De starttoren is een blikvanger aan het Slochterdiep.

Een starttoren in verval, ten prooi aan regen, wind en vandalen

De starttoren is een blikvanger aan het Slochterdiep. Foto: DvhN

Zelfs in deplorabele staat blijft het een markant bouwwerk, de starttoren aan de rand van Meerstad. De vraag is wat met het opvallende ontwerp van John Körmeling gaat gebeuren.

Het verval is jaren geleden ingezet. De 10 meter hoge starttoren, tussen het restant van de Harksteder roeibaan en het Slochterdiep, werd in 1992 onthuld. Het laatste evenement, de Studenten Roeiregatta, vond in 2014 plaats en na het sluiten van de roeibaan verdween de functie van de starttoren en bleef het bouwwerk achter, ten prooi aan tijd, wind, regen en vandalen.

Wat als spijtig kan worden gezien, want het is meer dan een huisje met een balkon op een paal. De starttoren is het eerste uitgevoerde ontwerp van architect en kunstenaar Johan Körmeling (1951) uit Eindhoven, ‘schepper van onhaalbare projecten’. Hij zei bij de onthulling ook: ,,Wat hier staat, is precies wat ik wil. En voor de eerste keer in mijn leven ook wat anderen willen.’’

Onconventionele kijk

Met zijn ‘brede en onconventionele kijk op architectuur’ won Körmeling prijzen en werd hij internationaal bekend, maar de ontwerpen bleken in de regel praktisch onuitvoerbaar. ,,Voor een uitbreidingsplan voor Leeuwarden maakte ik eens twee ontwerpen: een goed plan en een politiek haalbaar plan.’’ Inderdaad, werd gezegd, dit goede plan is echt een goed plan, maar politiek helaas niet haalbaar.

In het licht van de wereldproblematiek en zeker in tijden van corona, heeft het verval van een starttoren niet de eerste prioriteit. Anderzijds: het is een blikvanger. Het Slochterdiep is een populair traject voor fietsers, wandelaars, kanoërs, pleziervaarders en dagjesmensen. Wie niet beter weet, zou kunnen denken dat het symbool staat voor het verwaarloosde Groningen.

Bureau Meerstad

Barbara van Brug van Bureau Meerstad, verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het nieuwe stadsdeel, zegt dat de starttoren behouden en gerenoveerd wordt. Hoe en wanneer is echter niet te zeggen. ,,We bouwen er vanuit de stad langzaam naartoe. Als we daar zijn aangekomen, komt het ding op de agenda.’’

In Meerstad is ruimte voor 6000 woningen. Er zijn tot dusver 600 gerealiseerd. Het eerste deelgebied Midden-West, met de wijken Groenewei en De Zeilen, is nog in ontwikkeling en daar moeten uiteindelijk tussen de 1500 en 1600 komen. Daarna gaat de focus op de Eemskanaal-zone, waar plek is voor 2100 woningen.

Woldmeer

Onderdeel van de plannen is het toevoegen van het restant van de roeibaan aan het Woldmeer. Meerstad zou in eerste instantie in 2025 gereed moeten zijn, de jongste schattingen spreken van 2035 of nog later.

Körmeling vreest dat als te lang wordt gewacht met restauratie, opknappen uiteindelijk te duur wordt en er nog maar één optie overblijft: sloop. ,,Wat vaker voorkomt. Er is natuurlijk geen reden om te wachten tot het stadsdeel voltooid is. Restauratie kan eerder.’’

Hij ziet de aftakeling met lede ogen aan: ,,Het wordt steeds erger. Er is met een voorhamer of zo op het beton gebeukt. Er zijn stukken uitgeslagen, daarbij is staal vrij komen te liggen en dat is gaan roesten.’’

Gaten opvullen met cement

De kunstenaar overweegt eerst zelf maar aan de slag te gaan: ,,De gaten opvullen met cement, dan stopt het roesten in ieder geval. Het meest cruciale is dan gedaan.’’

Wat er anno 2020 nog staat is een schim van wat de starttoren ooit was. De betonnen wand op de staander, met het balkon over de hele breedte, is er nog. Maar het huisje aan de achterkant, zichtbaar vanaf het Slochterdiep, ziet er belabberd uit. Het dak is er half af en de trap naar het plateau is verdwenen.

Op een kippenhok

Körmeling: ,,Het dak en de gevels bestonden uit aluminium golfplaten. Die zullen wel ergens op een kippenhok zitten. Zo’n trap kan ook iedereen gebruiken natuurlijk.’’

De kunstenaar/architect heeft die trap overigens nog zelf bekostigd. ,,De aannemer zei tijdens de bouw opeens: het geld is op, dus geen trap, maar een ladder. Maar die trap was een essentieel onderdeel. Het geld dat ik met deze opdracht verdiende, heb ik geïnvesteerd in de trap.’’

Tiny house

Het bouwwerk in oorspronkelijke staat herstellen is een optie, maar het kan volgens Körmeling ook omgebouwd worden tot een tiny house, een klein woonhuis. ,,Het is eigenlijk een groot reclamebord met dubbele deur en balkon waar een huisje aan hangt. Zo’n beeld staat ook goed in deze nieuwbouwwijk. Ik heb het plan klaar, reclame, veel open ramen en je kunt het dak op.’’

Een tiny house is inderdaad een optie, zegt Tonneke Mulder van het Centrum Beeldende Kunst Groningen. De gemeente Groningen is eigenaar van de grond en dus van het kunstwerk, maar het CBK adviseert over kunst in de openbare ruimte. Het betreft in totaal 540 objecten; met de herindeling met Haren en Ten Boer zijn daar 170 bij gekomen. De starttoren kwam een paar jaar geleden bij de stad, toen de toenmalige gemeente Slochteren de grond voor Meerstad overdroeg.

Prachtig ding

,,Met het verdwijnen van de roeibaan heeft de starttoren geen functie meer. In oorspronkelijke staat herstellen kan, maar heeft weinig zin. We zoeken voor het bouwwerk een nieuwe rol in de omgeving. Een atelier zou ook kunnen. We zijn daarover nog aan het nadenken.’’

Dat duurt volgens Mulder geen vijftien jaar. Het huisje hoort bij de wijk De Zeilen. De ontwikkeling daarvan krijgt het komende jaar verder vorm. Van Brug: ,,We gaan de starttoren er niet zomaar uit mikken. Het is een prachtig ding.’’

menu