Bert Niesters, hoogleraar medische microbiologie, hoofd sectie klinische virologie UMCG

Dit weten we nu over Zuid-Afrikaanse coronamutatie

Bert Niesters, hoogleraar medische microbiologie, hoofd sectie klinische virologie UMCG Foto: Corné Sparidaens

Een nieuwe coronamutatie die eind 2020 in Zuid-Afrika werd ontdekt baart wetenschappers grote zorgen. De mutatie zou een stuk besmettelijker zijn dan het oorspronkelijke virus. Vrijdagmiddag werd bekend dat deze variant ook in Nederland is ontdekt. Hoe gevaarlijk is de Zuid-Afrikaanse mutatie?

„Als een virus circuleert dan muteert het”, begint UMCG-viroloog Bert Niesters. Elke keer dat een virus van persoon op persoon overspringt ontstaan er kleine genetische veranderingen. In de meeste gevallen heeft dat geen effect op de overdracht of ziektekenmerken van het virus. Sommige veranderingen zijn zelfs schadelijk voor de overleving van het virus, maar er zijn ook aanpassingen die ervoor zorgen dat het virus wél gevaarlijker wordt.

Inmiddels zijn er volgens Niesters dan ook al vele duizenden versies van het virus in omloop. Experts maken zich echter maar zorgen om een handjevol, waarvan de Zuid-Afrikaanse inmiddels bovenaan het lijstje staat.

Besmettelijker

Op 18 december kondigde Zuid-Afrika aan dat ze een mutatie van het coronavirus hadden gevonden die zich in razendsnel tempo verspreidde over het land. Het was binnen de kortste keren de dominante soort in de provincies Oost-Kaap, West-Kaap en KwaZulu-Natal. Het virus lijkt het daarmee ook besmettelijker te zijn dan andere coronavarianten.

Wetenschappers geloven niet dat de mutatie ook dodelijker is, maar meer besmettingen leidt wel tot grotere druk op de zorg. In de ziekenhuizen is de situatie nog altijd penibel, hoewel we volgens voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg Ernst Kuipers voorlopig over de top heen lijken te zijn. Voor de Nederlandse overheid genoeg reden om het vliegverkeer met Zuid-Afrika acuut stil te leggen.

De vraag is of dat misschien allemaal voor niets is geweest. Vrijdagmiddag werd namelijk bekend dat de mutatie ook in Nederland is vastgesteld. Op 22 december werd een persoon uit de regio Midden- en West-Brabant getest die deze variant bleek te hebben opgelopen. Het is overigens niet bekend of de Brabander onlangs in Zuid-Afrika is geweest.

Tot dusver is de mutatie buiten Zuid-Afrika in een handjevol gevallen aangetroffen, zij het in een toenemend aantal landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Zwitserland, Japan en Oostenrijk en inmiddels dus ook Nederland.

Britse variant

De variant heeft de naam ’501Y.V2’, vanwege de N501Y-mutatie die ze vonden in het spike-eiwit dat het virus gebruikt om de cellen in het lichaam binnen te dringen. Deze mutatie werd onder andere ook gevonden in de variant die het Verenigd Koninkrijk in december identificeerde. De WHO merkte al snel op dat de twee van elkaar verschilden. Zo blijkt de Zuid-Afrikaanse variant ook nog twee andere mutaties in het spike-eiwit te dragen die niet aanwezig zijn in de Britse variant. De angst dat de mutaties de werking van het vaccin zouden beïnvloeden werd daarmee steeds groter.

Uit eerste onderzoeken blijkt dat het vaccin van Pfizer/BioNtech in ieder geval lijkt te werken tegen de N501-Y mutatie en dus hoogstwaarschijnlijk in staat is om ook de Britse als de Zuid-Afrikaanse mutaties te verslaan. Dat vaccin hoeft voorlopig dus nog niet aangepast te worden, net als de andere zogenoemde mRNA-vaccins van farmaceuten Moderna en Curevac, die qua werking vrijwel hetzelfde zijn als dat van Pfizer.

Het zal echter niet de laatste mutatie zijn waar wetenschappers zich over moeten buigen. In het ergste geval zijn deze zo genetisch anders dat de huidige vaccins er niet tegen werken. In dat geval moeten de vaccins opnieuw ontworpen en aangepast worden, wat gelukkig slechts een kwestie van weken is. Mensen die al gevaccineerd zijn, zullen dan waarschijnlijk opnieuw moeten worden geprikt.

Goed nieuws is dat maatregelen zoals het wassen van je handen en voldoende afstand houden ook de verspreiding van de Zuid-Afrikaanse variant zullen helpen te stoppen, aldus Niesters.

menu