Herman (20) wilde foto’s van zijn auto op de spoorwegovergang. Degnet (17) maakte al fietsend op autoweg N33 een filmpje. Beiden overleefden hun actie niet. ,,Jongeren zoeken grenzen op maar zien de gevaren niet.’’

Stoere activiteiten en challenges, sociale media staan er bol van en vooral jongeren zijn er gevoelig voor. ,,Alles draait om exposure. Je ziet de meest bizarre filmpjes rondgaan. Jongeren zijn in deze tijd van sociale media gewend dat veel mogelijk is’‘, verklaart orthopedagoog Elianne Zijlstra van de RUG de vele risico’s die pubers vaak onbedoeld nemen voor een coole film of foto.

Uitdagingen, grenzen, inschatten gevaren

Vaak is het doel om zo veel mogelijk likes te scoren. ,,Jongeren houden van uitdagingen, zoeken grenzen op. Maar hun hersenen zijn nog niet volledig ontwikkeld. Dat maakt dat ze mogelijke gevolgen moeilijk kunnen inschatten.”

We weten niet precies hoe het ging bij de twee dramatische ongelukken vorige maand... wat bewoog de jongens? Herman uit Zuidbroek parkeerde zijn net aangeschafte auto op een spoorwegovergang in Glimmen voor mooie plaatjes. Degnet overleed al fietsend en filmend op de autoweg bij Bareveld, enkele vrienden kwamen met de schrik vrij.

Nabestaanden blijven vaak vertwijfeld achter. Hoe kon dit gebeuren? De ouders van Degnet hoorden van de politie dat dit soort waaghalzerijen vaker voorkomt. Meestal gaat het nét goed. Een schrale troost voor hen.

Groepsdruk speelt volgens orthopedagoog Zijlstra vaak een grote rol bij gevaarlijke experimenten. Fietsen op een autoweg geeft een kick als anderen zien wat je doet. Die mooie foto van je auto op het spoor wordt gemaakt om te delen. Volgens de familie was Degnet echter niet gevoelig voor groepsdruk. ,,Hij ging liever zijn eigen gang. Dit is waarschijnlijk een opwelling geweest.’’

Volgens de Groninger gedrags- en maatschappijwetenschapper zijn de uitdagingen voor de huidige jonge generatie groot door sociale media als TikTok, Snapchat, YouTube en Instagram. ,,De uitwisseling van kennis gaat heel snel. Jongeren spiegelen zich het liefst aan iemand tegen wie ze opkijken, een bekende vlogger bijvoorbeeld. Er is veel aanbod van vloggers, en ook televisieprogramma’s, die gevaarlijke dingen laten zien.’‘

Challenges

In mei raakte een 13-jarig meisje in Amerika ernstig verbrand tijdens het nadoen van een populaire video op TikTok: de fire challenge. In deze hit tekent iemand een vorm op een spiegel met een ontvlambare vloeistof en steekt deze in brand. Bij Destini vatte een bus alcohol vlam en die ontplofte.

Docent Willemijn van Brenk (27) van het Carmelcollege in Emmen is bekend met gevaarlijke spelletjes die vooral jongeren triggeren. Ze greep onlangs nog in toen ze leerlingen hoorde over de cinnamon challenge op YouTube. Het oogt zo onschuldig: een stevige hap kaneel in je mond. De kaneel droogt mond en keel uit, vaak met een zware hoestbui tot gevolg. Dit ‘kaneelspelletje’ kan echter voor verstikking zorgen. Van Brenk kaartte dat gevaar aan op school. ,,Ik ga niet een van mijn kanjers hieraan verliezen.’’

Ook zij signaleert dat jongeren de risico’s van getoonde tricks en trucs vaak onderschatten. ,,Als ze horen dat iets gevaarlijk is of onmogelijk lijkt, vragen ze zich juist af: zouden wij het wél kunnen? Zo werkt het puberbrein nu eenmaal. Alles wat niet mag is leuk en interessant. Zo ontwikkelen ze hun identiteit. Ze laten hun ouders los en zoeken bij elkaar de bevestiging dat ze het goed doen en willen bewijzen wat ze kunnen.’’

De docent Nederlands uit Nieuw-Amsterdam is zelf een hit op TikTok. Met haar lesgeef-filmpjes, waarin ze allerhande onderwerpen bespreekt met haar leerlingen, bereikt ze miljoenen kijkers. De gesprekken gaan over pesten bijvoorbeeld. Of over de invloed van sociale media. ,,Ik kom op TikTok geen challenge tegen. Op deze platforms werkt het algoritme op basis van kijkgedrag. Zoek een uitdaging op, dan krijg je steeds meer van dergelijke filmpjes voorgeschoteld.’’

De moeder van de Amerikaanse Destini waarschuwt voor de gevaarlijke invloed van mediaplatformen. Ze roept ouders op het internetgedrag van hun kinderen beter te controleren. Maar dan moet je van goede huize komen, zegt Van Brenk. ,,Er zijn hacks die apps op je telefoon verbergen. Reken maar dat jongeren die gaan gebruiken zodra ze worden gecontroleerd. Zo kunnen ze heel wat verbergen.’’

Schok bij studiegenoten

Degnets studiegenoten van de opleiding journalistiek van Windesheim in Zwolle zijn geschokt door het overlijden van de enthousiaste en veelbelovende journalist in wording. Bij de groep leven veel vragen. Hoe kon dit gebeuren?

Degnet hoorde van de fotoshoot en het ongeluk van Herman en reageerde daar geschokt op. Een week later liep zijn eigen avontuur fataal af. ,,We doen allemaal wel eens gekke dingen. Vreselijk dat het met Degnet zo is geëindigd’’, zegt een andere studiegenoot.

Jongeren zien het gevaar vaak pas aankomen op het laatste moment. Een juiste keuze maken in zo’n stressvolle situatie is lastig, weet orthopedagoog Zijlstra. ,,Het gaat om fracties van seconden, waarin keuzes worden gemaakt.’’

Begrip in plaats van hard optreden

Volgens haar is begrip op zijn plaats voor experimenterende jongeren. ,,Het is wel belangrijk dat met hen het gesprek gevoerd wordt over mogelijke gevolgen van risicovolle acties.’’ Hard optreden heeft weinig zin en werkt vaak zelfs averechts. ,,Een strenge, rigide opvoeding geeft risico’s. Het kort houden van kinderen staat de ontwikkeling van hun geweten in de weg.’‘

Kortom: bij het volwassen worden hoort dat pubers grenzen opzoeken. Zijlstra: ,,Dat is belangrijk voor ze. Je leert grenzen niet hanteren als je ze niet kunt overschrijden. Soms heeft het alleen helaas niet de goede afloop zoals bij de bijzonder tragische gebeurtenissen rond Herman en Degnet. Laten we hopen dat jongeren hierdoor met elkaar in gesprek gaan. Durf tegen elkaar te zeggen dat iets niet oké is. Waarom laat je je zo verleiden, ben je echt bereid zulke risico’s te lopen?’‘

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen