Onze strijd tegen het water, met haar stuwen, sluizen en rechtgetrokken watergangen, maakte de zeeforel lange tijd het leven zuur. Daar komt eindelijk verandering in. Met het uitzetten van jonge zeeforellen in het beekgebied stroomopwaarts van het Lauwersmeer, proberen vissers en milieubeschermers een nieuwe populatie te vestigen.

Zo’n honderdveertig smolts – zeeforellen van een jaar oud en ruim vijftien centimeter – gaan woensdag te water in het Peizerdiep tussen Roden en Peize, ten zuidwesten van de stad Groningen. „Vandaaruit zullen de zalmachtigen richting het Lauwersmeer en naar zee trekken”, weet mariene bioloog Wouter van der Heij van de Waddenvereniging. „De grote vraag is of ze die route succesvol afleggen en de komende jaren ook weer terugkeren om te paaien.”

Zeldzaam in Nederland

De zeeforel is ’een forse vis’, aldus Van der Heij. „Ik heb ze gezien van wel tachtig centimeter lang.” Hoewel de vis soms wordt aangetroffen in grote rivieren, is de soort in Nederland in tegenstelling tot Duitsland of Denemarken vrij zeldzaam geworden. „Door het afsluiten van onder andere de Zuiderzee en het rechttrekken van riviertjes en het plaatsen van stuwen en sluizen, lukte het deze zalmachtige niet meer om zich bij ons voort te planten.”

Daarom sloeg men de handen ineen: de Waddenvereniging, sportvisserij-organisaties, Hogeschool Larenstein, waterschap Noorderzijlvest en de provincie Groningen. Bij stuwen zijn vispassages aangebracht. En in de sluizen van het Lauwersmeer zit nu een doorgang voor vissen die terugkeren uit de Waddenzee. Verder zijn kaarsrechte watergangen in het bekenstelsel weer voorzien van meanders en grindbedden, zodat de zeeforel eitjes kan achterlaten in bochten tussen kiezels.

Om te controleren of de nieuwe blauwe loper ook werkt, zijn alle smolts voorzien van een zendertje. Marcus de Boer, projectmedewerker van Sportvisserij Nederland, brengt ze aan en zal de vissen volgen op hun reis richting Waddenzee. En hopelijk uiteindelijk weer terug.

Magnetische kabels

Een soort zender geeft actief signalen af, zodat steeds duidelijk is waar ze zwemmen. Andere vissen zijn uitgerust met een passieve chip, die alleen afgaat als de forel magnetische kabels passeert, een beetje zoals hardlopers die een tijdregistratie passeren.

„De zeeforel is de vaandeldrager van dit watersysteem”, vertelt De Boer. Ook andere vissen die vanuit de Waddenzee en het Lauwersmeer komen paaien in het beekgebied in Groningen en Drenthe zijn gezenderd. „Windes en rivierprik bijvoorbeeld. Maar er is geen vis die zó ver de rivieren op zwemt als de zeeforel”, zegt de bioloog en sportvisser. „Als ons project met de zeeforel slaagt, weten we dus automatisch dat het watersysteem ook voor andere soorten goed begaanbaar is.”

Vrij van gevaar is de reis vanuit het Peizerdiep langs de stad Groningen en verder naar het noorden niet voor de jonge dieren. Roofvissen zoals de snoek liggen op de loer, net als aalscholvers en reigers. Dit jaar zet men zo’n honderdveertig smolts, nakomelingen van zeeforellen nabij het Duitse Oldenburg, uit. Volgend jaar lente volgen er mogelijk nog eens vijftienhonderd.

Tienduizenden toeristen

De coalitie tussen natuurbeschermers en sportvissers raakte geïnspireerd door een Deens model op het eiland Funen. Ook daar werd met succes de zeeforel teruggebracht in het ecosysteem. Met als gevolg dat er nu een gezonde populatie leeft en er tienduizenden toeristen op af komen voor het sportvissen. De Boer: „Dat zouden we ook in Groningen en Drenthe willen bereiken. Zo verbind je de ecologie van de vis met de economie van de regio.”

In Denemarken staat de zeeforel gewoon op de menukaart, zeker als je ’m zelf vangt. Wie in Nederland een zeeforel aan de haak slaat, moet de vis echter gewoon weer teruggooien in het water. Dat eist de regelgeving vanwege haar zeldzaamheid. Dat zou weleens kunnen veranderen, als de zeeforel ooit uitgroeit tot een ’Grunneger’ delicatesse.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Groningen