De WOII-stichting STIWOT verwijderde in augustus 70.000 foto’s van fotograaf Anneke Moerenhout van websites die onder de stichting vallen. De fotograaf claimt honderden euro’s van organisaties en instellingen, waaronder in Groningen en Drenthe, die zonder haar toestemming foto’s van deze websites gebruikten.

De Stichting Informatie Wereld Oorlog Twee is een ideële vrijwilligersorganisatie die met artikelen en foto’s informatie geeft over de Tweede Wereldoorlog. Ze beheert een aantal websites, waaronder www.tracesofwar.nl . Fotograaf Anneke Moerenhout stelde gratis foto’s beschikbaar die later – zonder haar toestemming – door allerlei instanties en verenigingen voor eigen doeleinden van de site werden gehaald. Moerenhout stuurde vervolgens claims van tussen de 500 en 1000 euro per foto.

Zevenhonderd euro voor een foto

Historicus en blogger Sanne Meijer uit Groningen kreeg vorige week dinsdag bericht van incassobureau NL.Legal uit Cyprus, die via een vestiging in Emmen werkt. ,,In mei hield ik een lezing over een Joodse familie uit Ter Apel. Daarbij had ik een foto nodig van een herdenkingsmonument dat in Ter Apel staat. Die haalde ik van de website . Die foto gebruikte ik voor zowel mijn website als de lezing. Ik kreeg een rekening van 500 euro. Daarnaast moest ik 200 euro aan kosten betalen. Ik kreeg vijf dagen de tijd om de rekening over te maken.’’

Ook stichting De Verhalen van Groningen kreeg via hetzelfde incassobureau een claim van de fotograaf. ,,980 euro voor een foto die echt iedereen kan maken’’, zegt projectleider Anja Reenders. ,,En wij zijn niet de enigen. Het gaat om kiekjes van bijvoorbeeld monumenten, graven, synagogen. Ik vind het heel triest dat je op deze manier geld wilt verdienen over de ruggen van oorlogsslachtoffers.’’

,,Wij distantiëren ons van de werkwijze van de fotograaf’’, laat bestuurslid Ewoud van Eig van STIWOT weten. De stichting heeft ook de samenwerking met de fotograaf, die de foto’s gratis aan STIWOT ter beschikking stelde, beëindigd.

Meijer en De Verhalen van Groningen besloten niet te betalen en meldden de claim bij bestuurslid en jurist Otte Strouken van de erfgoedvereniging Brabants Heem. Ook vervoersorganisatie Arriva kreeg een claim en zocht contact met Strouken.

‘Mensen wisten echt niet dat dit niet mocht’

Strouken: ,,Brabants Heem is een koepelorganisatie waaronder de 130 erfgoedverenigingen van Noord-Brabant vallen. Een aantal kreeg een claim en meldde dit bij mij. Dat zijn tot nu toe een stuk of veertig. Ze komen uit het hele land. In beginsel heeft mevrouw Moerenhout gelijk: je mag niet zomaar foto’s van een ander downloaden. Aan de andere kant gaat het hier om zeer eenvoudige foto’s en om mensen die echt niet wisten dat dit niet mocht. Ze gebruikten de foto’s over het algemeen ook niet voor een commercieel doel. Ik noem een anti-discriminatie comité of een groepje ouderen dat een foto voor een folder heeft gebruikt. De foto’s stonden op de site ‘Traces of War’ van STIWOT, een ANBI-organisatie met een ideëel publiek doel, die stelde dat zij de informatie gratis verstrekte. Bovendien was het voor bezoekers van de website onduidelijk dat je deze foto’s niet mag downloaden. Downloaden leek dan ook geen enkel probleem te zijn.’’

Een ANBI is een algemeen nut beogende instelling en krijgt deze status – die belastingvoordelen oplevert – alleen wanneer ze zich inzet voor het algemeen belang. De gedupeerde organisaties overwegen volgens Strouken een stichting op te richten ‘om hun collectieve belangen te gaan behartigen’.

STIWOT spreekt tegen dat ze bezoekers van de websites niet duidelijk informeert. Van Eig: ,,Wij hebben er alles aan gedaan om dit te voorkomen. Volgens het auteursrecht is het downloaden van andermans werk niet toegestaan. Los daarvan is het niet correct foto’s van anderen zonder toestemming te gebruiken. Op elke pagina en bij elke foto staat de bron vermeld. Ook staat op elke pagina op onze website een link naar de copyrightverklaring. Daarnaast blijkt dat in een aantal gevallen een foto door iemand van onze website is gehaald en dat men de foto onder eigen naam als bronvermelding heeft gepubliceerd.’’

Hij benadrukt dat de stichting probeerde te bemiddelen tussen de fotograaf en de gedupeerden. ,,Maar wij hebben geen zeggenschap over de foto’s en de fotograaf. Dus de uitkomst van de bemiddeling hing af van de welwillendheid van de fotograaf. Toen die er niet meer was, hebben wij de samenwerking met haar beëindigd.’’

‘Dat is schending van het auteursrecht’

Moerenhout weerspreekt de aantijgingen. ,,Ik ben een hardwerkende vrouw die gewoon haar geld probeert te verdienen. Natuurlijk kom ik voor mezelf op wanneer ik erachter kom dat mijn foto’s zonder mijn toestemming worden gebruikt. Ik stelde deze foto’s gratis ter beschikking aan STIWOT, omdat ik het doel zo goed vind. Maar iedereen snapt dat je niet zomaar foto’s van anderen mag gebruiken. Dat is schending van het auteursrecht. Maar ik ben altijd bereid om te praten op het moment dat ze mij of NL.Legal op een normale manier benaderen. Bij stichtingen en verenigingen heb ik altijd water bij de wijn gedaan op het moment dat ze contact opnemen en de ernst inzien van het zomaar kopiëren van foto’s. Commerciële partijen moeten beter weten. Die verdienen geld met mijn foto’s en daar heb ik geen sympathie voor. Natuurlijk ga ik stichtingen en verenigingen niet het water aan de lippen zetten. Tegen STIWOT heb ik altijd gezegd dat wanneer stichtingen en verenigingen zich meldden met hun verhaal, ze altijd een aangepast voorstel kregen. Maar ik verkoop als fotograaf mijn foto’s. Omdat anderen zomaar de foto’s kopiëren, wordt dat verkopen moeilijker en dat zorgt ervoor dat ik mijn inkomen en bestaansrecht als fotograaf verlies.’’

Ze zegt niet te weten hoeveel claims zij in totaal heeft ingediend.

‘Handelwijze is dubieus’

Advocaat Harry Smeltekop van het kantoor NORD Advocaten uit Groningen, tevens docent aan de Hanzehogeschool, is gespecialiseerd in het intellectuele eigendom, waaronder auteursrecht, en noemt de handelwijze van Moerenhout dubieus. ,,Op iedere foto rust doorgaans auteursrecht. Dit auteursrecht komt toe aan de maker van het werk. Op de STIWOT-website worden blijkbaar veel foto’s geplaatst door derden die alleen het gebruiksrecht geven aan STIWOT. De auteursrechten blijven voorbehouden. Dit volgt ook uit de copyright-disclaimer van STIWOT. STIWOT zelf doet in haar doelomschrijving voorkomen dat zij als stichting ‘belangeloos’ informatie ter beschikking stelt aan het publiek. Zij spreekt over een lage dan wel geen enkele vergoeding welke hiervoor zou kunnen worden gevraagd.’’

,,Wat de casus interessant maakt’’, vindt Smeltekop, ,,is het gegeven dat de fotograaf blijkbaar auteursrechthebbende is op vele foto’s die op de STIWOT-website zijn opgenomen en die dus blijkbaar dienen als ‘lokaas’. Onwetenden kunnen zo inderdaad worden geconfronteerd met een claim op grond van auteursrechtinbreuk. Hoewel het zeer naïef is te denken dat foto’s zonder toestemming of zonder vergoeding mogen worden gebruikt, is deze handelwijze op zijn zachtst gezegd dubieus te noemen. De hoogte van de vergoeding is op het eerste gezicht ook disproportioneel. Mijn advies aan degenen die aangeschreven worden door Moerenhout dan wel NL.Legal is om deze sommatie aan mij door te zenden en niets te betalen. Ik ben erg benieuwd hoe deze brieven eruitzien en wat zoal door Moerenhout wordt geclaimd. Kan zij bewijs leveren de auteursrechthebbende op de foto’s te zijn? Wat is de rol van STIWOT in deze? Het lijkt mij dat deze ANBI-stichting zich ook achter haar oren mag krabben.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen