De race om het Amerikaanse presidentschap nadert zijn ontknoping. Wint Trump of Biden?

Gronings-Britse Amerikanist Tim Jelfs over de race tussen Trump-Biden naar het Witte Huis: Een frustrerende kermis

De race om het Amerikaanse presidentschap nadert zijn ontknoping. Wint Trump of Biden?

De Amerikaanse presidentsverkiezingen worden bijna versimpeld tot een referendum over het aanblijven van Donald Trump, constateert de Gronings-Britse Amerikanist Tim Jelfs. Waarom gaat het niet over de echte problemen van het land?

Nog slechts drie dagen tot Election Day. Maar wie denkt dat Tim Jelfs, adjunct hoogleraar American Studies aan de Rijksuniversiteit Groningen (RUG), de dagen afkruist omdat hij niet kan wachten op de hoogmis van de Amerikaanse politiek, heeft het mis. Hij heeft er weinig zin in. En de politieke geschiedenis van de Verenigde Staten in de 20ste en 21ste eeuw is nog wel een van zijn specialismen.

Zijn wetenschappelijke blik is juist de reden dat de Brit helemaal niet zo uitkijkt naar de presidentsverkiezingen als je wellicht zou verwachten. Als onderzoeker wil hij een laag dieper, begrijpen waar ontwikkelingen vandaan komen, terwijl de verkiezingen worden versimpeld tot een wedstrijd tussen twee tegenpolen van dik in de zeventig. ,,Of eigenlijk”, zegt Jelfs. ,,Tot een referendum over het wel of niet aanblijven van maar één man. Trump is the single issue. Dat vind ik frustrerend.”

Vlieg in het haar van Pence

De presidentsverkiezingen worden in de woorden van Jelfs altijd al ,,overhyped en gedramatiseerd”, maar omdat Donald Trump de zittende president is, is dat nog meer zo. Hij noemt het een carnaval waarin triviale zaken als de vlieg die Trumps running mate (en vicepresident) Mike Pence in zijn haar had tijdens het debat met Kamala Harris, meer aandacht krijgen dan wat er daadwerkelijk op het spel staat.

Jelfs: ,,Als wetenschapper is het je taak om te zeggen: ‘Nou, het zit iets ingewikkelder in elkaar’.” Wat deze verkiezingen betreft zou hij willen zeggen: veel ingewikkelder. ,,Iedereen die het land bestudeert, weet dat het Amerikaanse leven veel rijker en de samenleving veel complexer zijn dan het circus dat we nu krijgen voorgeschoteld ons moet doen geloven.” Natuurlijk is het belangrijk, zegt Jelfs. ,,Maar wie van de twee het ook wordt, het zal geen oplossing bieden voor de diepgewortelde problemen waar Amerika mee kampt.”

'VS bieden jongeren geen aantrekkelijk perspectief'

Het land bevindt zich aan het eind van een tijdperk waarin het (sinds het eind van de Tweede Wereldoorlog) cultureel, economisch, militair en geopolitiek de wereldleider was. ,,Als je dan naar nu kijkt, twintig jaar ver in de 21ste eeuw, dan staat Amerika er veel slechter voor”, zegt Jelfs. ,,De VS biedt jonge mensen in het land zelf, maar ook hier in Noord-Nederland, niet langer een aantrekkelijk perspectief op de toekomst.”

Een visie op de toekomst van het land is van beide kandidaten niet eens een speerpunt, constateert Jelfs. ,,Trump kijkt, net als Ronald Reagan, met nostalgie naar het ideaalbeeld van de fifties. Een strikte scheiding van ras en gender, dat is het Amerika dat hij weer groot wil maken”, zegt de Brit.

Trump is er in geslaagd zowel de klassieke Republikein aan zich te binden, als een deel van de economisch achtergestelde Amerikanen die zich herkennen in zijn woorden over de gevolgen van de-industrialisatie en vrije handel. ,,Wat Joe Biden betreft; hij moet het vooral hebben van het feit dat hij niet Trump is. Hij is gematigd en wordt door zijn partij in staat geacht Trump te verslaan. Het zou zomaar kunnen lukken. Maar ook hem ontbreekt het aan een toekomstvisie.”

Democraten en liberalen willen klassenverschillen beheersen

Jelfs is half Engels en half Iers en bestudeert Amerika vanuit Groningen. ,,Geinige combinatie, nietwaar?” Na zijn promotie aan het King’s College in Londen trok hij naar de RUG, voor een aanstelling van een jaar. Het zijn er inmiddels tien. Het bevalt hem en zijn uit Californië afkomstige vrouw hier enorm. Hun kinderen werden hier geboren. ,,Groningen is verrassend kosmopolitisch. En voor kinderen een uitstekende plek om op te groeien.”

Progressieve Europeanen (en Nederlanders zeker) hebben de neiging om met hun eigen bril van linkse en rechtse politieke partijen naar het Amerikaanse bestel te kijken, merkt Jelfs. ,,Daar moet je heel voorzichtig mee zijn”, zegt de adjunct hoogleraar.

,,Beter is het om de Democratische en Republikeinse Partij beide te zien als kapitalistische partijen, die erop uit zijn om klassenverschillen te beheersen in plaats van ze op te lossen. Het is bijvoorbeeld opmerkelijk dat in het midden van deze dodelijke pandemie, geen van de kandidaten gezondheidszorg beschouwt als een mensenrecht.”

De partijen vertonen bovendien meer overeenkomsten in standpunten dan verschillen, maar het zijn de verschillen (die zitten wat Jelfs betreft vooral op cultureel gebied) die worden uitvergroot.

Schelden op Twitter als toevoeging aan presidentschap

Trump heeft zeker iets nieuws toegevoegd aan de uitvoering van het presidentschap, zegt Jelfs. ,,Het compleet negeren van hoe je je als president zou moeten presenteren. Het schelden op Twitter. Het vieren van het niet-deftig zijn. The art of vulgarity”, somt de Brit op. ,,Hij benoemt de sentimenten die eerder stil werden gehouden, maar die wel degelijk diep geworteld zijn in de Amerikaanse samenleving. Xenofobie, anti-immigratie. In alles wat hij doet daagt hij het beeld uit dat zijn liberale tegenstanders hebben van wat democratie is.”

Biden staat er het best voor. Jelfs gelooft dat het een kleine of zelfs een ruime overwinning kan worden voor de bijna 78-jarige Democratische kandidaat. Maar hij acht Trump niet kansloos. ,,Ik zie Trump de popular vote verliezen, maar door het ondemocratische kiesmannenstelsel, zou hij net als vier jaar geleden alsnog kunnen worden verkozen, maar dan wel met een klein verschil.”

Is dat dan het eind van de democratie in Amerika, zoals wel wordt gesteld? ,,Nee”, zegt Jelfs. ,,Dat is wederom een versimpeling van de situatie. Daarmee neem je aan dat het land vóór Trump wél een democratie was. Dat is nog niet zo’n uitgemaakte zaak.”

loading  

menu