Fons van Wanroij uit Westerdijkshorn schrijft boek over Dick Ket en de kunst van het verliezen: ‘Ik kreeg verstand van sterven’

Fons van Wanroij: ,,Dick Ket vond een manier om door de kunst betekenis te geven aan het leven, zijn verlies om te zetten in winst.''

Zijn broers stierven jong, evenals zijn vrouw. Fons van Wanroij uit Westerdijkshorn kreeg ‘verstand van sterven’. Wat hem overkwam, daarvan was kunstenaar Dick Ket zich constant bewust. Het inspireerde tot een boek over de kunst van het verliezen.

Het is, benadrukt hij, géén kunsthistorische studie. Wel is het een boek over een universeel thema; hoe om te gaan met verlies. Fons van Wanroij (1946) uit Westerdijkshorn, een buurtschap bij Bedum, verweeft in het kortgeleden verschenen De kunst van het verliezen zijn eigen verhaal met de laatste tien jaar van kunstschilder Dick Ket (1902-1940), die wist dat hij vroeg dood zou gaan.

De Groninger begon twee jaar geleden aan een script voor een muziektheaterstuk over Ket. Hij las honderden brieven van hem en realiseerde zich: wat de kunstenaar beschrijft heb ik zelf meegemaakt. De beide broers van Van Wanroij stierven jong, evenals zijn vrouw Marja. Hij kreeg, naar eigen zeggen ‘verstand van sterven’.

Aangeboren hartafwijking

,,Ket had een aangeboren hartafwijking en kwam de laatste tien jaar van zijn leven nauwelijks het huis uit. Hij was zich constant bewust van zijn einde. Mensen die weten dat ze dood gaan beseffen wat ze gaan verliezen. Ik zie die net geplante boom niet meer groeien, ik zie mijn kleinkinderen niet groot worden.''

,,Ket was dol op zijn vader. Daarom schilderde hij op het einde een dubbelportret van hen beiden. Dat ontroerde. De man wilde leven, maar dat was onmogelijk. De kunst bleek een manier betekenis te geven aan zijn bestaan. Verlies omzetten in winst, dat sprak enorm aan. Dat is voor mij de essentie van dit boek.’’

Fons van Wanroij was bijna veertig jaar leraar Nederlands in de stad Groningen, organiseerde ‘veelsoortige culturele evenementen’ en schreef boeken als De Vrie Heerlijkheijd van Westerdijxhorn (1999), Tot gemak van den reisenden man (2000), Drie Groninger gasthuizen (2004) en Bodem voor hemel (2006).

Magische tekeningen en schilderijen

Hij is al vanaf zijn zeventiende gefascineerd door het werk van Ket. De magische tekeningen en schilderijen betoverden. De vroege dood van zijn geliefden leidde er toe dat hij anders om zich heen ging kijken en naar het werk van de kunstenaar.

Zijn jongste publicatie is een ontdekkingstocht door leven en oeuvre van Ket en enkele andere kunstenaars die nog steeds belangrijk voor hem zijn en in staat waren verlies te verwerken en te sublimeren in muziek, beelden en woorden.

Nijhoff, Beethoven, Bowie en Olaf

Van Wanroij: ,,Het gaat niet alleen uitgebreid over Ket, ook over een gedicht van Martinus Nijhoff, een pianosonate van Ludwig van Beethoven en zijdelings over David Bowie en Erwin Olaf.’’

Ket wist dat hij elk moment kon sterven. Van Wanroij las in zijn brieven dat hij probeerde de essentie van zichzelf en de ‘natuur’ te doorgronden om betekenis te geven aan het leven met een lichaam dat hem steeds meer in de steek liet.

Awater

Nijhoff merkte dat zijn levensbeschouwing en gedichten ver van de werkelijkheid waren geraakt. Hij moest iets opgeven en dat wilde hij omzetten in winst. Het besef viel samen met het overlijden van zijn broer en zijn moeder en dat leidde tot het lange gedicht Awater.

Ludwig van Beethoven verlangde meer dan twintig jaar naar zijn Ferne Geliebte . Als die definitief onbereikbaar blijkt, sublimeert hij het afscheid in de pianosonate opus 110. Het muziekstuk is liefdesverklaring, klaagzang en een poging de draad weer op te pakken.

Opgedragen aan zijn vrouw

Van Wanroij voegde fragmenten persoonlijke geschiedenis toe om invoelbaar te maken wat het betekent als een mens op het punt staat zijn leven te verliezen. Hij droeg het boek ook op aan zijn bijna twintig jaar geleden overleden vrouw en haalde haar daarmee voor even uit de onderwereld.

Van Wanroij: ,,Verlies is in ons bestaan ingebouwd. Er is geen gebruiksaanwijzing voor hoe er mee om te gaan. Eenieder doet dat op zijn eigen manier. Maar wie de kunst van het verliezen verstaat, weet zijn verlies hanteerbaar te maken.’’

Het boek Fons van Wanroij - De kunst van het verliezen is verkrijgbaar in alle boekhandels. Prijs: 23,50 euro.

menu