Transformatorstation Vierverlaten bij Hoogkerk. Hoort bij de nieuwe 380 KV verbinding tussen Eemshaven en Vierverlaten.

Een nieuwe ‘stroomsnelweg' door het oude land

Transformatorstation Vierverlaten bij Hoogkerk. Hoort bij de nieuwe 380 KV verbinding tussen Eemshaven en Vierverlaten.

Er komt een nieuwe 380 KV hoogspanningskabel tussen Eemshaven Oudeschip en Vierverlaten bij Hoogkerk. Dat roept weerstand op. Want de nieuwe ‘stroomsnelweg' doorkruist het oude land.

Waarom die nieuwe ‘stroomsnelweg'?

De Eemshaven is een belangrijke bron van energie uit fossiele en duurzame brandstoffen. Ook al zullen kolencentrales op den duur verdwijnen, de hoeveelheid zon- en windenergie op het net neemt toe. Daarnaast komt er stroom vanuit Noorwegen binnen en over een aantal jaren uit Denemarken. Naar verwachting zal het opgewekt vermogen in 2025 zijn verdriedubbeld. Oorzaken zijn bevolkingsgroei en een toenemend gebruik van elektrische apparatuur als auto's en airco's.

TenneT moet zorgen voor een honderd procent leveringszekerheid van al die energie. Een eis van het ministerie van Economische Zaken (EZ). De vraag is er immers 24 uur per dag, zeven dagen in de week. Daarom wil de energietransporteur tussen station Oudeschip bij de Eemshaven en transformatorstation Vierverlaten (ten westen van de stad Groningen) een nieuwe 380 KiloVolt hoogspanningsverbinding.

Die lijn vervangt de huidige 220 KV tussen Eemshaven en Vierverlaten en de 110 KV tussen Brillerij en Vierverlaten. Is de nieuwe verbinding in gebruik dan wordt de oude gesloopt.

De route

De 40 kilometer lange verbinding loopt van Eemsmond, via Delfzijl, Loppersum, Bedum, Winsum en Zuidhorn naar Groningen. Waar mogelijk wordt de bestaande route van de 220 KV gevolgd. Vanaf de Eemshaven wijkt de nieuwe verbinding af. Dit om woningen te ontzien. Bij Dekkershuizen keert het tracé terug naar dat van de huidige.

Ook bij Bedum is er een afwijkende route. Die ligt noordelijker en daarmee op grotere afstand van bebouwing. Wijk Ter Laan, Westerdijkshorn en FrieslandCampina Domo worden ontzien. Het aantal belastbare woningen in de gemeente Bedum daalt daarmee van 23 naar 2. Ter hoogte van Sauwerd keert de verbinding terug naar het bestaande traject. Het totaal aan gevoelige bestemmingen op de route reduceert, aldus EZ, van 63 naar 3.

Het argument van TenneT om de route van de 220 KV zoveel mogelijk te volgen is omdat andere tracéalternatieven niet voldoen. Ook die lopen door open landschap en weidevogelgebieden. Langs de N46 of ten zuidoosten van Bedum, is evenmin een optie. Er is meer bebouwing, waardoor fysieke ruimte ontbreekt om in rechte lijnen de verbinding te realiseren.

Het tijdsplan

Het project is een samenwerking tussen de ministeries van Economische Zaken, Infrastructuur en Milieu en TenneT. Het energiebedrijf is eigenaar en legt de verbinding ook. De departementen treffen de ruimtelijke voorbereidingen en nemen de besluiten. Een voorontwerp van het inpassingsplan, te vergelijken met een bestemmingsplan, ligt nu ter inzage bij provincie Groningen en de gemeenteraden van Loppersum, Bedum, Zuidhorn, Winsum, Delfzijl en Eemsmond. Zij kunnen zienswijzen indienen.

Het inpassingsplan omvat een kaart van het definitieve tracé, planregels en de motivering van het Rijk. Tegelijk is een Milieueffectrapportage opgesteld. Dat ligt ook ter inzage, evenals de ontwerpvergunningen.

Het voorontwerp gaat deze zomer de inspraak in. Daarna nemen de ministers een definitief besluit. Daartegen kan in beroep worden gegaan bij de Raad van State. De verwachting is dat in de tweede helft van 2017 de aanleg kan beginnen en dat de nieuwe verbinding in 2019 klaar is voor gebruik.

loading
Zo zien de nieuwe masten eruit

Masten en lijn

TenneT gebruikt niet meer de oude vakwerkmasten, maar nieuwe, zogeheten bipole, masten. Die zijn lichtgrijs, de kleur van de meest voorkomende luchten in Nederland. Bij de nieuwe wintrackmast worden de draden (geleiders) tussen de palen, boven elkaar vastgezet. De masten hebben dus geen brede armen zoals de huidige. Het magneetveld is hierdoor compacter. Er is volgens TenneT minder straling, het beslag op de ruimte kleiner en de masten minder zichtbaar.

De nieuwe verbinding bestaat uit vier circuits van 380 kV. Eerst worden twee in bedrijf genomen. Als in de toekomst meer transportcapaciteit nodig is, brengt TenneT tussen Eemshaven Oudeschip en Vierverlaten het derde en vierde circuit 380 kV aan en verkabelt de 110 kV tussen Brillerij en Vierverlaten ondergronds.

Aantasting van het wierdenland

De meeste bezwaren tegen de nieuwe 380-KV verbinding zijn verwoord door buurtvereniging Westerdijkshorn in Bedum. De grootste zorg van die bewoners is dat het open karakter van het weidse meeden- en wierdenlandschap tussen Bedum en Middag-Humsterland te veel wordt aangetast.

De vraag is waarom bijna het hele huidige 220 KV-traject wordt gevolgd. Immers, dat was volgens de omwonenden 50 jaar geleden al een slechte keuze.

Het punt van Westerdijkshorn is dat te weinig onderzoek is gedaan naar alternatieven. Bij het vaststellen van het zoekgebied had het Groninger landschap uitgangspunt moeten zijn. Ook zijn er vraagtekens bij ‘een grote onlogische bocht met nu ook nog allemaal extra bochtjes en knikjes door het Groninger land'. Er is te weinig naar kortere landschappelijke alternatieven gekeken: ‘Daarmee kan wel 5 kilometer omheining bespaard worden.'

De masten zijn ook erg groot, vindt Westerdijkshorn. Ze zijn weliswaar grijs, zoals de lucht vaak, en het magnetische veld is minder groot, maar de hoogte van bijna 60 meter wordt gezien als enorm. Bovendien zijn ze 3 meter dik en komen ze op 27 meter van elkaar. Een inbreuk op elke plek.

Westerdijkshorn liet, in samenwerking met LTO en provincie aanvullend onafhankelijk onderzoek uitvoeren naar ondergrondse mogelijkheden. Daar is volgens de bewoners niks mee gedaan. Dat versterkt het gevoel dat ‘Groningers geen enkele invloed hebben op wat het ministerie van EZ in hun leefomgeving aanricht. Er is een algemeen gevoel van onmacht. Het leefgebied is een beefgebied geworden en nu wordt er binnenkort ook nog eens een enorm hekwerk aangelegd'. GroenLinks Zuidhorn en de Statenfractie van GroenLinks hebben eveneens kritiek. Statenlid Harrie Miedema noemt de kabel ‘slecht voor natuur en landschap'. Miedema wijst op de Milieueffectrapportage, waarin melding wordt gemaakt van ‘stevige negatieve effecten optreden op het open landschap en op de weidevogels'.

Miedema: ,,Een mogelijkheid om negatieve effecten te voorkomen is het ondergronds aanleggen. Dat kost geld, maar dan los je wel problemen op. Als dit niet mogelijk is, dan moeten de waarden voor het landschap en de weidevogels die verloren gaan, zoveel mogelijk gecompenseerd worden.''

Dat zou volgens het Statenlid kunnen door nieuwe gebieden geschikt te maken voor weidevogels, bijvoorbeeld door percelen te vernatten (plas-dras).

Waarom niet ondergronds?

In de Randstad (380 KV Zuid-ring) ligt al een 20 kilometer lange verbinding ondergronds. GroenLinks Zuidhorn diende eerder een (met ruime raadsmeerderheid aangenomen) motie in waarin bepleit wordt voor onderzoek naar gedeeltelijk ondergrondse bekabeling.

Fractievoorzitter Klaas-Wybo van der Hoek van GroenLinks Zuidhorn: ,,De techniek op dit punt gaat zo snel, dat nu al veel meer mogelijk is dan toen men de huidige plannen bedacht. Euro's gaan blijkbaar nog steeds boven landschap en milieu. Opvallend is wel dat de ondergrondse aanleg hier in de provincie Groningen te duur zou zijn, terwijl deze in de prijzige Randstad blijkbaar niet te duur is.''

TenneT deed onderzoek naar de mogelijkheid van deels ondergrondse aanleg tussen Eemshaven en Vierverlaten. Daaruit bleek dat er voordelen zijn. Het landschap blijft open en leefgebieden van weidevogels worden niet verstoord.

Negatieve effecten zijn er ook. Bijvoorbeeld voor water, dijken, kweldervlaktes, wierden en grondlagen van archeologische waarde. Daarbij zou er ondeer meer opkwelling van zout grondwater zijn. Een ondergrondse verbinding is volgens TenneT storingsgevoeliger. De kans op resonantie met ongewenste overspanningen is groot. Bijvoorbeeld bij het opstarten van een transformator. Dat kan leiden tot schade aan transformatoren en kabels, met als gevolg grote stroomstoringen.

Reparatie ondergronds is bovendien ingrijpender en kostbaarder. Dat brengt de honderd procent leveringszekerheid in gevaar. Een beperkte hoeveelheid kabel leidt niet tot toename van de kans op uitval. Er zijn daarom vijf locaties onderzocht waar ondergronds gaan mogelijk een meerwaarde heeft. Eemshaven Oudeschip, Wierde de Weer in Stedum, Westerdijkshorn en bedrijfsterrein Westpoort vielen af, maar de passage Middag-Humsterland komt wel in aanmerking. Het land is er open en tussen Bedum en Aduard is een leefgebied voor weidevogels.

menu