Een actievoerder demonstreert tegen de coronaspoedwet bij het Binnenhof.

Wrok, agressie, discriminatie en de roep om sterke leider: 'Dat is wat de frustratie door corona met mensen doet'

Een actievoerder demonstreert tegen de coronaspoedwet bij het Binnenhof. Foto: ANP/Sem van der Wal

Wat doet een half jaar corona met mensen? Volgens psycholoog Pontus Leander van de Rijksuniversiteit Groningen leidt het vooral tot frustratie.

Begin dit jaar krijg je een nieuw huis. Dat wil je vieren met een feest. Corona gooit roet in het eten. Je stelt het uit tot juni. Dan is corona vast achter de rug. In mei moet je je verwachtingen bijstellen. De housewarming verzet je naar september. In de zomer lijkt corona toch hardnekkiger dan gedacht. Je concludeert dat het feest er dit jaar niet meer van komt. Je plant het nu in het voorjaar van 2021. Maar heeft het dan wel kans van slagen?

Als een dief in de nacht

Corona is sinds een half jaar onder ons. Iedereen zag het virus vanuit China aankomen, maar toch overviel het ons als een dief in de nacht. Als een ongenode gast nam het plaats aan tafel. Niet alleen feestjes konden geen doorgang vinden, ook vakanties, cafébezoek, evenementen, huwelijken, kraamvisite, vergaderingen, concerten, voorstellingen en andere samenkomsten moesten worden geschrapt, verplaatst of op de lange baan geschoven.

loading  

De vraag is: hoe lang gaat het virus ons leven nog beknotten? Het duurt nu al langer dan we ooit hadden vermoed. Komt het vaccin eind dit jaar, in 2021 of pas rond 2030? Gaat het überhaupt werken? Of duiken er steeds nieuwe varianten van het virus op?

Onzekere factor

Ons geduld wordt zwaar op de proef gesteld. In het Westen worden we spreekwoordelijk verzorgd van de wieg tot het graf, maar nu is er een onzekere factor in het leven geslopen waar we vooralsnog geen grip op hebben. Wat doet dat met ons?

De Groninger psycholoog Pontus Leander, gespecialiseerd in agressieonderzoek, verwacht dat we nog wel twee jaar ‘of langer’ met corona moeten leven. ,,Anders dan in Azië en Afrika, heeft niemand in Europa ooit een dodelijke pandemie meegemaakt. We hebben geen enkele referentie. We hebben geen idee hoe het verder gaat en hoe we erop zullen reageren.’’

Vreemd

Tot nu toe hebben de meeste mensen het virus niet onder de leden gehad of zijn er niet door werkloos geraakt. Ze moeten alleen hun gedrag erop aanpassen. Leander: ,,Het leven is voor hen niet zozeer beangstigend, maar vreemd. Ze moeten zich houden aan de boodschap regelmatig de handen te wassen en afstand te houden. En ze zijn onderhevig aan allerlei beperkingen. Ze mogen minder dan ze gewend zijn.’’

Als mensen hun doelen niet kunnen nastreven, dan raken ze gefrustreerd. De een is er meer vatbaar voor dan de ander. ,,Het gebeurt vooral als mensen zich iets voornemen. Vaak gaat dat gepaard met het koesteren van verwachtingen. Die kunnen gebaseerd zijn op ervaring, maar ook gekleurd zijn door wensdenken. Als het niet gaat zoals gehoopt, dan leidt dat tot frustratie en kunnen ze wrokkig en agressief worden.’’

Vooroordelen en discriminatie

Er is volgens Leander in de jaren zeventig veel psychologisch onderzoek verricht naar frustratie als die zich op grote schaal in een samenleving voordoet. ,,Er ontstaat meestal een hunkering naar autoriteit, naar sterk leiderschap. Ook is het een voedingsbodem voor vooroordelen en discriminatie.’’

Dat gebeurt vooral als de bron van frustratie voor mensen onbekend is of zo groot dat ze zich er niet tegen kunnen wapenen. ,,Dan hebben mensen de neiging zich af te reageren op anderen. Dat kunnen individuen zijn maar ook groepen of organisaties. Een virus kun je niet de schuld geven. In Nederland zie je dat er de laatste tijd steeds meer kritiek komt op het RIVM. Die kun je wel de schuld geven.’’

Kleine frustraties

Wat er gebeurt als mensen langere tijd kleine frustraties te verduren krijgen, is volgens Leander minder duidelijk. ,,De vraag is of frustraties telkens vervliegen of zich opstapelen. Daar is nog onvoldoende onderzoek naar verricht. Dat is wel waar een flink deel van de bevolking nu aan blootgesteld wordt.’’

Hij noemt zijn eigen zoon, die eind oktober 6 jaar wordt, als voorbeeld. Die kijkt nu al uit naar zijn verjaardagsfeestje, weet Leander. Als ouder wordt hij gedwongen zich ermee bezig te houden. Kan het doorgaan of niet? In de tussentijd kan er van alles rond corona gebeuren.

,,Hij wil het heel graag. Dat is een recept voor grote frustratie als wij besluiten dat het toch niet mag. Daardoor kunnen wij ons schuldig voelen naar hem. Zo zie je dat iets kleins als een kinderverjaardag binnen een gezin de nodige spanningen teweeg kan brengen.’’

menu