Asielzoekers lopen en fietsen over de Ter Apelervenen vlak bij het azc.

Dit zijn die 'veiligelanders' in Ter Apel waar iedereen het over heeft

Asielzoekers lopen en fietsen over de Ter Apelervenen vlak bij het azc.

Gaat het over Ter Apel, dan gaat het vaak over kansloze asielzoekers, die rotzooi schoppen in het dorp of de bus. Maar klopt dat beeld wel? Wie zijn eigenlijk die ‘veiligelanders’ waar iedereen over praat en wat beweegt hen?

Drie sjofel geklede jonge mannen komen met een krat bier en een plastic tas vol boodschappen uit de Jumbo. Ze komen uit Albanië, vertelt de 23-jarige Rama. De drie neven zijn al ruim vier jaar onderweg in West-Europa en hoppen van land naar land, van opvang naar opvang. Ze waren in Frankrijk en verbleven twee jaar in Hannover en Bremen. Ze moesten terug naar huis, maar verlieten Albanië weer gauw. ,,Slechte president en geen werk.’’

Na drie maanden Ter Apel hebben ze te horen gekregen dat ze ook hier geen verblijfsvergunning krijgen. Terug naar Albanië gaan ze zeker niet, bezweert Rama. Dan maar weer naar Duitsland. Ze binden het krat bier op de bagagedrager van hun fiets en zetten koers naar het azc.

Alle Balkanlanden worden gezien als veilig

Net als alle Balkanlanden staat Albanië te boek als veilig. Voor vluchtelingen uit veilige landen is de kans niet groot dat ze hier mogen blijven. Desondanks blijven velen het proberen. In het eerste kwartaal van dit jaar waren Syriërs nipt de grootste groep asielzoekers. Ze worden op de voet gevolgd door een aanzwellende stroom Nigerianen en Iraniërs. Verder meldden zich flinke aantallen Algerijnen, Moldaviërs en Marokkanen. Ook deze laatste drie nationaliteiten zijn nagenoeg kansloos, tenzij ze in hun eigen land worden vervolgd om zaken als etniciteit of geloofsovertuiging.

In Ter Apel gaan we op zoek naar deze ‘kansloze’ asielzoekers. Wie zijn ze en waarom komen ze hier, terwijl ze weten dat ze geen recht hebben op een verblijfsvergunning? We houden rekening met een lange zoektocht. Maar na twee uur buurten in het centrum en wat rondrijden door het dorp is de conclusie: Ter Apel wordt overspoeld door ‘veiligelanders’. En ze nemen geen blad voor de mond over waarom ze hier zijn: economische redenen, sociale problemen of het ontberen van medische zorg in hun eigen land.

Autistische zoon

,,Mijn zoon is autistisch’’, vertelt een man uit Venezuela in zeer gebrekkig Engels. De jongen zit met zijn bleek uitziende zusje op een bankje bij een parkeerplaats in zichzelf gekeerd op en neer te wippen. In hun eigen land ‘is geen medische zorg’, zegt de vader. Hij woont met zijn vrouw en drie kinderen sinds een jaar in het azc. De jongen krijgt kalmerende medicijnen, die moeten voorkomen dat hij als ‘een stuiterbal’ door het leven gaat.

‘Natúúrlijk.’’ Wat een vraag. Natuurlijk wil ze hier blijven. Zara (16) uit Bagdad, Irak, reisde 3,5 jaar geleden met haar moeder en zusje via Turkije, Griekenland, Servië, Kroatië, Oostenrijk en Duitsland naar Nederland. Het azc in Ter Apel is hun elfde opvanglocatie.

‘Ik was dertien toen ik hier kwam en heb de taal geleerd’

Een verblijfsvergunning is hen geweigerd. ,,We hebben een nieuwe aanvraag ingediend’’, vertelt ze. Recht op het kinderpardon heeft ze niet. Daarvoor moet ze minstens vijf jaar in Nederland zijn, weet ook zij. Toch wil ze blijven. ,,Ik was dertien jaar toen ik hier kwam en heb de taal geleerd. Hier mag je zelf bepalen wat je wilt geloven, wat je wilt worden.’’

Haar Nederlands is uitstekend en ze tolkt graag voor haar nieuwe vrienden, met wie ze in het centrum van Ter Apel rondfietst: Shaheem (16) uit Jemen, die met zijn 30-jarige neef is meegekomen, en de Palestijn Abdul (16), die met het gezin Syrië is ontvlucht. Zara wil later ‘met arme kinderen gaan werken’. Shaheem ziet een toekomst als dokter en Abdul wil autospuiter worden.

Roma-stelletje met pasgeboren baby

We ontmoeten een Roma-stelletje met een pasgeboren baby in de kinderwagen. Ze zijn Servië ontvlucht, omdat ze zich als zigeuners niet gewenst voelen. Drie maanden wonen ze in het azc, vertelt de 27-jarige man met diepe wallen onder de ogen, in gebrekkig Duits. Ze hebben een goed leven hier. Eten, een eigen kamer en zakgeld. Maar ze moeten binnenkort terug naar hun geboorteland, want ze hebben twee keer nul op het rekest gekregen. ,,We kunnen niet anders dan terug naar Servië, maar we hebben geen leven daar.’’

Twee jonge moslimmannen voor de Jumbo komen uit Liberia. Ze hebben elkaar net ontmoet. Sani (28) heeft eerst twee jaar in Italië gewoond. Hij zegt dat hij zijn thuisland is ontvlucht nadat zijn vriendin overleed na het slikken van een abortusmedicijn. ,,Ze geven mij de schuld’’, zegt hij. Hij zou haar de dodelijke medicatie hebben gegeven. En dus moest hij wel vertrekken. Hij heeft het over martelingen in de gevangenis en zoekt ‘een nieuwe toekomst in Nederland’.

Mensensmokkelaars

Zijn maat Abdul moest ook weg vanwege zijn vriendin. Zij was in handen gevallen van mensensmokkelaars, maar liep weg. Ze denken dat hij daar achter zit en nu hebben ze het dus op hem gemunt, vermoedt hij. ,,Ik voelde me bedreigd.’’ Contact met zijn vriendin heeft hij sinds haar ontsnapping niet meer gehad. Abdul heeft op beide wangen een litteken, het kenmerk van zijn stam in Liberia. Ook hij is via Italië naar Ter Apel gekomen. Hier groeten de mensen op straat tenminste vriendelijk. En ze lachen, dat geeft hoop. Hier voelt hij zich veilig. ,,Holland is the best.’’ Hij ziet ‘een zonnige toekomst’ voor zich.

Van alle asielzoekers die we ontmoeten is Abdulaziz (42) het meest radeloos. Na zeven dagen zet het azc hem morgen op straat. ,,Waar moet ik heen?’’ Hij klampt twee agenten aan, maar die kunnen niets voor hem doen. Hij is geboren in Casablanca, Marokko. De laatste tijd verbleef hij in Engeland. Voor zijn scheiding moest hij naar de rechtbank in Spanje. En nu komt hij Engeland niet meer in, zegt hij. Want Spanje is een ‘veilig land’. Toch kon hij daar niet aarden. ,,Veel racisten daar.’’

Slapen voor het parlement

,,Moet ik dan maar voor het parlement gaan liggen slapen?’’ Hij kijkt wanhopig om zich heen. ,,Het enige wat ik wil is rust.’’ Vluchtelingenorganisatie Inlia in Groningen kon hem ook al niet helpen. Dan moet hij eerst twee maanden hier zijn. Een week geleden kreeg hij op Rotterdam Centraal van de spoorwegpolitie een enkele reis naar Ter Apel. Eigenlijk wil hij wel terug naar Rotterdam, ‘maar ik heb geen geld voor een treinkaartje’.

Abdul (22) is Senegal ontvlucht omdat hij homoseksueel is, vertelt hij. Familie in Spanje raadde hem aan naar Nederland te gaan. Hij woont nu zeven maanden hier en wacht op de afhandeling van zijn procedure. In het azc ontmoette hij een nieuwe liefde: Sekou (23) uit Liberia. Ook gevlucht omdat hij gay is. Hij vloog negen maanden geleden via Casablanca naar Schiphol en werd linea recta naar Ter Apel gestuurd. ,,Hier kunnen we open en bloot een stel zijn. Niemand kan ons hier kapotmaken.’’ Hij heeft hoop dat hij mag blijven en wil aan het werk, ‘in een restaurant of zo’.

Vlekkeloos Nederlands

Erdjan (23) uit Skopje woont al tien jaar in Nederland met zijn ouders, broer en zus. Het gaat niet zo goed met hem, vertelt hij in vlekkeloos Nederlands. Want ze hebben vorig jaar gehoord dat ze terug moeten naar – het veilige – Noord-Macedonië. Ze hebben een advocaat in de arm genomen en doen hun best alsnog een verblijfsvergunning te krijgen. Want ze willen blijven.

,,Ik heb niks tegen Noord-Macedonië, maar ben hier opgegroeid, heb Nederlandse vrienden en een vriendin.’’ Ze gaan niet terug. ,,Nooit’’, zegt hij stellig. Hooguit voor een vakantie. Maar daar wonen? ,,Die kans is 0,0.’’

menu