Het land bewerken, zoals hier tussen Loppersum en Bedum, is door de droogte een stoffige en zware klus.

Droge periode speelt boeren (weer) parten, ook al is de grondwaterstand goed

Het land bewerken, zoals hier tussen Loppersum en Bedum, is door de droogte een stoffige en zware klus. DvhN

De grondwaterstand is goed, maar het neerslagtekort ligt ruim boven het langjarig gemiddelde. Boeren in Friesland, Groningen en Drenthe worden andermaal gehinderd door droogte.

Eerder in de week sprak Brenda Timmerman nog een boer uit Friesland die een stoere poging had gewaagd zijn aardappelen te poten. ,,Hij had 120 liter brandstof verbruikt, voor één hectare grond’’, vertelt de LTO Noord-bestuurder uit Nieuw-Weerdinge.

Kleigrond. Vanwege het tekort aan regenwater in de voorbije weken keihard geworden. ,,Ze zijn met een trekker van toch honderdtachtig pk met een slakkengang van één kilometer per uur over het land gegaan en lagen er op de knieën voor. De toplaag moest eerst dubbel bewerkt worden.’’

Wrange werkelijkheid

Het klinkt wellicht als een smakelijke anekdote, maar is de wrange werkelijkheid voor agrariërs die hun best doen om het werk op het land goed gedaan te krijgen. ,,De bovenlaag van kleigrond is door de droogte sinds maart zó hard geworden, dat het een uitdaging is om gewassen voldoende diep de grond in te krijgen.’’

De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling is helder in de deze week verschenen droogtemonitor. Voor wie het nog niet wist: ‘De maand april is erg droog.’ De grondwaterstanden, in de droogteperiodes van 2018 en 2019 flink gedaald, zijn goed hersteld vanwege vasthoudmaatregelen van de waterschappen en de grote hoeveelheid neerslag in de afgelopen winter.

Maar de verwachting is dat neerslag tot begin mei beperkt zal zijn en die droogte levert zowel op klei- als op zandgrond problemen op.

‘Net de Sahara’

,,In de Veenkoloniën is het aan de bovenkant net de Sahara’’, zegt Timmerman.

,,Op zandgrond heeft de wind in combinatie met droogte ook veel parten gespeeld. Je moet bijvoorbeeld als bietenboer een afweging maken of je een soort plaksel over het zand sproeit om alles beter vast te houden, maar de vraag is dan of het werkt en of je die kosten vooraf aan de achterkant wel terugverdient met een vrij lage bietenprijs.’’

Tot zover de problemen in afgelopen weken.

Of Nederland voor het derde jaar op rij een extreem droge zomer krijgt, is niet te voorspellen. Maar een drogere toekomst, daar wordt wel op ingespeeld.

,,Avebé is bijvoorbeeld al langere tijd bezig met de ontwikkeling van een aardappel die goed tegen droogte kan’’, zegt Timmerman. ,,Ook met bietenzaad wordt veel geëxperimenteerd. En steeds meer boeren doen - met diverse gewassen - aan risicospreiding. Maar op een gegeven moment ben je wel uitgepionierd. Elk gewas heeft water nodig.’’

Hoe ver mag het water zakken?

Boeren en waterschappen zitten, met de ervaring van de afgelopen twee droge jaren vers in het geheugen, niet stil. Eerder dit jaar is door Rijkswaterstaat, zes provincies en negen waterschappen een gezamenlijk feitenrelaas opgesteld om scherp te krijgen hoe ver het water in het IJsselmeer en de daarmee verbonden regionale watersystemen mag zakken tot er problemen ontstaan.

En: ,,Problemen verwachten we niet op korte termijn’’, zegt Ton de Vrieze, senior adviseur watermanagement van Rijkswaterstaat. Het Nederlandse watersysteem is eigenlijk altijd (vooral) gericht geweest op afvoer van water. Maar ook aanvoer (vanuit het IJsselmeer) wordt steeds belangrijker.

Water mag meer fluctueren

,,In 2018 is het peilbesluit genomen dat het water in het IJsselmeer meer mag fluctueren binnen een bandbreedte. Inmiddels staat het peil uit voorzorg 2,5 centimeter hoger, zodat voldoende water aangevoerd kan worden naar gebieden waar dat nodig is’’, zegt De Vrieze.

Met de kennis van het nieuwe feitenrelaas, dat in de komende weken wordt gepubliceerd, wordt regionaal verder uitgewerkt waar welke hoeveelheden water voor gebruikt dienen te worden. Belangrijkste is (bijvoorbeeld) dat door watertekort geen schade aan dijken, waterkeringen en kwetsbare natuur mag ontstaan. Daarna is voldoende water voor nutsbedrijven belangrijk. Op de derde plek staat watergebruik bij hoogwaardige industriële processen en teelt. Blijft over: het overige watergebruik, waar de bulk van het water aan wordt besteed.

Samenwerken in de praktijk soms lastig

In de praktijk blijkt hoe ingewikkeld het soms kan zijn om er samen uit te komen. LTO Noord en waterschap Hunze en Aa’s zijn het bijvoorbeeld niet eens over het beregenen van boerenakkers vanuit grondwater in het stroomgebied van de Drentse Aa. LTO Noord vindt dat - zolang het grondwaterpeil normaal is - beregening van akkers gedoogd moet worden. Het waterschap heeft een andere mening. Wordt vervolgd.

menu