Flinke optater voor vertrouwen in coronabeleid: 'Deze fase is lastiger, met meer polarisatie'

Ministers Ferd Grapperhaus en Mark Rutte tijdens het coronadebat vorige week. Foto: Robin Utrecht

Steeds meer mensen met klachten laten zich testen op het coronavirus, maar het vertrouwen in het overheidsbeleid brokkelt af. Dat blijkt uit de zesde gedragsmonitor van het RIVM. Met een inspraaksessie woensdag probeert het kabinet het draagvlak te vergroten.

De vorige keer trokken RIVM en GGD nog aan de bel dat te weinig mensen met klachten zich laten testen. Inmiddels zegt een op de drie ondervraagden dat wel te doen. Dat is bijna een verdubbeling vergeleken met de eerdere peiling en het leidt soms tot gigantische drukte bij de teststraten.

De gedragsmonitor, een frequente peiling onder 60.000 Nederlanders, is een goede graadmeter voor het corona-sentiment in het land. Daaruit blijkt ditmaal voor het eerst dat het vertrouwen in het overheidsbeleid flink afgenomen is.

In april was 75 procent van de respondenten ‘(zeer) positief’ over de Nederlandse aanpak. De maanden daarna bleef dat percentage hoog, maar nu is dat vertrouwen in één klap gedaald tot nog maar iets meer dan 50 procent. De peiling was overigens tussen 19 en 23 augustus, voordat de trouwfoto's van minister Ferd Grapperhaus (CDA) uitlekten, dus van een eventueel Grapperhaus-effect kan in deze uitkomsten nog geen sprake zijn.

'Nu het virus opleeft, neemt het draagvlak voor maatregelen toe'

Onderling zijn Nederlanders zelfs kritischer: het sentiment in gesprekken met anderen over de kabinetsaanpak werd in het voorjaar nog door 66 procent van de deelnemers als (erg) positief ervaren, dat is gekelderd naar een krappe 29 procent. ,,Mensen vinden dat niet met alle perspectieven, alle voor- en nadelen, even goed rekening wordt gehouden”, zegt hoogleraar Marijn de Bruin (Radboud UMC), die het gedragsonderzoek bij het RIVM leidt.

Opvallend is dat de maatregelen zelf wel onverminderd als zinvol worden beschouwd: ,,Nu het virus opleeft, neemt het draagvlak voor veel maatregelen toe, ook de anderhalve meter afstand houden en het vermijden van drukte.”

Hoogleraar psychologie Paul van Lange (Vrije Universiteit Amsterdam) vindt het weinig verrassend dat het vertrouwen afneemt: ,,In het begin is men erg positief, de angst treft veel mensen en veel wat een overheid doet, wordt dan omarmd. Hoe langer zo’n situatie duurt, hoe meer polarisatie er optreedt.''

,,Verschillende groepen hebben verschillende belangen, denk aan jongeren en jongvolwassenen, ondernemers versus mensen in loondienst of ouderen in verpleeghuizen. Ook is nu veel duidelijker wat er schortte aan de eerdere aanpak, dat weegt ook mee.”

De komende periode wordt het ingewikkeld voor het kabinet, zegt Van Lange: ,,Deze fase, met meer meningen en polarisatie, is lastiger. Als overheid heb je flink draagvlak nodig. Dus waarschijnlijk was dat mede een reden waarom de premier vorige week ook zo uitnodigend was richting critici: hij begrijpt hen, zei hij, wil in gesprek met mensen die een andere mening hebben. Dat is belangrijk: voor effectief beleid heb je de steun van een meerderheid nodig.”

Woensdag gaan Rutte en minister Hugo de Jonge via Facebook en Youtube in gesprek met mensen die vragen hebben.

‘Blijf thuis bij klachten’-credo

Ook problematisch: de bereidheid om thuis te blijven met klachten blijft klein. Zo zegt 9 op de 10 respondenten dat ze met klachten toch een keer naar buiten zijn gegaan voor een boodschap, 64 procent zegt minstens één keer vrienden of familie bezocht te hebben, 43 procent is naar het werk gegaan. Viroloog Marion Koopmans wees er eerder al op dat het ‘blijf thuis bij klachten-credo’ echt een mentaliteitsverandering vergt: ,,Ga niet naar je werk als je ziek bent”, zei de WHO-adviseur. ,,Dat staat haaks op de werkethiek die er altijd heerste, zo van: ‘ik ga niet thuisblijven met een griepje’. Dat moet dus wel.”

Lichtpuntjes voor de bestrijding van het virus zijn er ook: zo is het handen schudden voor vrijwel iedereen volledig taboe geworden (98 procent houdt zich aan dat advies). En de meeste mensen denken, ondanks een verminderd vertrouwen in het overheidsbeleid, nog altijd dat veel gedragsregels wel (heel veel) helpen. 

menu