Camera’s waarmee je mensen kunt identificeren maken het werk van opsporingsdiensten een stuk makkelijker. Er zitten wel grote nadelen aan, waarschuwen experts.

Gezichtsherkenningssoftware is niet iets van de verre toekomst. In China worden camera’s die individuen kunnen identificeren en volgen al jaren met succes ingezet door de autoriteiten. Ook bedrijven maken gretig gebruik van de mogelijkheden, zo ondervond technologiedeskundige Jarno Duursma uit Groningen toen hij een jaar voor de corona-uitbraak in China was.

Technologie

,,Je ziet er vooral toepassingen in de detailhandel en bij kantoren”, zegt Duursma. ,,In een winkel in Beijing kon ik betalen door me te identificeren met mijn gezicht, in combinatie met mijn telefoon. Ook een aantal kantoorgebouwen kom je alleen binnen door je gezicht te laten scannen.”

Ook in Nederland is de technologie al gebruikt, zij het op veel kleinere schaal. Een supermarkt werd eind vorig jaar op de vingers getikt door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) omdat het gezichtsherkenningssoftware had opgehangen om mensen met een winkelverbod bij de ingang tegen te kunnen houden.

loading  

Naast het herkennen van gezichten bestaat er ook software voor het identificeren van personen aan hun stem en bijvoorbeeld de manier waarop ze lopen. Dit soort biometrische identificatiesoftware is in Nederland nog niet toegestaan, enkele uitzonderingen daargelaten. In Europees verband wordt gewerkt aan wetgeving waaraan iedereen binnen de EU die dit type kunstmatige intelligentie maakt zich moet houden.

Criminaliteit en terrorisme

De Europese Commissie (EC) wil een uitzondering op het verbod op gezichtsherkenning inbouwen voor wetshandhavers. ,,Er zit al een redelijk streng verbod in het voorstel, maar de duivel zit weer eens in de details”, zegt Gerard Ritsema van Eck, universitair docent IT-recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Voor de aanpak van criminaliteit en terrorisme blijft de software mogelijk, zo wil de EC. ,,Dat zijn vloeibare begrippen. Een glijdende schaal ligt op de loer”, zegt Ritsema van Eck.

Het is de reden dat de European Data Protection Board, waar de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens onderdeel van is, een totaal verbod wil op de gezichtsherkenningssoftware. ,,Een stevig standpunt”, zegt Ritsema van Eck, die gespecialiseerd is in opkomende surveillancetechnologieën. ,,Maar dat hoort ook bij de rol van de Autoriteit Persoonsgegevens.” Hij verwacht nog wel een paar jaar debat, voordat er daadwerkelijk Europese wetgeving is op het gebied van gezichtsherkenningssoftware en andere kunstmatige intelligentie waarmee je mensen kunt identificeren.

Meer aanhoudingen

Worden de camera’s toegestaan, dan zal dat vast leiden tot meer aanhoudingen van verdachten, gelooft Ritsema van Eck. ,,Het wordt voor gezochte criminelen een heel stuk moeilijker om uit het zicht van de autoriteiten te blijven”, zegt de universitair docent. ,,Een agent kan maar een beperkt aantal gezichten onthouden, terwijl zo’n systeem alleen maar slimmer wordt. Je kunt er niet alleen criminelen mee opsporen, maar bijvoorbeeld ook vermiste kinderen en demente bejaarden die zijn weggelopen.”

Loop je door het centrum van Groningen of Assen, dan doe je dat als gewone Groninger of Drent nog anoniem. ,,De meeste mensen worden niet continu herkend door de ander, maar sta je gezichtsherkenningssoftware toe, dan verandert dat”, zegt Gerard Ritsema van Eck, docent IT-recht aan de Rijksuniversiteit Groningen. ,,Met zo’n systeem geef je je anonimiteit op.”

Uitzondering op het verbod

Verzin je een uitzondering op het verbod, zoals de Europese Commissie wil, dan komt er in de toekomst vast nog een uitzondering bij, waarschuwt Jarno Duursma. ,,En nog een, en nog een”, zegt de Groninger technologiedeskundige. ,,Dat is die glijdende schaal. Voor je het weet is van privacy geen sprake meer.” Zo’n surveillancesysteem is bovendien niet waterdicht, gelooft Duursma. ,,Ik heb een eeneiige tweelingbroer. We hebben zo goed als hetzelfde gezicht en dezelfde stem. Als hij op een lijst staat waar ik niks mee te maken heb, ben ik alsnog de sjaak.”

,,Je weet ook niet wat de machtsverhoudingen van de toekomst zijn”, zegt Duursma. ,,Je weet niet welke politieke stroming in de toekomst leidend wordt en hoe dit soort technologie zal worden ingezet. Goed dat de Autoriteit Persoonsgegevens aan de bel trekt.”

Hoe de inzet van zo’n systeem uit de hand kan lopen zie je aan de Oeigoeren in China, zegt Ritsema van Eck. ,,Die worden overal gevolgd”, zegt hij. ,,Zo’n vaart zal het in Nederland niet lopen. Maar als je die camera’s ophangt, dan kán het. De surveillancedruk op kwetsbare groepen neemt onherroepelijk toe. Dit soort technologie heeft altijd een grotere impact op minderheidsgroepen.”

Commerciële partijen

Daarnaast zullen er commerciële partijen gevonden moeten worden die de software gaan ontwikkelen. ,,De politie heeft zelf de kennis niet om zo’n systeem te maken, dus je moet zaken doen met bedrijven. Die kunnen dat sneller en goedkoper”, zegt Ritsema van Eck. ,,Je moet je afvragen of je bedrijven zo’n grote rol moet geven bij het beheren van een systeem met talloze gezichten.”

Al met al schaart Ritsema van Eck zich achter de Autoriteit Persoonsgegevens, die een verbod wil. ,,Maar het is een moeilijk verkooppraatje, want privacy is weinig tastbaar, terwijl het makkelijker kunnen vinden van criminelen en vermiste kinderen juist heel concreet is. Toch denk ik dat we zo’n systeem echt niet moeten willen.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen
Tech
Tech