Foto:

Een jaar na het boerenprotest in Groningen. Twee hoofdrolspelers over de dag van de deur: 'Het provinciehuis was als een fort dat belegerd werd'

Foto: Peter Wassing

De een wierp zich op als leider van de boze menigte. De ander weigerde te zwichten voor de druk. Boerenvoorman Ate Kuipers en landbouwgedeputeerde Henk Staghouwer blikken, een jaar later, terug op de dag van de deur.

Een groepje jongeren in de regen, paarse herfstasters die omhoogschieten uit het gras. Kijkt Henk Staghouwer (ChristenUnie) uit het raam van zijn kamer aan het Martinikerkhof, dan is de hectiek doorgaans ver te zoeken. Zoals eigenlijk elke dag sinds hij zeven jaar geleden aantrad als gedeputeerde. Elke dag behalve die ene, vandaag precies een jaar geleden.

Hij zou in gesprek met vijftig boeren, zo was het afgesproken met LTO Noord. De provincie had koffie en thee voor ze geregeld bij het naburige Feithhuis. Er kwamen er uiteindelijk zo’n vijfhonderd, van wie een flink deel niet uit was op een theekransje.

Ze kwamen voor Staghouwer. Hij moest de door de provincies afgesproken beleidsregels om de stikstofuitstoot door boerenbedrijven te verminderen, terugdraaien. Friesland (een paar dagen eerder) en Drenthe (dezelfde dag) hadden dat onder druk van de trekkerprotesten al wel gedaan. Groningen zou snel volgen, was het sentiment.

'Als een fort dat belegerd werd'

Gejoel, hooi dat met een machine tegen het provinciehuis werd gesmeten, eieren tegen de ramen, een paar stenen door het glas in lood van een collegekamer. ,,Als een fort dat belegerd werd, daar deed het me aan denken”, zegt Staghouwer. ,,Ik dacht: wat overkomt ons nu? Waar zijn we in beland?”.

Om de veiligheid van de medewerkers te waarborgen, moest het oude deel van het provinciehuis worden ontruimd. Alleen het college bleef. ,,Toen het hier compleet uit de hand liep, spraken we nogmaals met elkaar af: wij wijken niet”, zegt Staghouwer. Pas tegen de avond, toen een boer met zijn trekker de deur van het provinciehuis forceerde en een groep naar binnen wilde stormen, moest ook de gedeputeerde worden geëvacueerd.

Staghouwer had eerder die dag, toen er nog maar enkele tientallen boeren waren, zoals met LTO was afgesproken zijn statement gemaakt op de stoep. ,,Ik hou ervan om duidelijk te zijn. Die beleidsregels zouden niet aangepast worden.” Ook toen het escaleerde twijfelde hij niet, zegt hij. ,,Besturen is niet: meebuigen bij tegenwind. Ik had daar als gevierde man weggevoerd kunnen worden op een trekker, maar nee.”

loading  

'Intimiderend vond ik dat'

In bestuurlijke kringen oogstte Staghouwer lof met zijn opstelling. Hij ontving ,,uit alle hoeken en gaten” steunbetuigingen. ,,Tot in de hoogste kringen in Den Haag, ja”, zegt Staghouwer. Bij de boeren bleef hij de kop van Jut. In de weken die volgden werden er pamfletten opgehangen, tot vlak bij zijn woning. ‘Stughouwer’ stond er op. ,,Intimiderend vond ik dat.” Er werd een paar weken lang voor zijn veiligheid gevreesd. ,,Ik heb er wel even minder goed door geslapen. Maar je moet je niet te veel laten afleiden.”

Hij verwijt zichzelf dat hij de landbouwsector niet veel eerder heeft meegenomen in het overleg tussen Rijk en provincies, dat leidde tot de door de boeren verfoeide beleidsregels. ,,Dat had absoluut anders gemoeten”, zegt Staghouwer. Na die 14 e oktober nam hij zichzelf een ding voor: in elk geval in gesprek blijven met de sector. ,,Dat is wat ik er zeker van geleerd heb. Het directe contact zoeken.”

En kijk nu eens, een jaar later. Op een kast in zijn kamer staat een kaart met een sympathieke tekst van de jonge boeren, die oproepen tot een vruchtbare samenwerking. Toch is een oplossing waar de hele sector mee kan leven nog ver weg. ,,Het is een heel juridische zoektocht. Elk stapje moet juridisch getoetst worden. Er is nog steeds argwaan, onrust en onzekerheid bij de boeren”, merkt Staghouwer. Zelf ziet hij de uiteindelijke oplossing in een hogere drempelwaarde voor stikstof, zoals ze in Duitsland hebben, in combinatie met stevige natuurmaatregelen.

Op de kast staan ook twee speelgoedtrekkertjes. Eentje is een mini-versie van de trekker die de deur van het provinciehuis open drukte, compleet met stormram voorop. ,,Gekregen van een boer die hier toen vooraan stond. Daar word ik wel blij van.”

Eigeelresten

Toen Ate Kuipers aan het eind van de dag in de spiegel keek, zag hij dat zijn gezicht onder de eigeelresten zat. Zijn anders altijd smetteloos blauwe bodywarmer was de middag in de frontlijn tussen honderden boze boeren en het provinciehuis evenmin ongeschonden doorgekomen. Hier wat sprieten stro, daar een opgedroogde gele vlek.

De dag was ,,nogal anders gelopen” dan hij had verwacht, kijkt Kuipers aan zijn keukentafel in Oldehove terug, met gevoel voor understatement. Die ochtend las hij, zittend op deze plek, op de voorpagina van de krant dat landbouwgedeputeerde Henk Staghouwer niet van plan was de in het Interprovinciaal Overleg (IPO) afgesproken beleidsregels rondom stikstof aan te passen.

‘Ik heb begrip voor de boer, maar hier gaat het algemeen belang boven voor dat van een individuele groep’, had Staghouwer gezegd. ,,Die woorden maakten Ate Kuipers wakker”, zegt Kuipers.

Hij was het eerst niet van plan, maar zo vertrok hij die ochtend dus toch in zijn witte SUV. Op naar de stad, om ‘met een positief-kritische houding’ poolshoogte te nemen bij het door LTO Noord georganiseerde protest bij het provinciehuis.

loading  

Grote Markt vol met trekkers

Ter plaatse zag de voorzitter van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond afdeling Groningen dat het veel drukker was dan verwacht. De Grote Markt stond al vol met trekkers. Tegenover het Feithhuis constateerde hij dat het pad naar het Martinikerkhof nog helemaal open lag. Het was de eerste keer dat Kuipers besloot dat het tijd was zich met de gang van zaken te bemoeien.

,,Er hoeft maar één gek bij te zitten die zijn auto de menigte in wil rijden”, zegt Kuipers. Hij regelde dat een groep boeren hun trekkers tussen de Sint Jansstraat en provinciehuis parkeerde. ,,In samenspraak met de politie. Daar heb ik altijd goed contact mee.”

Hij zag dat LTO Noord-voorvrouw Alma den Hertog buiten de boerenstandpunten overbracht op Staghouwer. Maar iets toezeggen was de landbouwgedeputeerde niet van plan. ,,Zijn voorgangers hadden meer met onze sector, is het gevoel dat bij de boeren leeft”, zegt Kuipers. ,,Hij heeft meer met natuur dan met boeren.” Kuipers had verwacht dat de deur van het provinciehuis open zou gaan. ,,Zodat we met het college konden praten. Zo was in het Friesland ook gegaan. Daar hadden ze het beter begrepen.”

Het duurde en duurde. De boeren werden ongeduldig. ,,Het begon uit de hand te lopen. Er werden dreigende dingen geroepen naar Den Hertog.” Het was de tweede keer dat Kuipers het tijd vond in te grijpen. ,,Ik ben toen naast haar gaan staan op de motorkap van de trekker.” Niet veel later stond Kuipers met een megafoon in de hand de menigte toe te spreken. ,,Toen was ik opeens de leider van de hele actie.”

loading

'Ach, eieren zijn geen kogels'

Ondertussen stroomde het Martinikerkhof voller en voller. Ook met boeren die eerder in Assen waren geweest. Kuipers riep op mobiele wc’s en catering aan te rukken. Buiten heerste het idee dat LTO Noord binnen onderhandelde met Gedeputeerde Staten, maar Kuipers kwam er achter dat dit niet zo was. ,,Dat maakte de boeren nog onrustiger”, merkte Kuipers. ,,Ik riep op: geen gekke dingen doen.” En die eieren dan? ,,Ach, eieren zijn geen kogels.”

Nadat een trekker de voordeur van het provinciehuis had geforceerd, wist Kuipers een gesprek met Staghouwer en commissaris René Paas te regelen. ,,Ik zei: we moeten de boeren iets bieden, anders gaan ze hier hun tenten opslaan. Maar ze begonnen vooral over die deur te zeuren. Als zij die gewoon voor ons hadden opengezet, was dit allemaal nooit gebeurd.”

Kuipers merkte dat het provinciebestuur op sommige punten misschien nog wel wilde bewegen. ,,Ik zei: wees een kerel en kom mee naar buiten om het uit te leggen. Maar de dreiging was ze te groot, zeiden ze.” Was dat dan niet zo? ,,Dreigend? Zo heb ik het niet ervaren. Eerder als ludiek.”

menu