nooit verdwijnen. Zo zag Schaafsma een patiënt die door een verstoorde fijne motoriek zijn eigen bedrijf niet meer kon runnen.

Wat te doen als behandeling?

Is er dan geen enkel herstel mogelijk? Schaafsma: „We zien wel iets van verbetering. We dienen deze mensen vers, onbeschadigd vitamine B12 toe. Meestal doen we dat met injecties, soms met behulp van dagelijkse tabletten. Mensen zijn maanden heel ziek, daarna zien we vaak wel wat verbetering. Het is de vraag waar het eindpunt zit. We weten van vroeger dat mensen op lange termijn klachten houden." Vaak gaat het om coördinatiestoornissen die overblijven. „Zoiets kan grote gevolgen hebben, zoals niet meer kunnen hardlopen", zegt de arts van het Martini Ziekenhuis.

Alcohol, drugs, we weten dat het niet gezond is. Toch gebruiken mensen het massaal. Volgens Schaafsma is er bij lachgas een onvoorspelbare component, meer dan bij andere genotsmiddelen. „Bij alcohol merk je als je te veel hebt gehad. Bij lachgas krijg je geen waarschuwing dat het genoeg is."

Het lachgasverbod komt, maar is dat genoeg?

Hoe verder? Landelijk zit er een lachgasverbod aan te komen. Het gas wordt dan geschaard onder de Opiumwet, waardoor het verboden is. Bedoeling was dat het op 1 januari van het nieuw jaar in zou gaan, maar de wet is er nog niet door. Sommige gemeenten ondernemen zelf actie. Ze kunnen het niet onder de Opiumwet zetten, maar gebruik in de openbare ruimte wel verbieden. Zo voert onder andere Groningen een lachgasverbod op straat in per 1 januari.

De vraag is of de met gas gevulde ballonnen daarmee verdwijnen of vervolgens ondergronds opduiken. Schaafsma vindt dat verkopers ook hun verantwoordelijkheid moeten nemen. „Bij een pakje sigaretten moet je waarschuwen. Waarom hierbij dan niet?"

Preventiemedewerker Rob Otten van Verslavingszorg Noord-Nederland denk dat ook dat er een verkeerd signaal uitgaat van de massale beschikbaarheid van lachgas. „Veel jongeren denken: als je het zo makkelijk kunt krijgen, zal het wel goed zijn. Maar het is niet zo onschuldig als sommige mensen denken." Hij waarschuwt vooral dat mensen die het willen gebruiken eigenlijk boven de 20 moeten zijn, omdat een nog ontwikkelend brein extra kwetsbaar is.

Schaafsma hoopt dat de overheid meer gaat doen dan alleen verbieden. „Doe iets aan voorlichting. Laat ex-gebruikers op scholen vertellen. Want dat ik als arts het vertel, dat gelooft iedereen wel. Maar als een leeftijdsgenoot zoiets zegt, komt de boodschap vaak wel over."

Zien hoe het gebruik van lachgas in Groningen eraan toe gaat? Klik hieronder op de video die we eerder dit jaar maakten.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen